Η Κύπρος μπροστά στο 63% του καλωδίου

Ο Great Sea Interconnector, το σχεδιαζόμενο υποθαλάσσιο ηλεκτρικό καλώδιο που θα συνδέσει την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ, απέκτησε νέα πολιτική ώθηση από την Ουάσιγκτον, όχι όμως και νέα χρηματοδότηση. Διακομματική ομάδα Αμερικανών βουλευτών ζήτησε από τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και τον επικεφαλής της αμερικανικής Αναπτυξιακής Χρηματοδοτικής Εταιρείας, Μπεν Μπλακ, να δώσουν προτεραιότητα στο έργο (Schneider House, Protothema). Η επιστολή έχει πολιτικό βάρος, αλλά δεν συνοδεύεται από χρήματα, εγγύηση δανείου ή άδεια κατασκευής. Από εδώ και πέρα, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι αν το έργο έχει φίλους, αλλά ποιος θα πληρώσει μέχρι να περάσει ρεύμα από το καλώδιο.

Η πολιτική στήριξη, πράγματι, δεν λείπει. Οι Βρυξέλλες έχουν χαρακτηρίσει τη διασύνδεση έργο διασυνοριακής προτεραιότητας και έχουν δεσμεύσει περίπου 657 εκατ. ευρώ σε επιχορηγήσεις (CINEA, EUR-Lex). Η γαλλική Meridiam, επενδυτής σε υποδομές, υπέγραψε στις 5 Αυγούστου για την απόκτηση πλειοψηφικού ποσοστού 66% (Greek Prime Minister). Ο ΑΔΜΗΕ, που διατηρεί το 34% και τον τεχνικό ρόλο του έργου, κατέθεσε στις 13 Αυγούστου στις ρυθμιστικές αρχές το αίτημα επένδυσης για το σκέλος Κύπρου-Ισραήλ (ADMIE). Όπως γράφαμε την περασμένη εβδομάδα, η κατάθεση αυτή άνοιξε την περίοδο των εγκρίσεων που απαιτούνται πριν από την τελική επενδυτική απόφαση. Το κενό δεν βρίσκεται στην πολιτική νομιμοποίηση του έργου, αλλά στο τι θα χρεωθούν τελικά οι καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας.

Γιατί το καλώδιο έχει οικονομική λογική

Η Κύπρος παραμένει ένα από τα τελευταία κράτη-μέλη της ΕΕ χωρίς φυσική διασύνδεση με το ηλεκτρικό δίκτυο άλλης χώρας. Η απομόνωση αυτή σημαίνει ότι κάθε βλάβη, κάθε αιχμή ζήτησης και κάθε έλλειμμα παραγωγής πρέπει να αντιμετωπίζεται εσωτερικά, με υψηλότερο κόστος εφεδρειών και με περιορισμένη δυνατότητα απορρόφησης περισσότερης ηλιακής και αιολικής ενέργειας. Το καλώδιο θα συνδέσει πρώτα την Κύπρο με την Ελλάδα και στη συνέχεια με το Ισραήλ, με προβλεπόμενη ισχύ 1.000 MW σε μήκος περίπου 1.200 χιλιομέτρων (ADMIE, OT).

Για την Κύπρο, το όφελος είναι συγκεκριμένο: θα μπορεί να εισάγει φθηνότερη ηλεκτρική ενέργεια όταν η εγχώρια παραγωγή πιέζεται και να εξάγει πλεονάζουσα ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές όταν υπάρχει περίσσευμα. Η αξία αυτής της δυνατότητας γίνεται μεγαλύτερη μετά το 2029, καθώς το νησί ενδέχεται να χάσει σημαντικό μέρος της συμβατικής του ηλεκτροπαραγωγικής ισχύος (Cyprus Mail).

Η οικονομική λογική του έργου στέκει. Το πρόβλημα βρίσκεται στη διαδρομή από τη λογική στην υλοποίηση.

Ο λογαριασμός έρχεται πριν από το ρεύμα

Η πιο δύσκολη σύγκρουση αφορά την ανάκτηση κόστους, δηλαδή ποιος πληρώνει την κατασκευή του καλωδίου και ποιο μέρος της δαπάνης περνά στους λογαριασμούς ρεύματος. Στο σκέλος Ελλάδας-Κύπρου, η κατανομή του κόστους είναι 63% για την Κύπρο και 37% για την Ελλάδα. Αυτό σημαίνει ότι οι Κύπριοι καταναλωτές αναλαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος του ρυθμιζόμενου βάρους. Η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου, η ΡΑΕΚ, αντιδρά ήδη. Από τα 251 εκατ. ευρώ που ο ΑΔΜΗΕ υποστηρίζει ότι έχει δαπανήσει, η ΡΑΕΚ έχει αναγνωρίσει μόνο το 32% ως ποσό που μπορεί να ανακτηθεί μέσω χρεώσεων δικτύου (Protothema, Politis).

Με απλά λόγια, η κυπριακή ρυθμιστική αρχή δεν δέχεται να περάσει το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών που επικαλείται ο ΑΔΜΗΕ στους λογαριασμούς. Η Λευκωσία, από την πλευρά της, δηλώνει ότι δεν θα κάνει πρόσθετες πληρωμές πέραν της διακρατικής συμφωνίας των 125 εκατ. ευρώ πριν τεθεί το καλώδιο σε λειτουργία (Capital.gr).

