Το κυπριακό καλώδιο περιμένει NAVTEX

Για τις έρευνες βυθού στη διαδρομή του Great Sea Interconnector, του υποθαλάσσιου ηλεκτρικού καλωδίου που θα συνδέσει την Κρήτη με την Κύπρο, δεν έχει εκδοθεί ακόμη καμία αγγελία προς ναυτιλλομένους. Η NAVTEX, δηλαδή η προειδοποίηση που ενημερώνει τα πλοία ότι σε συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή θα πραγματοποιηθούν έρευνες, πρέπει να περιλαμβάνει συντεταγμένες, ονόματα πλοίων και ημερομηνίες. Μέχρι στιγμής δεν έχει δημοσιευθεί τίποτα. Έλληνες και Κύπριοι αξιωματούχοι που ρωτήθηκαν στις αρχές Αυγούστου δεν επιβεβαίωσαν ούτε διέψευσαν ότι προετοιμάζεται σχετική κίνηση (Cyprus Mail). Από την Αθήνα μεταδίδεται ότι θα υπάρξει συντονισμός με τη Γαλλία, αλλά έγγραφο δεν έχει εμφανιστεί (Enikos).

Η απουσία αυτής της αγγελίας έχει γίνει το πρακτικό τεστ για το αν ο Great Sea Interconnector, ένα έργο με στήριξη της ΕΕ που σχεδιάζεται να συνδέσει ηλεκτρικά την Ελλάδα, την Κύπρο και αργότερα το Ισραήλ, μπορεί να περάσει από την πολιτική δήλωση στην κατασκευή. Η ΕΕ έχει δεσμεύσει σχεδόν 658 εκατ. ευρώ σε επιχορηγήσεις (CINEA). Η γαλλική Meridiam κατέχει πλέον το 66% της εταιρείας του έργου, ενώ ο ΑΔΜΗΕ διατηρεί το 34% (Enerdata). Καμία από αυτές τις κινήσεις, όμως, δεν αρκεί από μόνη της για να βγει ερευνητικό πλοίο στη θάλασσα.

Το 40% του βυθού παραμένει αχαρτογράφητο

Πριν ποντιστεί καλώδιο, πρέπει να χαρτογραφηθούν περίπου 898 χιλιόμετρα βυθού, ώστε να μετρηθούν το βάθος, η μορφολογία και οι πιθανοί κίνδυνοι της διαδρομής. Το καλώδιο θα μεταφέρει ρεύμα υψηλής τάσης συνεχούς ρεύματος, τεχνολογία που προτιμάται για μεγάλες υποθαλάσσιες αποστάσεις επειδή έχει μικρότερες απώλειες από το εναλλασσόμενο ρεύμα (EU Global Gateway). Σε ορισμένα σημεία η διαδρομή φθάνει σε βάθος περίπου 3.000 μέτρων (HVDC World).

Περίπου το 60% των ερευνών έχει ολοκληρωθεί. Το υπόλοιπο 40% βρίσκεται σε θαλάσσιες περιοχές νοτίως της Κάσου και νοτιοανατολικά της Κρήτης, όπου οι εργασίες σταμάτησαν μετά το επεισόδιο του 2024 με τουρκική πίεση (Ekathimerini). Ακόμη και αν ναυλωθεί πλοίο έως τον Σεπτέμβριο, η ολοκλήρωση των υπόλοιπων ερευνών μπορεί να απαιτήσει 18 έως 24 μήνες, μεταφέροντας τη φάση χαρτογράφησης προς το 2028 (Kathimerini). Η πόντιση του καλωδίου θα ακολουθήσει μετά. Η επίμαχη ζώνη επικαλύπτεται με θαλάσσιες περιοχές στις οποίες η Τουρκία ανακοίνωσε πρόσφατα θαλάσσια πάρκα, κίνηση που η Αθήνα θεωρεί ότι δεν παράγει έννομες συνέπειες για τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα (Greek MFA).

