Σπάνε οι κανόνες στη νεκρή ζώνη

Δύο εκθέσεις του ΟΗΕ για την Κύπρο έφθασαν αυτόν τον μήνα στο Συμβούλιο Ασφαλείας και δείχνουν προς διαφορετικές κατευθύνσεις. Η ΟΥΝΦΙΚΥΠ, η ειρηνευτική δύναμη που επιτηρεί τη νεκρή ζώνη από το 1974, προειδοποιεί ότι οι πρακτικοί κανόνες που κρατούν παγωμένη, αλλά ήσυχη, τη σύγκρουση στο νησί διαβρώνονται: παρεμπόδιση ειρηνευτών, στρατιωτικές κατασκευές που πλησιάζουν τις γραμμές κατάπαυσης του πυρός (έκθεση ΟΥΝΦΙΚΥΠ S/2026/8). Την ίδια ώρα, η αποστολή Καλών Υπηρεσιών του Γενικού Γραμματέα, το χωριστό διπλωματικό κανάλι του ΟΗΕ για την πολιτική επίλυση του Κυπριακού, καλεί την ελληνοκυπριακή και την τουρκοκυπριακή ηγεσία να αξιοποιήσουν το σημερινό περιθώριο για πρόοδο (έκθεση Καλών Υπηρεσιών S/2026/9).

Η διπλωματία ξανανοίγει τη στιγμή ακριβώς που αποδυναμώνονται οι συνθήκες στο πεδίο που την καθιστούν δυνατή. Οι κυβερνήσεις της ΕΕ, οι οποίες καθορίζουν τους όρους της ευρωπαϊκής σχέσης με την Τουρκία, δεν συμφωνούν στο πώς πρέπει να αντιδράσουν.

Πού σπάνε οι κανόνες στο πεδίο

Η κατάπαυση του πυρός στην Κύπρο άντεξε πέντε δεκαετίες όχι επειδή λύθηκε το πολιτικό πρόβλημα, αλλά επειδή αρκετοί δρώντες σεβάστηκαν ένα σύνολο περιορισμών: να μην αλλάζει μονομερώς η νεκρή ζώνη, να μην εμποδίζονται οι περιπολίες του ΟΗΕ, να μη δημιουργούνται τετελεσμένα που αργότερα θα κληθούν να ενσωματώσουν οι διαπραγματευτές. Η έκθεση της ΟΥΝΦΙΚΥΠ καταγράφει πίεση και στα τρία επίπεδα.

Η Πύλα, ένα από τα λίγα μικτά χωριά μέσα στη νεκρή ζώνη, έδειξε πόσο γρήγορα ένα τοπικό έργο μπορεί να μετατραπεί σε διεθνές επεισόδιο. Η ΟΥΝΦΙΚΥΠ καταδίκασε επίθεση κατά ειρηνευτών και ζημιές σε οχήματα του ΟΗΕ στην περιοχή, χαρακτηρίζοντάς τες άμεση αμφισβήτηση της ελευθερίας κίνησης της δύναμης (ανακοίνωση ΟΥΝΦΙΚΥΠ). Η περίκλειστη περιοχή της Αμμοχώστου έχει μεγαλύτερο βάρος. Τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας απαγορεύουν ρητά τον εποικισμό της από οποιονδήποτε πλην των νόμιμων κατοίκων της και ζητούν τη διοίκησή της από τον ΟΗΕ (ψήφισμα 550). Οι μονομερείς κινήσεις εκεί δεν παραβιάζουν άγραφες προσδοκίες, αλλά συγκεκριμένες αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Το ρήγμα στην ΕΕ

Το Συμβούλιο Ασφαλείας ανανεώνει την εντολή της ΟΥΝΦΙΚΥΠ και ορίζει το διπλωματικό πλαίσιο. Η ΕΕ δεν μπορεί να διευθύνει τις συνομιλίες για το Κυπριακό. Ελέγχει όμως κάτι που δεν ελέγχει ο ΟΗΕ: την εμπορική, μεταναστευτική, αμυντική και τελωνειακή σχέση της Ευρώπης με την Τουρκία. Αυτό δίνει στις Βρυξέλλες έμμεση επιρροή πάνω στη συμπεριφορά της Άγκυρας στο νησί, εφόσον τα κράτη-μέλη θελήσουν να τη χρησιμοποιήσουν.

