Για το 2031 μετατίθεται η διασύνδεση της Κύπρου

Η ρυθμιστική αρχή ενέργειας της Κύπρου ενημέρωσε τη Βουλή στις 20 Οκτωβρίου ότι παραμένουν αναπάντητα τα ερωτήματα που έστειλε στις 26 Αυγούστου για τη σχεδιαζόμενη πώληση μετοχών της εταιρείας που κατασκευάζει την υποθαλάσσια ηλεκτρική διασύνδεση με την Ελλάδα. Παράλληλα, μετέθεσε την εκτιμώμενη ολοκλήρωση του έργου από την 1η Ιανουαρίου 2030 στην 1η Ιανουαρίου 2031 (Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων). Τα ερωτήματα απευθύνονται στον ΑΔΜΗΕ, τον διαχειριστή του ελληνικού δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας και ιδιοκτήτη της GSI, που κατασκευάζει το καλώδιο. Στις 5 Αυγούστου, η ελληνική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι η γαλλική Meridiam θα αποκτούσε την πλειοψηφία των μετοχών της GSI (ελληνική κυβέρνηση).

Η κυπριακή αρχή καλείται ήδη να αποφασίσει ποιες δαπάνες του έργου μπορούν να περάσουν στους λογαριασμούς ρεύματος. Δεν έχει όμως λάβει τη συμφωνία που θα έδειχνε πόσα χρήματα θα διαθέσει η Meridiam για την κατασκευή.

Έχει γίνει η πώληση;

Οι ρυθμιστικές αρχές πρέπει πρώτα να διαπιστώσουν αν έχει μεταβιβαστεί έστω και μία μετοχή. Ο Πόλυς Λεμώναρης, πρόεδρος της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας Κύπρου (ΡΑΕΚ), είπε στους βουλευτές ότι ο ΑΔΜΗΕ εξακολουθεί να κατέχει και τις δύο άδειες του έργου, της ιδιοκτησίας και της λειτουργίας, ενώ δεν έχει υποβληθεί αίτηση μεταβίβασης για καμία από αυτές (Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων). Η ανακοίνωση της ελληνικής κυβέρνησης τον Αύγουστο δεν ανέφερε τίμημα ούτε ημερομηνία ολοκλήρωσης της συναλλαγής (ελληνική κυβέρνηση).

Σύμφωνα με έρευνα του Philenews τον Σεπτέμβριο, η ΡΑΕΚ έστειλε κοινή επιστολή με την ελληνική Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων. Οι δύο αρχές ζήτησαν ολόκληρη τη συμφωνία, στοιχεία για τυχόν μετοχές που έχουν ήδη μεταβιβαστεί, το τίμημα που κατέβαλε ή θα καταβάλει η Meridiam και τα κεφάλαια που θα εισφέρει κάθε πλευρά στην κατασκευή. Χωρίς απάντηση από τον ΑΔΜΗΕ, δεν μπορούν να αξιολογήσουν τη συναλλαγή.

Τα στοιχεία αυτά χρειάζονται και για να εφαρμοστούν οι κανόνες που έχουν θέσει οι ίδιες οι αρχές. Η GSI κατασκευάζει και χρηματοδοτεί το καλώδιο βάσει σύμβασης παραχώρησης από τον ΑΔΜΗΕ. Απόφαση του 2024 απαιτεί την έγκριση αυτής της σύμβασης και από τις δύο ρυθμιστικές αρχές προτού αποκτήσει την GSI εξωτερικός αγοραστής, ενώ ο ΑΔΜΗΕ πρέπει να διατηρήσει τον πλήρη έλεγχο και την ευθύνη του έργου (απόφαση 284/2024 της ΡΑΕΚ). Ένας μέτοχος πλειοψηφίας κανονικά θα ήθελε λόγο στη διοίκηση της εταιρείας του. Μόνο η συμφωνία μπορεί να δείξει πώς συμβιβάζεται ο ρόλος της Meridiam με τον έλεγχο που οφείλει να κρατήσει ο ΑΔΜΗΕ.

Ξεχωριστό ζήτημα είναι η χρηματοδότηση. Η Meridiam σχεδιάζει να αποκτήσει το 66 τοις εκατό των μετοχών της GSI (Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων), αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα πληρώσει το ίδιο ποσοστό του κόστους κατασκευής. Κανένα δημοσιευμένο στοιχείο δεν προσδιορίζει πόσα ίδια κεφάλαια, δηλαδή χρήματα των ιδιοκτητών σε αντάλλαγμα για μετοχές, θα δεσμεύσει. Το έργο στηρίζεται επίσης σε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, ενώ έως τον Αύγουστο η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων δεν είχε αποφασίσει αν θα χορηγήσει δάνειο (Euronews).

