Κύπρος: προθεσμία για €69m

Οι Κύπριοι βουλευτές καλούνται, σύμφωνα με πληροφορίες, να ψηφίσουν έως τις 9 Ιουλίου το νομοσχέδιο για τη δημιουργία ενός νέου κρατικά υποστηριζόμενου φορέα χρηματοδότησης μικρών επιχειρήσεων. Η κυβέρνηση κατέθεσε το 60σέλιδο κείμενο στις 25 Ιουνίου, λίγες ημέρες πριν από τη θερινή διακοπή των εργασιών της Βουλής. Αν η προθεσμία χαθεί, η Κύπρος κινδυνεύει να απωλέσει, σύμφωνα με εκτιμήσεις, 50 εκατ. έως 69 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης της ΕΕ, αν και δεν υπάρχει δημόσιο έγγραφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που να επιβεβαιώνει το ακριβές ποσό.

Η κυπριακή Βουλή βρίσκεται έτσι μπροστά σε ένα πιεστικό δίλημμα: είτε να επιταχύνει την ψήφιση ενός νόμου που θα ρυθμίζει τη δημόσια χορήγηση πιστώσεων είτε να δει ευρωπαϊκούς πόρους να μένουν εκτός κυπριακής οικονομίας.

Οι Βρυξέλλες πληρώνουν μόνο μετά την υλοποίηση

Η πίεση προκύπτει από τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το ευρωπαϊκό εργαλείο των 723 δισ. ευρώ που δημιουργήθηκε μετά την πανδημία και χρηματοδοτείται μέσω κοινού δανεισμού της ΕΕ. Το Ταμείο δεν αποζημιώνει απλώς δαπάνες που έχουν ήδη γίνει. Εκταμιεύει χρήματα όταν ένα κράτος αποδείξει ότι υλοποίησε τις μεταρρυθμίσεις και τις δεσμεύσεις που είχε συμφωνήσει (EUR-Lex, Κανονισμός 2021/241).

Κάθε εθνικό σχέδιο περιλαμβάνει ορόσημα, όπως η ψήφιση ενός νόμου ή η σύσταση ενός φορέα, και στόχους, δηλαδή μετρήσιμα αποτελέσματα όπως ανακαινισμένα κτίρια ή επιχειρήσεις που έλαβαν στήριξη. Το κράτος υποβάλλει αίτημα πληρωμής, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ελέγχει αν οι όροι τηρήθηκαν και η εκταμίευση γίνεται μόνο μετά την επαλήθευση. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο έχει προειδοποιήσει ότι ανεπαρκή αποδεικτικά στοιχεία ή χαμένα ορόσημα μπορούν να παγώσουν ολόκληρες δόσεις, ενώ το χρονικό περιθώριο για την ολοκλήρωση του Ταμείου στενεύει.

Το κυπριακό ορόσημο είναι η ίδρυση του Κυπριακού Οργανισμού Ανάπτυξης Επιχειρήσεων, γνωστού ως ΚΟΑΕ.

Ένας δανειστής για επιχειρήσεις που οι τράπεζες αποφεύγουν

Ο ΚΟΑΕ θα υπάγεται στο υπουργείο Οικονομικών και θα διαθέτει 60 εκατ. ευρώ σε κεφάλαιο. Θα μπορεί να προσφέρει άμεσα δάνεια, εγγυήσεις, συγχρηματοδότηση και συμβουλευτικές υπηρεσίες σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις, νεοφυείς εταιρείες και αυτοαπασχολουμένους (SigmaLive). Στόχος είναι οι επιχειρήσεις που δεν έχουν πρόσβαση σε τραπεζικό δανεισμό επειδή δεν διαθέτουν επαρκείς εξασφαλίσεις, έχουν περιορισμένο ιστορικό λειτουργίας ή εμφανίζουν προφίλ κινδύνου που οι εμπορικές τράπεζες δεν αποδέχονται.

Ο ΚΟΑΕ δεν θα δέχεται καταθέσεις. Το υπουργείο τον παρουσιάζει ως συμπληρωματικό προς τις ιδιωτικές τράπεζες, όχι ως ανταγωνιστή τους. Η διάκριση αυτή μπορεί να σταθεί στις συμβουλευτικές υπηρεσίες. Αν όμως ο οργανισμός δίνει εγγυήσεις ή επιδοτούμενα δάνεια σε τμήματα της αγοράς όπου ήδη κινούνται τράπεζες, κάποια πίεση στον ανταγωνισμό είναι δύσκολο να αποφευχθεί.

