Κυπριακό βέτο στο τουρκικό πακέτο

Η διπλωματία του ΟΗΕ δίνει τη σκηνή. Όμως οι Βρυξέλλες ελέγχουν μεγάλο μέρος όσων θέλει η Άγκυρα στο παρασκήνιο: αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης, ευκολότερη μετακίνηση και αμυντική συνεργασία. Η Κύπρος επιχειρεί να κρατήσει αυτά τα θέματα στο ίδιο πακέτο, ώστε η Τουρκία να μην πιέζει τη Λευκωσία στον ΟΗΕ ενώ ζητά ανταλλάγματα από την υπόλοιπη Ευρώπη στις Βρυξέλλες.

Το πακέτο που θέλει να κρατήσει ενιαίο η Λευκωσία

Η διαπραγματευτική δύναμη της Κύπρου είναι πρώτα πολιτική και μετά νομική. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ανέφερε το 2024 ότι η συνεργασία ΕΕ-Τουρκίας πρέπει να είναι «σταδιακή, αναλογική και αναστρέψιμη», συνδέοντας την πρόοδο με τη στάση της Τουρκίας στο Κυπριακό, τόσο στα συμπεράσματα του Συμβουλίου όσο και στο κοινό έγγραφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ύπατου Εκπροσώπου.

Αυτή η διατύπωση επιτρέπει στη Λευκωσία να υποστηρίζει ότι το εμπόριο, οι θεωρήσεις και η άμυνα δεν πρέπει να προχωρούν ως ξεχωριστοί τεχνικοί φάκελοι. Θέλει οι ηγέτες να τα αντιμετωπίσουν ως ενιαίο πακέτο για την Τουρκία, με το Κυπριακό ενσωματωμένο στο πολιτικό κόστος.

Η τελωνειακή ένωση είναι το πιο αδύναμο σημείο για την Κύπρο. Η αναβάθμισή της μπορεί να κινηθεί μέσα από τους κανόνες εμπορικής πολιτικής της ΕΕ και τη συνήθη διαδικασία της Ένωσης για διεθνείς συμφωνίες, όπου ένα κράτος-μέλος δεν ελέγχει αυτομάτως ολόκληρο τον φάκελο (κανόνες εμπορίου της ΕΕ · διαδικασία συμφωνιών).

Η απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης έχει το ίδιο πρόβλημα για τη Λευκωσία. Η αξιολόγηση του οδικού χάρτη της Επιτροπής θέτει το ζήτημα ως συμμόρφωση της Τουρκίας με τους όρους της ΕΕ, όχι ως κυπριακό δικαίωμα αποκλεισμού. Η Κύπρος μπορεί να αυξήσει το πολιτικό κόστος, δεν μπορεί όμως μόνη της να ξαναγράψει τη διαδρομή.

Η άμυνα δίνει στη Λευκωσία πιο σταθερό πάτημα. Ο μηχανισμός δανείων της ΕΕ για αμυντικές προμήθειες στηρίχθηκε σε βάση επείγουσας νομοθεσίας και ο κανονισμός του δεν περιλαμβάνει ειδικό κυπριακό φραγμό για την Τουρκία (νομική βάση). Όμως μια ευρύτερη συμφωνία ασφάλειας ΕΕ-Τουρκίας πιθανότατα θα περνούσε από τους κανόνες της εξωτερικής πολιτικής, όπου οι πρωτεύουσες συνήθως χρειάζονται ομοφωνία και η Κύπρος γίνεται πολύ δυσκολότερο να παρακαμφθεί (κανόνας ψηφοφορίας στην εξωτερική πολιτική).