Γιατί καθυστερεί το καλώδιο

Η πιο σαφής αιτία της καθυστέρησης βρίσκεται στον βυθό: ο ΑΔΜΗΕ δεν έχει ολοκληρώσει τις έρευνες κατά μήκος της διαδρομής. Δεν έχει επίσης εκδώσει το Full Notice to Proceed, την εντολή που ενεργοποιεί το υπόλοιπο της σύμβασής του με τη γαλλική κατασκευάστρια καλωδίων Nexans (ενδιάμεσες οικονομικές καταστάσεις του ΑΔΜΗΕ). Στις 15 Οκτωβρίου, η Nexans υπέβαλε στην Ελλάδα αιτήσεις για άδειες επανέναρξης των ερευνών (Reuters), σε θαλάσσιες περιοχές όπου η Τουρκία έχει αμφισβητήσει δύο φορές τις σχετικές αναγγελίες (To Brief).

Ποιος πληρώνει τελικά

Οι καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας πληρώνουν μέσω των λογαριασμών τους. Οι εγκεκριμένες δαπάνες κατασκευής επιμερίζονται κατά 63 τοις εκατό στην Κύπρο και κατά 37 τοις εκατό στην Ελλάδα. Κάθε χώρα ανακτά το μερίδιό της μέσω των χρεώσεων δικτύου, του τμήματος του λογαριασμού που καλύπτει καλώδια και δίκτυα, αντί για την ίδια την ηλεκτρική ενέργεια (απόφαση 284/2024 της ΡΑΕΚ).

Η ΡΑΕΚ ελέγχει τις δαπάνες πριν τις εγκρίνει. Ο ΑΔΜΗΕ ζήτησε να αναγνωριστούν περίπου 302 εκατ. ευρώ, αλλά η αρχή δέχθηκε ως επαρκώς τεκμηριωμένα μόνο 82 εκατ. ευρώ (απόφαση 280/2025 της ΡΑΕΚ).

Η αναμονή αυξάνει το κόστος. Για τις εγκεκριμένες δαπάνες που δεν έχουν ακόμη ανακτηθεί από τους καταναλωτές προβλέπεται απόδοση χρηματοδότησης 8,3 τοις εκατό έως την ανάκτησή τους (απόφαση 280/2025 της ΡΑΕΚ). Πρόκειται για αποζημίωση του ΑΔΜΗΕ όσο περιμένει να πάρει πίσω τα χρήματά του, την οποία πληρώνουν οι καταναλωτές μέσω των ίδιων χρεώσεων δικτύου. Όσο μεγαλώνει η αναμονή, τόσο αυξάνεται ο τελικός λογαριασμός. Τον Οκτώβριο, η ΡΑΕΚ δήλωσε ότι εξακολουθεί να μην μπορεί να εκτιμήσει το συνολικό κόστος του καλωδίου (Philenews).

Ξεχωριστό κίνδυνο αναλαμβάνουν οι φορολογούμενοι. Η Κύπρος σχεδιάζει να καταβάλλει 25 εκατ. ευρώ τον χρόνο από τον κρατικό προϋπολογισμό, με την πρώτη πληρωμή όταν η Ελλάδα εκδώσει NAVTEX, τη ναυτική αγγελία που επιτρέπει να προχωρήσουν οι έρευνες (Politis). Τα χρήματα αυτά προέρχονται από τη γενική φορολογία και όχι από τους λογαριασμούς ρεύματος. Ο υπουργός Ενέργειας Μιχάλης Δαμιανός λέει ότι τα νοικοκυριά δεν θα χρεωθούν μέσω των λογαριασμών τους αν δεν φτάσει ποτέ ηλεκτρική ενέργεια από το καλώδιο, αναγνωρίζει όμως ότι το δημόσιο ταμείο μπορεί να χάσει χρήματα αν αποτύχει το έργο (Politis).

Οι ρυθμιστικές αρχές αποφασίζουν ήδη ποιες δαπάνες του καλωδίου θα επωμιστούν οι καταναλωτές και ελέγχουν τα στοιχεία του ΑΔΜΗΕ. Δεν γνωρίζουν ακόμη πόσα κεφάλαια θα διαθέσει η Meridiam για την κατασκευή. Η αναπάντητη επιστολή δεν σημαίνει ότι η συμφωνία απέτυχε. Μέχρι να απαντήσει ο ΑΔΜΗΕ, όμως, κανείς πέρα από τα μέρη της συμφωνίας δεν μπορεί να πει αν η Meridiam φέρνει χρήματα για το καλώδιο ή απλώς ένα νέο όνομα στο μετοχολόγιο.