Η Κύπρος Περνά Τεστ 120 Εκατ. Ευρώ

Η Κύπρος πήρε θετική προκαταρκτική αξιολόγηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για το έκτο αίτημα πληρωμής της στο πλαίσιο του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, δηλαδή του μεταπανδημικού ευρωπαϊκού προγράμματος των 723 δισ. ευρώ που εκταμιεύει χρήματα μόνο όταν οι κυβερνήσεις αποδεικνύουν ότι υλοποίησαν τις μεταρρυθμίσεις που είχαν δεσμευθεί να κάνουν (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Το αίτημα αφορά 120 εκατ. ευρώ, συνδεδεμένα με 22 ορόσημα και 5 στόχους στην υγεία, την παιδεία, τη δημόσια διοίκηση και την πράσινη ενέργεια (Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων).

Σε διοικητικό επίπεδο, είναι μια καθαρή επιτυχία. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι τι αποδεικνύει πράγματι αυτή η επιτυχία.

Πώς κινείται το χρήμα

Ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας δεν λειτουργεί ως ταμείο που πληρώνει απλώς δαπάνες. Πληρώνει αποτελέσματα. Κάθε χώρα δεσμεύεται για συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις, η ΕΕ τις σπάει σε επαληθεύσιμα βήματα και τα χρήματα εκταμιεύονται μόνο όταν η Επιτροπή κρίνει ότι τα βήματα αυτά έχουν ολοκληρωθεί (Κανονισμός 2021/241 στο EUR-Lex).

Κάθε βήμα είναι είτε «ορόσημο», δηλαδή μια ποιοτική ενέργεια όπως η ψήφιση ενός νόμου ή η έναρξη λειτουργίας ενός ψηφιακού συστήματος, είτε «στόχος», δηλαδή ένα μετρήσιμο αποτέλεσμα όπως ο αριθμός ανακαινισμένων κτιρίων ή διεκπεραιωμένων αδειών (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Μόλις η χώρα καταθέσει τα αποδεικτικά στοιχεία, η Επιτροπή τα ελέγχει, στέλνει την αξιολόγηση στους αξιωματούχους των υπουργείων Οικονομικών των κρατών-μελών για τετράβδομη εξέταση και στη συνέχεια αποδεσμεύει τα κονδύλια (Συμβούλιο της ΕΕ).

Η Κύπρος πέρασε τον έλεγχο της Επιτροπής. Η εκταμίευση ακολουθεί τα υπόλοιπα διαδικαστικά στάδια.

Τι παρέδωσε η Κύπρος και ποιους αφορά

Δύο παραδείγματα δείχνουν πώς λειτουργεί το σύστημα στην πράξη. Η Κύπρος ενεργοποίησε τις διασυνοριακές ηλεκτρονικές συνταγές και τους ηλεκτρονικούς φακέλους ασθενών, ώστε ένας Κύπριος πολίτης που νοσηλεύεται ή λαμβάνει θεραπεία σε άλλη χώρα της ΕΕ να μπορεί να έχει μαζί του ψηφιακά τα ιατρικά του δεδομένα. Για τον ασθενή, αυτό σημαίνει λιγότερες επαναλαμβανόμενες εξετάσεις και ταχύτερη φροντίδα στο εξωτερικό. Η Κύπρος αναβάθμισε επίσης την εθνική πλατφόρμα για τον πολεοδομικό σχεδιασμό και τις οικοδομικές άδειες (Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων). Αυτό αφορά άμεσα όσους ζητούν έγκριση για κατασκευές, αλλά μόνο εφόσον ο χρόνος αναμονής πράγματι μειωθεί.

