Το τεστ βιωσιμότητας για Κύπρο-Λίβανο

Η Κύπρος και ο Λίβανος συμφώνησαν να εξετάσουν την πιθανότητα μιας υποθαλάσσιας ηλεκτρικής διασύνδεσης μεταξύ τους. Η Παγκόσμια Τράπεζα στηρίζει την προκαταρκτική μελέτη σκοπιμότητας, η οποία θα κρίνει δύο βασικά ζητήματα: αν υπάρχει πραγματική ανάγκη για την ενέργεια που θα μεταφέρεται και αν το έργο μπορεί να σταθεί οικονομικά (CBN Cyprus, ΚΥΠΕ). Μέχρι στιγμής, όμως, δεν έχει συμφωνηθεί η κατασκευή τίποτε. Δεν υπάρχει χρηματοδοτική δέσμευση, δεν υπάρχει απόφαση υλοποίησης, ούτε τεχνικός σχεδιασμός έργου (Cyprus Mail, SigmaLive).

Μέρος της κάλυψης παρουσίασε την ανακοίνωση σαν να οδηγεί στη σύνδεση της Βηρυτού με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό δίκτυο. Αυτό δεν ισχύει. Η ίδια η Κύπρος παραμένει ηλεκτρικά απομονωμένη από την ηπειρωτική Ευρώπη. Ένα καλώδιο προς την Κύπρο θα συνέδεε τον Λίβανο με ένα νησιωτικό σύστημα, όχι με την ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρισμού.

Δύο ανεκτέλεστα καλώδια, όχι ένα

Ο Λίβανος θα μπορούσε να φτάσει στο ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα μόνο αν προηγουμένως η Κύπρος συνδεθεί με την Ελλάδα μέσω ενός ξεχωριστού μεγάλου έργου: του Great Sea Interconnector, το οποίο στην ευρωπαϊκή πλευρά διαχειρίζεται ο ΑΔΜΗΕ, ο ελληνικός διαχειριστής του συστήματος μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας (Cyprus Mail, Πολίτης). Η ελληνόγλωσση κάλυψη αντιμετωπίζει ορθά τα δύο σχέδια ως διακριτά έργα, με διαφορετικά χρονοδιαγράμματα και διαφορετική χρηματοδοτική λογική (World Energy News).

Αυτή η αλυσίδα δύο κρίκων είναι το κρίσιμο τεχνικό δεδομένο. Το σκέλος Κύπρου-Λιβάνου βρίσκεται στο στάδιο της μελέτης. Το σκέλος Κύπρου-Ελλάδας εντάσσεται στο πλαίσιο των Έργων Κοινού Ενδιαφέροντος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με το οποίο οι διασυνοριακές υποδομές, όπως τα ηλεκτρικά καλώδια, αντιμετωπίζονται ως εργαλεία ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς ενέργειας (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Κανένας από τους δύο κρίκους δεν έχει κατασκευαστεί.

Και οι δύο πλευρές το χρειάζονται, αλλά για διαφορετικούς λόγους

Η Κύπρος λειτουργεί ως νησιωτικό ηλεκτρικό σύστημα, χωρίς δυνατότητα εισαγωγής έκτακτης ισχύος ή εξαγωγής πλεονάζουσας παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές. Ο υπουργός Ενέργειας της χώρας έχει δηλώσει δημόσια ότι όσο περισσότερες ηλεκτρικές διασυνδέσεις αποκτά η Κύπρος, τόσο καλύτερα για την ενεργειακή της ασφάλεια (ΚΥΠΕ). Η διασύνδεση θεωρείται ευρέως η διαρθρωτική απάντηση στο υψηλό κόστος ηλεκτρικής ενέργειας.

