Ο λογαριασμός του καλωδίου Κύπρου-Ισραήλ

Ο ΑΔΜΗΕ, ο διαχειριστής του ελληνικού συστήματος μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, ζήτησε από τις ρυθμιστικές αρχές της Κύπρου και του Ισραήλ να ανοίξουν τη διαδικασία για τον επιμερισμό του κόστους κατασκευής στο τμήμα Κύπρου-Ισραήλ του Great Sea Interconnector (ΑΔΜΗΕ, Cyprus Mail). Το υποθαλάσσιο καλώδιο σχεδιάζεται να συνδέσει την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ σε έναν ενιαίο ηλεκτρικό διάδρομο. Με την κίνηση αυτή, το έργο περνά από τη φάση της πολιτικής στήριξης στο δυσκολότερο ερώτημα: ποιοι καταναλωτές θα πληρώσουν τον λογαριασμό και σε ποιο ύψος.

Δεν πρόκειται ακόμη ούτε για έναρξη κατασκευής ούτε για οριστική χρηματοδοτική δέσμευση. Οι ρυθμιστές καλούνται να αποφασίσουν πώς θα κατανεμηθεί το κόστος και ποιο μέρος του θα ανακτηθεί μέσω των τιμολογίων ηλεκτρικού ρεύματος, δηλαδή των χρεώσεων ανά κιλοβατώρα που ήδη πληρώνουν οι καταναλωτές (Euronews Greece). Η διαδικασία ακούγεται τεχνική, αλλά είναι το σημείο στο οποίο τέτοια έργα είτε γίνονται χρηματοδοτήσιμα είτε μένουν σε επίπεδο εξαγγελιών. Χωρίς ρυθμιστική απόφαση για τα τιμολόγια, οι δανειστές δεν έχουν απόδειξη ότι θα αποπληρωθούν. Με αυτήν, οι μελλοντικές ροές εσόδων γίνονται αρκετά προβλέψιμες ώστε να προσελκύσουν κεφάλαια.

Γιατί η απόφαση για τα τιμολόγια μετρά περισσότερο από το ίδιο το καλώδιο

Ο μηχανισμός είναι σχετικά απλός. Οι ρυθμιστικές αρχές κάθε χώρας εγκρίνουν έναν επιμερισμό κόστους. Αυτός καθορίζει πόσα μπορεί να ανακτήσει σταδιακά ο διαχειριστής του δικτύου κάθε χώρας από τους καταναλωτές. Αυτές οι εγγυημένες μελλοντικές πληρωμές είναι που εξετάζουν οι τράπεζες και οι επενδυτές πριν δανείσουν δισεκατομμύρια για την κατασκευή. Αν ο επιμερισμός μείνει ασαφής ή αν μία χώρα αρνηθεί, το έργο μπλοκάρει, όσο ισχυρή και αν είναι η πολιτική του στήριξη.

Το τμήμα Κύπρου-Ισραήλ θα έχει ισχύ 1.000 MW και θα εκτείνεται σε περίπου 324 χλμ. υποθαλάσσιου καλωδίου, σε μεγάλα βάθη. Αυτό δεν είναι λεπτομέρεια: τα καλώδια σε βαθιά νερά κοστίζουν πολύ περισσότερο στην έρευνα του βυθού, στην πόντιση και στις επισκευές (Kathimerini Greece). Το ευρύτερο τμήμα Ελλάδας-Κύπρου φθάνει περίπου τα 1.208 χλμ., με εκτιμώμενο κόστος κοντά στα 1,9 δισ. ευρώ, μέρος του οποίου καλύπτεται από περίπου 657 εκατ. ευρώ ευρωπαϊκής συγχρηματοδότησης μέσω του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη», του προγράμματος της ΕΕ για διασυνοριακές υποδομές (Enerdata, CINEA).

Ο ΑΔΜΗΕ αναφέρει ότι η ανάλυση κόστους-οφέλους έδειξε πως η διασύνδεση είναι βιώσιμη «υπό όλα τα σενάρια που εξετάστηκαν», αλλά η πλήρης μελέτη δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Δεν έχουν επίσης δοθεί στη δημοσιότητα ούτε το κεφαλαιουχικό κόστος του τμήματος Κύπρου-Ισραήλ, ούτε το προτεινόμενο ποσοστό επιμερισμού, ούτε εκτίμηση για την επίπτωση στους λογαριασμούς των καταναλωτών (Philenews).