Η Τουρκία θέλει τις Βρυξέλλες χωρίς τη Λευκωσία

Η απάντηση της Άγκυρας είναι να κρατήσει τη διπλωματία για το Κυπριακό γύρω από τον ΟΗΕ και το παλαιό σχήμα των εγγυητριών δυνάμεων, όπου η Τουρκία, η Ελλάδα και η Βρετανία διατηρούν τυπικούς ρόλους. Τούρκοι αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να οικοδομήσει σοβαρή πολιτική ασφάλειας χωρίς την Τουρκία, ενώ ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Τουφάν Ερχιουρμάν λέει ότι η ΕΕ πρέπει να στηρίζει τις συνομιλίες από έξω, όχι από το τραπέζι της διαπραγμάτευσης (Türkiye Today · Cyprus Mail).

Η Ελλάδα στηρίζει πιο ανοιχτά το κυπριακό πακέτο. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης συνέδεσε το Κυπριακό με την αξιοπιστία των «ήρεμων νερών» στα ελληνοτουρκικά και στη συνέχεια παρουσίασε τον αποκλεισμό της Τουρκίας από τον ευρωπαϊκό αμυντικό μηχανισμό ως ελληνική επιτυχία (Έλληνας πρωθυπουργός · Euronews Greece). Η Αθήνα χρησιμοποιεί την Κύπρο ως τεστ για το αν η Τουρκία μπορεί να πιέζει ένα κράτος-μέλος της ΕΕ ενώ ζητά οφέλη από όλα.

Η Γαλλία ενισχύει την Κύπρο περισσότερο μέσω στρατιωτικής παρουσίας παρά μέσω δημόσιας σύνδεσης των φακέλων. Η συμφωνία καθεστώτος δυνάμεων Γαλλίας-Κύπρου, δηλαδή η συμφωνία που ορίζει τους κανόνες για την παρουσία ξένων στρατευμάτων στο έδαφος άλλης χώρας, δίνει στο νησί καθαρότερο ρόλο σε γαλλικές ασκήσεις, αποστολές και δίκτυα υποστήριξης (La Croix · Euronews France). Αυτό μετατρέπει την Κύπρο από διαμαρτυρόμενο μέρος σε χρήσιμη πλατφόρμα.

Άλλες πρωτεύουσες θέλουν πιο χαλαρή συναλλαγή. Το Βερολίνο στηρίζει μια ελεγχόμενη προσέγγιση με την Άγκυρα, με τον υπουργό Εξωτερικών Γιόχαν Βάντεφουλ να τάσσεται υπέρ περαιτέρω βημάτων σε δηλώσεις που μετέφερε το Deutschland.de. Η Ιταλία έχει λόγους αμυντικής βιομηχανίας να αποφεύγει έναν μόνιμο αποκλεισμό, μετά τη σύσταση κοινής επιχείρησης για μη επανδρωμένες τεχνολογίες από τη Leonardo και την Baykar. Η Ισπανία έχει και εμπορικούς λόγους· το υπουργείο Οικονομίας της υπογράμμισε τον ρόλο της τελωνειακής ένωσης κατά τις οικονομικές συμφωνίες Ισπανίας-Τουρκίας.

Το τεστ των Βρυξελλών

Η Κύπρος και η Ελλάδα θέλουν η Τουρκία να πληρώσει πολιτικό τίμημα πριν κινηθούν οι ευρωπαϊκοί φάκελοι. Η Γαλλία προσθέτει βάρος στο πεδίο της ασφάλειας. Η Γερμανία, η Ιταλία και η Ισπανία θέλουν περιθώριο επαφής με την Άγκυρα χωρίς να δώσουν στη Λευκωσία φρένο για τα πάντα.

Αυτή η διαίρεση ξεπερνά το Κυπριακό. Αν οι πρωτεύουσες στείλουν το εμπόριο, τις θεωρήσεις και την άμυνα στις κανονικές τους τροχιές, η μόχλευση της Λευκωσίας στενεύει. Αν η Τουρκία χρειαστεί ειδικά διαμορφωμένη συμφωνία με την ΕΕ, η Κύπρος γίνεται δυσκολότερο να αγνοηθεί. Το επόμενο τεστ είναι αν η Άγκυρα θα κρίνει ότι μια κίνηση στο τραπέζι του ΟΗΕ κοστίζει λιγότερο από την καθυστέρηση στις Βρυξέλλες.