Την ίδια ώρα, στους ιδιώτες επενδυτές φέρεται να έχει δοθεί επιτρεπόμενη απόδοση 8,3%, μαζί με πρόσθετο ασφάλιστρο 3,7%, για 17 χρόνια (Kathimerini, Les Echos). Οι αποδόσεις αυτές χρηματοδοτούνται τελικά από τις ίδιες χρεώσεις δικτύου που πληρώνουν οι χρήστες ηλεκτρικής ενέργειας. Επομένως, οι χαμηλότεροι λογαριασμοί δεν είναι αυτονόητο αποτέλεσμα του έργου. Θα εξαρτηθούν από το αν οι ρυθμιστικές αρχές επιτρέψουν ανάκτηση κόστους σε επίπεδο που δεν θα απορροφά το όφελος από τις φθηνότερες εισαγωγές.

Ούτε η χρηματοδότηση έχει κλειδώσει. Ο υπουργός Ενέργειας της Κύπρου, Μιχάλης Δαμιανός, χαρακτήρισε την είσοδο της Meridiam ψήφο εμπιστοσύνης, αλλά σημείωσε ότι οποιαδήποτε κρατική συμμετοχή στο μετοχικό κεφάλαιο θα περιμένει τη μελέτη δέουσας επιμέλειας της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (Marine Cyprus, Sigmalive). Λίγες ημέρες μετά την υπογραφή της Meridiam, το τίμημα εξαγοράς, η ίδια συμμετοχή και η κατανομή τυχόν υπερβάσεων κόστους δεν έχουν δημοσιοποιηθεί. Τα κυπριακά κόμματα της αντιπολίτευσης, το ΑΚΕΛ και ο ΔΗΣΥ, ζήτησαν ενημέρωση πριν η Κύπρος αναλάβει πρόσθετες υποχρεώσεις (PafosNet, Philenews), ενώ η συμφωνία δεν έχει κοινοποιηθεί επίσημα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για έλεγχο συγκέντρωσης (CNA).

Υπάρχει και χωριστός κίνδυνος από την ίδια την ετοιμότητα κατασκευής. Η Nexans έχει σύμβαση για το καλώδιο που φέρεται να ανέρχεται περίπου σε 1,43 δισ. ευρώ πλέον ΦΠΑ, με 251,4 εκατ. ευρώ ήδη καταβεβλημένα και 160 χιλιόμετρα καλωδίου παραγμένα έως το τέλος του 2024, αλλά χωρίς πλήρη εντολή έναρξης εργασιών (Capital.gr). Οι έρευνες βυθού δεν έχουν επανεκκινήσει, ενώ οι αναφορές για έκδοση ναυτικής οδηγίας που θα επέτρεπε τις εργασίες παραμένουν ανεπιβεβαίωτες (Cyprus Mail). Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο έχει προειδοποιήσει ότι τα διασυνοριακά έργα ηλεκτρικής ενέργειας εμφανίζουν συστηματικά καθυστερήσεις (European Court of Auditors). Ο κίνδυνος εδώ είναι πολύ συγκεκριμένος: οι καταναλωτές μπορεί να αρχίσουν να πληρώνουν χρεώσεις δικτύου για κατασκευαστικό κόστος πριν το καλώδιο δώσει φθηνότερη ή ασφαλέστερη ηλεκτρική ενέργεια.

Η αμερικανική επιστολή αναφέρεται στην Αναπτυξιακή Χρηματοδοτική Εταιρεία των ΗΠΑ, όμως δεν έχει ανακοινωθεί απόφαση του διοικητικού της συμβουλίου, σχέδιο όρων χρηματοδότησης ή διαδικασία δέουσας επιμέλειας (Schneider House). Η στήριξη είναι πραγματική. Τα χρήματα, προς το παρόν, όχι.

Ποιος κερδίζει, ποιος χάνει

Αν το καλώδιο λειτουργήσει όπως σχεδιάζεται, οι Κύπριοι καταναλωτές θα κερδίσουν μεγαλύτερη ασφάλεια εφοδιασμού και πρόσβαση σε εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας. Η Ελλάδα θα γίνει η γέφυρα της ΕΕ για τις ενεργειακές ροές της Ανατολικής Μεσογείου. Η Meridiam και οι επενδυτές της θα αποκτήσουν ένα ρυθμιζόμενο περιουσιακό στοιχείο υποδομών με εγγυημένες αποδόσεις σχεδόν δύο δεκαετιών.

Ο συνασπισμός υπέρ του Great Sea Interconnector είναι σήμερα ευρύτερος από ποτέ: Αθήνα, Λευκωσία, Βρυξέλλες, Παρίσι, Ουάσιγκτον, ΑΔΜΗΕ, Meridiam, Nexans. Ο κρίσιμος παίκτης που λείπει από την εικόνα είναι εκείνος που θα κρίνει αν το έργο θα γίνει υποδομή ή μακρά διαμάχη για το κόστος: οι ρυθμιστικές αρχές που πρέπει να εγκρίνουν τι θα πληρώσουν οι καταναλωτές.