Για τον Λίβανο, η ανάγκη είναι πιο πιεστική. Η Παγκόσμια Τράπεζα περιγράφει τον τομέα ηλεκτρισμού ως κεντρικό στοιχείο της ευρύτερης οικονομικής κατάρρευσης της χώρας (Παγκόσμια Τράπεζα). Το προφίλ του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας δείχνει ένα ενεργειακό σύστημα που εξαρτάται βαριά από εισαγόμενα πετρελαϊκά προϊόντα και δεν διαθέτει ανθεκτική βάση ηλεκτροδότησης (ΔΟΕ). Ένα λειτουργικό καλώδιο θα μπορούσε να επιτρέψει στον Λίβανο να εισάγει ηλεκτρική ενέργεια και να περιορίσει την εξάρτηση από ακριβές γεννήτριες ντίζελ.

Το πρόβλημα της τραπεζικής βιωσιμότητας

Το δύσκολο δεν είναι το καλώδιο. Είναι το ποιος θα πληρώνει.

Μια υποθαλάσσια ηλεκτρική διασύνδεση έχει έσοδα όταν μεταφέρει ρεύμα από μια φθηνότερη αγορά σε μια ακριβότερη. Αν αυτά τα έσοδα δεν επαρκούν για να καλύψουν το κόστος κατασκευής, το υπόλοιπο μεταφέρεται αλλού: στους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας, στους φορολογουμένους ή στους ισολογισμούς αναπτυξιακών τραπεζών. Οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί ορίζουν πώς κατανέμονται και ανακτώνται τέτοια κόστη (Κανονισμός 2019/943, Κανονισμός 2022/869).

Οι νησιωτικές διασυνδέσεις σχεδόν πάντα χρειάζονται σημαντική δημόσια στήριξη. Το δεύτερο καλώδιο της Μάλτας με τη Σικελία, με αναφερόμενο κόστος περίπου 300 εκατ. ευρώ, έλαβε 261 εκατ. ευρώ από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (Gazzetta di Malta, Sliema News). Η Μάλτα, όμως, είναι σταθερό κράτος-μέλος της ΕΕ, με λειτουργικά συστήματα τιμολόγησης και είσπραξης.

Ο Λίβανος δεν είναι Μάλτα. Οποιοσδήποτε δανειστής θα χρειαζόταν πειστικές εγγυήσεις ότι η εισαγόμενη ηλεκτρική ενέργεια μπορεί να τιμολογείται, να εισπράττεται και να εξοφλείται επί δεκαετίες. Η κρατική εταιρεία ηλεκτρισμού του Λιβάνου δυσκολεύεται εδώ και χρόνια ακριβώς σε αυτές τις λειτουργίες (Παγκόσμια Τράπεζα). Ένα κεφαλαιουχικά βαρύ καλώδιο που εξυπηρετεί αντισυμβαλλόμενο χωρίς αξιόπιστη δυνατότητα πληρωμής δεν είναι απλώς διπλωματικά περίπλοκο έργο. Είναι υποδομή που μπορεί να κατασκευαστεί χωρίς να αποφέρει ποτέ αρκετά έσοδα ώστε να δικαιολογήσει το κόστος της.

Η Παγκόσμια Τράπεζα το γνωρίζει αυτό. Ο δικός της κύκλος έργων διαχωρίζει την αναλυτική προετοιμασία από την αξιολόγηση και την έγκριση χρηματοδότησης (World Bank Project Cycle). Η χρηματοδότηση μιας μελέτης δεν ισοδυναμεί με χρηματοδότηση καλωδίου.

Η ανακοίνωση είναι πραγματική. Ο ισχυρισμός περί σύνδεσης με το ευρωπαϊκό δίκτυο είναι πρόωρος. Μέχρι να φτάσει η Κύπρος στην Ελλάδα και μέχρι ο Λίβανος να μπορεί πειστικά να πληρώνει για εισαγόμενη ηλεκτρική ενέργεια, το σχέδιο παραμένει μελέτη για μια γέφυρα χωρίς τραπεζικά βιώσιμο δρόμο σε καμία από τις δύο πλευρές.