Η Κύπρος κερδίζει τα περισσότερα και αναλαμβάνει τον μεγαλύτερο κίνδυνο

Το αίτημα κατατέθηκε μία εβδομάδα μετά την απόκτηση πλειοψηφικού ποσοστού 66% στο όχημα του έργου από τη γαλλική Meridiam, επενδυτή σε υποδομές, με τον ΑΔΜΗΕ να διατηρεί το 34%. Η συμφωνία έφερε ιδιωτικά κεφάλαια και έναν θεσμικό επενδυτή μακράς πνοής, δύο στοιχεία που έλειπαν από το έργο (EnergyNews).

Στην Ελλάδα, η κατάθεση του αιτήματος αντιμετωπίστηκε ως ένδειξη προόδου. Στην Κύπρο, η αντίδραση ήταν πιο συγκρατημένη. Ο υπουργός Ενέργειας Μιχάλης Δαμιανός δήλωσε ότι η Λευκωσία θα περιμένει τον έλεγχο δέουσας επιμέλειας από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων πριν αποφασίσει αν θα συμμετάσχει ως μέτοχος ή αν θα αποδεχθεί τα συμπεράσματα για το κόστος (Politis, Times of Israel). Το ΑΚΕΛ ζήτησε πλήρη δημοσιοποίηση των όρων της συμφωνίας με τη Meridiam και των επιπτώσεων στους καταναλωτές πριν από οποιαδήποτε νέα δέσμευση (Kathimerini Cyprus).

Η επιφυλακτικότητα αυτή έχει συγκεκριμένη βάση. Η Κύπρος είναι το μόνο κράτος-μέλος της ΕΕ χωρίς ηλεκτρική διασύνδεση με άλλη χώρα, γεγονός που την υποχρεώνει να παράγει όλη την ηλεκτρική ενέργεια που καταναλώνει, συνήθως με ακριβό εισαγόμενο καύσιμο. Η άρση αυτής της απομόνωσης είναι η μεγάλη υπόσχεση του καλωδίου. Ταυτόχρονα, όμως, καθιστά την Κύπρο τη χώρα που έχει τα περισσότερα να κερδίσει και, ακριβώς γι' αυτό, τη χώρα με την πιο αδύναμη διαπραγματευτική θέση ως προς το κόστος. Σύμφωνα με μία αναφορά, ο πιθανός επιμερισμός για το τμήμα Ελλάδας-Κύπρου θα μπορούσε να φθάσει στο 63% για τους Κύπριους καταναλωτές και στο 37% για τους Έλληνες, αν και η αναλογία αυτή δεν έχει επιβεβαιωθεί από καμία ρυθμιστική αρχή (Serbia Energy). Αν ισχύει, τα κυπριακά νοικοκυριά θα έχουν πραγματική έκθεση στα τιμολόγια, ιδίως αν το κόστος ξεφύγει ή αν η φθηνότερη ηλεκτρική ενέργεια φθάσει αργότερα από τις προβλέψεις.

Τι μένει ανοιχτό

Το έργο διαθέτει πλέον δύο στοιχεία που δεν είχε πριν από έναν χρόνο: έναν ιδιώτη επενδυτή πρόθυμο να βάλει ίδια κεφάλαια και μια επίσημη ρυθμιστική διαδικασία που υποχρεώνει τις αρχές να απαντήσουν γραπτώς στο ερώτημα του κόστους. Αυτά καθιστούν τον Great Sea Interconnector πιο ελκυστικό για χρηματοδότηση από οποιαδήποτε προηγούμενη φάση του. Δεν σημαίνουν, όμως, ότι έχει χρηματοδοτηθεί. Δεν υπάρχει δημόσια ενημέρωση από τη Meridiam για το χρονοδιάγραμμα πληρωμών, τις προβλέψεις σε περίπτωση υπέρβασης κόστους ή τους όρους ολοκλήρωσης της συναλλαγής (Marine Cyprus). Οι έρευνες στον βυθό δεν έχουν ολοκληρωθεί. Οι τουρκικές αντιρρήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο εξακολουθούν να βαραίνουν τις διαδρομές πόντισης του καλωδίου (Capital).

Η πραγματική δοκιμασία είναι αν οι κυπριακές ρυθμιστικές αρχές θα αποδεχθούν έναν επιμερισμό που φορτώνει το μεγαλύτερο μέρος του κόστους στους δικούς τους καταναλωτές. Αυτός ο αριθμός, αργά ή γρήγορα, θα περάσει στους λογαριασμούς ρεύματος.