Στα υπόλοιπα παραδοτέα περιλαμβάνονται πλαίσιο αξιολόγησης των σχολείων, ευέλικτες ρυθμίσεις εργασίας στον δημόσιο τομέα και υποδομές δοκιμών για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου. Πρόκειται για βήματα που η Επιτροπή μπορεί να επαληθεύσει πριν αποδεσμεύσει χρήματα. Η ΕΕ ελέγχει αν οι κυβερνήσεις έκαναν τη δουλειά που υποσχέθηκαν, όχι απλώς αν υπάρχουν τιμολόγια. Αυτό είναι πραγματική βελτίωση σε σχέση με παλαιότερα μοντέλα ευρωπαϊκών επιδοτήσεων, όπου το βασικό κριτήριο ήταν αν απορροφήθηκαν οι προϋπολογισμοί (Κανονισμός 2021/241 στο EUR-Lex).

Η Ρουμανία δείχνει τι συμβαίνει όταν η υλοποίηση κολλάει

Η Ρουμανία προσφέρει το αντίθετο παράδειγμα. Ο υπουργός Ντράγκος Πισλάρου δήλωσε σε ρουμανικά μέσα ενημέρωσης ότι μια κρίσιμη μεταρρύθμιση, η αναδιάρθρωση των μισθών στον δημόσιο τομέα ώστε να τεθούν υπό έλεγχο οι δημοσιονομικές δαπάνες, μεταφέρθηκε από το τρίτο αίτημα πληρωμής μέχρι το έκτο. Κατηγόρησε το κυβερνών κόμμα PSD ότι την μπλοκάρει (Digi24). Σύμφωνα με δημοσιεύματα, μόνο αυτή η μεταρρύθμιση θέτει σε κίνδυνο 770 εκατ. ευρώ (Libertatea).

Μια μπλοκαρισμένη πληρωμή δεν σημαίνει αυτομάτως χαμένα χρήματα. Τα κονδύλια μένουν παγωμένα μέχρι να διορθωθεί το πρόβλημα. Όμως ο Μηχανισμός έχει σκληρό χρονοδιάγραμμα: οι μεταρρυθμίσεις πρέπει να ολοκληρωθούν έως τις 31 Αυγούστου 2026, με όλες τις πληρωμές να γίνονται μέχρι το τέλος του έτους (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο). Αν χαθεί ο χρόνος, η αναστολή μετατρέπεται σε απώλεια. Η τέταρτη πληρωμή της Ρουμανίας, ύψους 2,25 δισ. ευρώ, που εκταμιεύθηκε αφού η Επιτροπή επαλήθευσε 62 ορόσημα και στόχους, δείχνει ότι τα χρήματα συνεχίζουν να ρέουν όταν πληρούνται οι όροι (Αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στη Ρουμανία). Το σύστημα επιβάλλει κανόνες, αλλά δεν τιμωρεί αυτόματα.

Συμμόρφωση δεν σημαίνει αποτέλεσμα

Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο έχει επισημάνει το πιο λεπτό πρόβλημα. Ο Μηχανισμός είναι αποτελεσματικός στο να ελέγχει αν έγιναν τα συμφωνημένα βήματα. Είναι πιο αδύναμος στο να αποδεικνύει ότι τα βήματα αυτά παρήγαγαν πραγματικά αποτελέσματα (Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο). Η Κύπρος μπορεί να θέσει σε λειτουργία μια πλατφόρμα οικοδομικών αδειών και να καλύψει ένα ορόσημο. Το αν κάποιος παίρνει πράγματι άδεια πιο γρήγορα είναι ερώτημα που η έγκριση μιας πληρωμής δεν μπορεί από μόνη της να απαντήσει (Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο).

Η Κύπρος πέρασε το τεστ συμμόρφωσης που έχει σχεδιάσει η ΕΕ. Το αν το πρόγραμμα μείωσε έστω μία ουρά για άδεια, βελτίωσε μία σχολική αίθουσα ή βοήθησε έναν ασθενή στο εξωτερικό παραμένει αναπόδεικτο, στην Κύπρο όπως και σε κάθε άλλη χώρα όπου λειτουργεί ο Μηχανισμός.