Η Κύπρος κρατά τέταρτο ύποπτο για σχέδιο της Χαμάς

Η κυπριακή αστυνομία μετέφερε από μη κατονομαζόμενη χώρα της Ασίας έναν 41χρονο άνδρα και τον οδήγησε αυτή την εβδομάδα ενώπιον δικαστηρίου στη Λάρνακα. Ο δικαστής διέταξε την οκταήμερη κράτησή του (Pentapostagma/ΚΥΠΕ). Είναι το τέταρτο πρόσωπο που συλλαμβάνεται στο πλαίσιο έρευνας την οποία κυπριακά μέσα συνδέουν με φερόμενο σχέδιο της Χαμάς εναντίον στόχων με ισραηλινή σύνδεση (KNEWS).

Η σύλληψη δείχνει ότι οι κυπριακές αρχές χειρίζονται υπόθεση με διασυνοριακή διάσταση. Δεν αποδεικνύει, από μόνη της, μια ευρωπαϊκή επιτυχία στην αντιτρομοκρατία. Η χώρα από την οποία μεταφέρθηκε ο ύποπτος, η νομική οδός που χρησιμοποιήθηκε και το αν ενεργοποιήθηκε κάποιο εργαλείο συνεργασίας της ΕΕ παραμένουν άγνωστα.

Τι δείχνει η δικογραφία

Ο επικεφαλής του ΤΑΕ Λάρνακας, Γιώργος Χαραλάμπους, επιβεβαίωσε τη σύλληψη και ανέφερε ότι ο ύποπτος αντιμετωπίζει τις ίδιες κατηγορίες με τα τρία πρόσωπα που βρίσκονται ήδη υπό κράτηση (Pentapostagma/ΚΥΠΕ). Κυπριακά μέσα τον περιγράφουν ως τον φερόμενο συντονιστή, ο οποίος φέρεται να καθοδηγούσε την ομάδα από το εξωτερικό. Πρόκειται όμως για αστυνομικό ισχυρισμό που αποδίδεται σε ενημερώσεις των αρχών, όχι για δικαστική κρίση.

Η υπόθεση ήδη περιέχει μια προειδοποίηση απέναντι στη βεβαιότητα. Ένας από τους σχετιζόμενους υπόπτους είχε αφεθεί ελεύθερος με εγγύηση 1 εκατ. ευρώ, αφού το δικαστήριο εντόπισε αδυναμίες στο αποδεικτικό υλικό της κατηγορούσας αρχής (KNEWS). Δημοσιεύματα αναφέρονται σε γερμανική σύνδεση και σε συναντήσεις στην Κωνσταντινούπολη, αλλά αυτά παραμένουν ερευνητικές κατευθύνσεις και όχι επιβεβαιωμένα πραγματικά περιστατικά. Καμία αρχή δεν έχει εξηγήσει τι ακριβώς καθιστά αυτές τις διασυνδέσεις νομικά κρίσιμες για τις κατηγορίες που εξετάζονται στη Λάρνακα.

Το κενό ανάμεσα στα εργαλεία και την απόδειξη

Η ΕΕ έχει δημιουργήσει μηχανισμούς για αστυνομικές και δικαστικές αρχές που δουλεύουν πέρα από τα εθνικά σύνορα. Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Αντιτρομοκρατίας της Ευρωπόλ (ECTC) αναλύει απειλές και συντονίζει επιχειρήσεις. Η Eurojust, ο οργανισμός δικαστικής συνεργασίας της ΕΕ, στηρίζει την ανταλλαγή αποδεικτικών στοιχείων και τις κοινές ομάδες έρευνας (Eurojust). Το Σύστημα Πληροφοριών Σένγκεν, μια ευρωπαϊκή βάση ειδοποιήσεων, επιτρέπει τη σήμανση καταζητούμενων προσώπων στα κράτη-μέλη (Κανονισμός SIS). Κανένας από αυτούς τους φορείς δεν συλλαμβάνει. Υποστηρίζουν τις εθνικές αστυνομίες, οι οποίες διατηρούν τον επιχειρησιακό έλεγχο.