Δεν συμφωνούν αν πρέπει να το κάνουν.

Η Ελλάδα, μία από τις τρεις εγγυήτριες δυνάμεις βάσει της Συνθήκης Εγγυήσεως του 1960, της συμφωνίας της εποχής του Ψυχρού Πολέμου που έδωσε στην Ελλάδα, την Τουρκία και τη Βρετανία ρόλους ασφαλείας στο νησί, θέλει οι προειδοποιήσεις για τη νεκρή ζώνη να μεταφραστούν σε αυστηρότερους όρους προς την Άγκυρα σε κάθε ευρωτουρκικό φάκελο. Η Αθήνα δεν αναμένει σύντομα λύση. Βλέπει όμως την οδό του ΟΗΕ ως τρόπο να παραμείνει υπό διεθνή έλεγχο η τουρκική συμπεριφορά (ΥΠΕΞ, Philenews).

Η Γερμανία διαβάζει την Κύπρο ως μέρος ενός ευρύτερου τουρκικού φακέλου. Το Βερολίνο θεωρεί την Άγκυρα χρήσιμη για τη διαχείριση του μεταναστευτικού, τον συντονισμό στο ΝΑΤΟ και την ασφάλεια στη Μαύρη Θάλασσα. Πριν από τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ, ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς υπογράμμισε την ευρωπαϊκή ευθύνη για τη συνοχή της Συμμαχίας (Bundesregierung), ενώ βουλευτές του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος τον πίεσαν να θέσει στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν το ζήτημα των δημοκρατικών προτύπων (ZEIT). Αναλυτική γερμανική θέση για την Πύλα, την Αμμόχωστο ή τα επεισόδια κατά ειρηνευτών δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Το συμπέρασμα είναι σαφές: το Βερολίνο θέλει περιθώριο συνεννόησης με την Τουρκία, όχι αντιπαράθεση που θα ορίζεται από τις κυπριακές λεπτομέρειες.

Η Γαλλία προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο πολυπλοκότητας. Πρόσφατη συμφωνία αμυντικής συνεργασίας δίνει στις γαλλικές δυνάμεις νομική βάση για ελλιμενισμούς και υπερπτήσεις από την Κύπρο. Το Παρίσι τη χαρακτηρίζει συνηθισμένη διμερή ρύθμιση με κράτος-μέλος της ΕΕ (Cyprus Mail). Η Τουρκία την αποκαλεί παράνομη και προειδοποιεί για συνέπειες (Türkiye Today). Η συμφωνία δεν αλλάζει τη διαδικασία επίλυσης, αλλά στέλνει στη Λευκωσία μήνυμα διμερούς στήριξης στην ασφάλεια και δίνει στην Άγκυρα ένα νέο πεδίο ένστασης.

Ποιος αποφασίζει

Το Συμβούλιο Ασφαλείας θα εξετάσει και τις δύο εκθέσεις Γκουτέρες αυτόν τον μήνα (Security Council Report). Για χώρες που συνεισφέρουν στρατεύματα, όπως η Ιρλανδία, το ερώτημα είναι ήδη πρακτικό: αν η πρόσβαση και η ασφάλεια των ειρηνευτών μπορούν να υπονομεύονται χωρίς κόστος στην Κύπρο, το ίδιο ρίσκο μεταφέρεται σε κάθε άλλη αποστολή του ΟΗΕ (Irish Examiner).

Η ΕΕ στηρίζει επισήμως λύση του Κυπριακού μέσα στο πλαίσιο του ΟΗΕ (Συμβούλιο της ΕΕ). Η διατύπωση αυτή δεν αρκεί πλέον, αν τα κράτη-μέλη δεν μπορούν να συμφωνήσουν κατά πόσον οι παραβιάσεις στη νεκρή ζώνη πρέπει να έχουν κόστος για την Άγκυρα σε άλλες διαπραγματεύσεις. Χωρίς αυτή την απάντηση, η ευρωπαϊκή στήριξη στη διαδικασία του ΟΗΕ μένει δηλωτική: μια θέση που διατυπώνεται, αλλά δεν εφαρμόζεται.