Αν ο νόμος ψηφιστεί και ο ΚΟΑΕ λειτουργήσει όπως σχεδιάζεται, οι άμεσοι κερδισμένοι θα είναι οι μικρές επιχειρήσεις που σήμερα μένουν εκτός χρηματοδότησης. Το κράτος θα αποκτήσει ένα μόνιμο εργαλείο πιστωτικής πολιτικής και, ταυτόχρονα, θα προστατεύσει την ευρωπαϊκή του κατανομή. Αν το νομοσχέδιο καθυστερήσει, οι ίδιες επιχειρήσεις θα χάσουν τη στήριξη που τους είχε υποσχεθεί το κυπριακό σχέδιο ανάκαμψης. Οι Κύπριοι φορολογούμενοι ενδέχεται τότε να χρειαστεί να καλύψουν πόρους που προορίζονταν να έρθουν ως ευρωπαϊκές επιχορηγήσεις, ή το πρόγραμμα να περιοριστεί.

Το πρόβλημα διακυβέρνησης είναι ότι ένας δημόσιος φορέας που θα αποφασίζει ποιος λαμβάνει πίστωση χρειάζεται ακριβώς τον έλεγχο που η προθεσμία συμπιέζει: σαφή κριτήρια επιλεξιμότητας, δικλίδες απέναντι σε πολιτικές παρεμβάσεις, μηχανισμούς που θα αποδεικνύουν ότι τα δάνεια φτάνουν πράγματι στις επιχειρήσεις που απορρίπτει το τραπεζικό σύστημα. Η πρόεδρος της Επιτροπής Οικονομικών Χριστιάνα Ερωτοκρίτου το διατύπωσε ευθέως: το υπουργείο κατέθεσε το νομοσχέδιο τόσο αργά ώστε ο κανονικός κοινοβουλευτικός έλεγχος να μπορεί να κοστίσει στη Δημοκρατία εκατομμύρια.

Δεν αφορά μόνο την Κύπρο

Η κυπριακή υπόθεση δεν είναι εξαίρεση. Στη Ρουμανία, ο υπηρεσιακός πρωθυπουργός συγκάλεσε έκτακτη κοινοβουλευτική σύνοδο για την ψήφιση καθυστερημένων νόμων που συνδέονται με το Ταμείο Ανάκαμψης, με 3,5 δισ. ευρώ να βρίσκονται σε εκκρεμότητα. Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται σε αρκετά κράτη-μέλη: οι κυβερνήσεις δεσμεύθηκαν σε μεταρρυθμίσεις για να ανοίξουν την κάνουλα του κοινού ευρωπαϊκού δανεισμού και τώρα τα κοινοβούλια καλούνται να παραδώσουν αποτελέσματα υπό πίεση χρόνου.

Η αυστηρότητα αυτή δεν είναι τυχαία. Η Γερμανία, η οποία ζητεί ο επόμενος προϋπολογισμός της ΕΕ να μειωθεί κατά 400 δισ. ευρώ, θα στηρίξει μελλοντικές κοινές ευρωπαϊκές δαπάνες μόνο αν μπορεί να επικαλεστεί αποδείξεις ότι τα κράτη υλοποίησαν όσα υποσχέθηκαν. Τα χαμένα ορόσημα δεν κοστίζουν μόνο χρήματα στην Κύπρο σήμερα. Αποδυναμώνουν και το πολιτικό επιχείρημα υπέρ ενός αντίστοιχου ευρωπαϊκού ταμείου αύριο.

Τρία στοιχεία παραμένουν ασαφή και έχουν σημασία. Πρώτον, αν το ορόσημο απαιτεί μόνο την ψήφιση του νόμου ή και τη λειτουργική ενεργοποίηση του ΚΟΑΕ. Δεύτερον, ποιο είναι το ακριβές ποσό που κινδυνεύει, καθώς οι τοπικές αναφορές κινούνται από 50 εκατ. έως 69 εκατ. ευρώ. Τρίτον, αν μια χαμένη προθεσμία σημαίνει οριστική απώλεια χρημάτων ή απλώς καθυστέρηση της εκταμίευσης. Η εμπειρία της Ρουμανίας δείχνει περισσότερο αναστολή παρά ακύρωση.

Η ψήφιση του νόμου μπορεί να ανοίξει την πρώτη πόρτα. Το αν ο ΚΟΑΕ θα φτάσει πράγματι στις επιχειρήσεις που υπόσχεται να στηρίξει είναι πιο μακροπρόθεσμο ερώτημα, το οποίο καμία βιαστική κοινοβουλευτική ψηφοφορία δεν μπορεί να απαντήσει.