Τρία βήματα που δεν έχουν γίνει

Το έργο έχει πλέον ισχυρούς υποστηρικτές, αλλά τρεις κρίσιμες εκκρεμότητες παραμένουν. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει λάβει κοινοποίηση συγκέντρωσης για τη συμφωνία της Meridiam, άρα οι Βρυξέλλες δεν έχουν ακόμη εξετάσει αν η αλλαγή ιδιοκτησίας εγείρει ζητήματα ανταγωνισμού (CNA). Η Κύπρος περιμένει τον έλεγχο δέουσας επιμέλειας από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων πριν δεσμεύσει κρατικά κεφάλαια. Και δεν έχει ληφθεί τελική επενδυτική απόφαση, δηλαδή το σημείο στο οποίο οι μέτοχοι δεσμεύουν κεφάλαια και υπογράφονται οι συμβάσεις κατασκευής. Η Nexans, η εταιρεία που κατασκευάζει το καλώδιο, ανέφερε τον Ιανουάριο ότι παραμένει δεσμευμένη στο έργο, αλλά ότι ο επαναπρογραμματισμός θα επηρεάσει τις ημερομηνίες παράδοσης (Nexans).

Ποιος πληρώνει αν αυξηθεί το κόστος

Σύμφωνα με τον Φιλελεύθερο, το τμήμα Ελλάδας-Κύπρου έχει εκτιμώμενο κόστος περίπου 1,9 δισ. ευρώ, το οποίο μετά την ευρωπαϊκή επιχορήγηση κατανέμεται κατά 63% στην Κύπρο και κατά 37% στην Ελλάδα. Η Κύπρος, το πιο ηλεκτρικά απομονωμένο κράτος-μέλος της ΕΕ, θα αποκτήσει εφεδρική σύνδεση και πρόσβαση σε φθηνότερη παραγωγή. Η Λευκωσία έχει συνδέσει ετήσιες πληρωμές 25 εκατ. ευρώ, δηλαδή 125 εκατ. ευρώ σε βάθος πενταετίας, με την έκδοση της NAVTEX ως ένδειξη απτής προόδου (Capital).

Το αν οι λογαριασμοί ρεύματος στην Κύπρο θα αυξηθούν εξαρτάται από τη ρυθμιστική έγκριση. Η Ρυθμιστική Αρχή αποφασίζει ποιες δαπάνες του έργου μπορούν να περάσουν στους καταναλωτές μέσω των τιμολογίων και ποιες θα μείνουν στην εταιρεία του έργου ή στο κράτος. Ο πρώην πρόεδρος της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας Κύπρου, Ανδρέας Πουλλικκάς, υποστηρίζει ότι οι ευρωπαϊκοί κανόνες αφαιρούν πρώτα τις επιχορηγήσεις και τα έσοδα της αγοράς, επομένως το καλώδιο δεν συνεπάγεται αυτόματη αύξηση λογαριασμών (Cyprus Mail). Ωστόσο, από περίπου 251 εκατ. ευρώ που ο ΑΔΜΗΕ δηλώνει ότι έχει ήδη δαπανήσει, η κυπριακή Ρυθμιστική Αρχή έχει αναγνωρίσει μόνο το 32% ως ανακτήσιμο μέσω λογαριασμών (Politis). Η Κύπρος δεν αποδέχεται αυτομάτως τον λογαριασμό του ΑΔΜΗΕ. Δεν έχει δημοσιοποιηθεί ποιος θα απορροφήσει υπερβάσεις κόστους από την τεχνική δυσκολία των μεγάλων βάθων, τις συνοδείες ασφαλείας ή νέες καθυστερήσεις.

Ο Great Sea Interconnector είναι πιο αξιόπιστο έργο απ’ ό,τι ήταν πριν από έξι μήνες. Έχει ονοματισμένους επενδυτές, ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και ανάδοχο για το καλώδιο. Αυτό που ακόμη λείπει είναι το πακέτο αδειοδοτήσεων και κατανομής ρίσκου που χρειάζεται για να επιστρέψουν τα ερευνητικά πλοία σε αμφισβητούμενα νερά.