Στη συγκεκριμένη υπόθεση, τα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία δεν επιβεβαιώνουν ότι χρησιμοποιήθηκε οποιοσδήποτε από αυτούς τους μηχανισμούς. Η μεταφορά έγινε από την Ασία, δηλαδή από χώρο εκτός των ενωσιακών εργαλείων αμοιβαίας αναγνώρισης. Δεν έχει διευκρινιστεί αν ο ύποπτος έφθασε στην Κύπρο μέσω έκδοσης, απέλασης, αιτήματος δικαστικής συνδρομής ή άτυπης διμερούς συνεννόησης. Η σιωπή αυτή έχει σημασία, διότι η νομική οδός καθορίζει ποια δικαιώματα μπορεί να επικαλεστεί ο ύποπτος και ποιος δικαστικός έλεγχος ασκήθηκε.

Υπάρχει μια αναλογία σε επίπεδο μοτίβου. Τον Δεκέμβριο του 2023, η Ομοσπονδιακή Εισαγγελία της Γερμανίας συνέλαβε φερόμενα μέλη της Χαμάς σε επιχείρηση που εκτεινόταν στη Γερμανία, την Ολλανδία και τη Δανία. Η Ευρωπόλ την περιέγραψε ως δράση εναντίον «τρομοκρατικού δικτύου συνδεόμενου με τη Χαμάς στην Ευρώπη» (Ομοσπονδιακή Εισαγγελία Γερμανίας, Ευρωπόλ). Καμία δημόσια πηγή, όμως, δεν συνδέει εκείνη την έρευνα με τη δικογραφία της Λάρνακας. Παρόμοιες υποθέσεις δεν συνιστούν αυτομάτως ένα αποδεδειγμένο δίκτυο.

Ποιος ωφελείται από την αδιαφάνεια

Η Κύπρος έχει όφελος να παρουσιάζει την υπόθεση ως αποτέλεσμα αποτελεσματικής διεθνούς συνεργασίας. Για ένα μικρό κράτος, η επίδειξη ικανότητας στην αντιτρομοκρατία ενισχύει την εικόνα του ως παρόχου ασφάλειας και όχι ως ευάλωτου στόχου. Οι ευρωπαϊκοί οργανισμοί ωφελούνται επίσης, εφόσον είχαν εμπλοκή, επειδή μια τέτοια υπόθεση δικαιολογεί στην πράξη την ύπαρξη και τις αρμοδιότητές τους. Οι αξιωματούχοι μπορούν να πουν ότι η συνεργασία λειτούργησε χωρίς να δείξουν πώς λειτούργησε.

Λιγότεροι έχουν κίνητρο να δημοσιοποιήσουν ποιες βάσεις δεδομένων ελέγχθηκαν, ποια δικαστική διαδικασία μετέφερε έναν άνθρωπο από την Ασία σε κυπριακό κρατητήριο ή τι ακριβώς μπορεί να προσβάλει ο ύποπτος στο δικαστήριο. Το Δικαστήριο της ΕΕ έχει ήδη τονίσει ότι η επεξεργασία ταξιδιωτικών δεδομένων σε υποθέσεις τρομοκρατίας πρέπει να σέβεται τα όρια της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας (ΔΕΕ, υπόθεση C-817/19). Η κοινή ομάδα κοινοβουλευτικού ελέγχου υπάρχει για να εποπτεύει το έργο της Ευρωπόλ (JPSG). Κανένας από αυτούς τους θεσμούς δεν μπορεί να επιτελέσει ουσιαστικά τον ρόλο του όταν οι επιχειρησιακές λεπτομέρειες μένουν απόρρητες και η πολιτική αφήγηση περιορίζεται στις συνεντεύξεις Τύπου.

Η κυπριακή κατηγορούσα αρχή, το δικαστήριο της Λάρνακας και οι υπηρεσίες που ενεπλάκησαν ή δεν ενεπλάκησαν οφείλουν μια σαφέστερη εξήγηση. Ένας άνθρωπος μεταφέρθηκε από άλλη ήπειρο σε καθεστώς κράτησης. Με ποια νομική εξουσία και υπό ποιον δικαστικό έλεγχο παραμένει το ερώτημα στο οποίο δεν έχει απαντήσει κανείς.