Η Κύπρος ανοίγει τα εταιρικά φορολογικά στοιχεία

Η κυπριακή Βουλή ενέκρινε ομόφωνα τη δυνατότητα της φορολογικής διοίκησης να ανταλλάσσει αυτόματα στοιχεία εταιρικής φορολογίας με όλες τις άλλες χώρες της ΕΕ (Stockwatch). Ο νόμος ενσωματώνει την DAC9, την ευρωπαϊκή οδηγία που στήνει τον μηχανισμό ανταλλαγής πληροφοριών γύρω από τον παγκόσμιο ελάχιστο φόρο στις επιχειρήσεις. Από μόνη της, πρόκειται για ρύθμιση αναφοράς στοιχείων. Εντάσσεται όμως σε μια ευρύτερη μεταβολή: για τους μεγαλύτερους επιχειρηματικούς ομίλους της Ευρώπης, ο ονομαστικός χαμηλός φορολογικός συντελεστής δεν αρκεί πλέον για να κλείσει ο λογαριασμός. Μεγαλύτερη σημασία αποκτά πλέον το σύστημα που ελέγχει τι φόρο κατέβαλαν πράγματι οι εταιρείες.

Τρία βήματα από τον παγκόσμιο κανόνα έως την εθνική εφορία

Η αλυσίδα έχει τρεις κρίκους. Πρώτα, ο ΟΟΣΑ σχεδίασε τον Πυλώνα 2: ένα πλαίσιο που προβλέπει ότι οι επιχειρηματικοί όμιλοι με ετήσια έσοδα τουλάχιστον 750 εκατ. ευρώ πρέπει να υπόκεινται σε ελάχιστο πραγματικό φορολογικό συντελεστή 15% σε κάθε χώρα όπου δραστηριοποιούνται (OECD). Η λέξη «πραγματικός» είναι το κλειδί. Το κριτήριο δεν είναι τι γράφει ο ονομαστικός συντελεστής, αλλά τι πληρώνει τελικά μια εταιρεία μετά τις εκπτώσεις, τις πιστώσεις φόρου και τις απαλλαγές.

Στη συνέχεια, η ΕΕ κατέστησε το πλαίσιο του ΟΟΣΑ δεσμευτικό μέσω της Οδηγίας για την Ελάχιστη Φορολογία, την οποία πρέπει να εφαρμόζουν όλα τα κράτη-μέλη (EUR-Lex). Αν ο πραγματικός συντελεστής ενός ομίλου σε μια χώρα πέσει κάτω από το 15%, ένας συμπληρωματικός φόρος καλύπτει τη διαφορά. Η χώρα με τον χαμηλό φόρο έχει πρώτη το δικαίωμα να εισπράξει η ίδια το ποσό που λείπει. Αν δεν το κάνει, μπορεί να το εισπράξει η χώρα όπου βρίσκεται η μητρική εταιρεία (OECD).

Τρίτος κρίκος είναι η DAC9, η οδηγία που μόλις υιοθέτησε η Κύπρος. Αυτή δημιουργεί το κανάλι των δεδομένων. Μια πολυεθνική υποβάλλει μία τυποποιημένη δήλωση, στην οποία αποτυπώνονται η δομή της, τα κέρδη της και οι φορολογικοί υπολογισμοί της για κάθε δικαιοδοσία. Μία φορολογική αρχή λαμβάνει τη δήλωση και διαβιβάζει τα σχετικά τμήματα στις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ (EUR-Lex, Council of the EU). Χωρίς αυτό το επίπεδο, κάθε χώρα βλέπει μόνο το δικό της κομμάτι. Με αυτό, οι αρχές μπορούν να ελέγχουν αν ένας όμιλος τηρεί πράγματι το κατώφλι του 15% σε όλη την ΕΕ.

Η Ιρλανδία δείχνει πώς προσαρμόζεται το παλιό μοντέλο

Η Ιρλανδία είναι το καθαρότερο παράδειγμα για το τι σημαίνει αυτό στην πράξη. Το Δουβλίνο δεν κατάργησε τον εταιρικό συντελεστή 12,5%, όμως για τις εταιρείες που υπάγονται στον Πυλώνα 2 επιβάλλει πλέον πραγματικό ελάχιστο συντελεστή 15% και εισπράττει τη διαφορά μέσω δικού του εγχώριου συμπληρωματικού φόρου (Irish Statute Book). Η λογική είναι απλή: αν κάποιος πρόκειται να εισπράξει τη διαφορά ανάμεσα στο 12,5% και το 15%, η Ιρλανδία προτιμά να είναι η ίδια και όχι, για παράδειγμα, η Γερμανία.

Η πρώτη προθεσμία πληρωμής στο ιρλανδικό σύστημα του Πυλώνα 2 έληξε στις 30 Ιουνίου 2026. Τα έσοδα από τον φόρο εταιρειών στο πρώτο εξάμηνο ανήλθαν περίπου σε 13,7 δισ. ευρώ, αυξημένα κατά 4,7% σε ετήσια βάση (Irish Times, Deloitte). Τα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία δεν απομονώνουν ακόμη πόσο από αυτό το ποσό προήλθε από συμπληρωματικό φόρο. Το σύστημα, πάντως, λειτουργεί.

Η Ουγγαρία δείχνει την άλλη πλευρά. Ο ονομαστικός συντελεστής 9% παραμένει ο χαμηλότερος στην ΕΕ (EU Council). Για τις μικρές εγχώριες επιχειρήσεις εξακολουθεί να ισχύει. Για τις μεγάλες πολυεθνικές που εμπίπτουν στον Πυλώνα 2, όμως, το 9% δεν εγγυάται πλέον φορολογικό πλεονέκτημα, επειδή ο μηχανισμός του συμπληρωματικού φόρου ανεβάζει τον πραγματικό συντελεστή στο 15% ανεξαρτήτως του ονομαστικού αριθμού (PwC). Στην ουγγρική φορολογική συζήτηση, η μεταρρύθμιση παρουσιάζεται κυρίως ως βάρος συμμόρφωσης: προθεσμίες, υπολογισμοί και ανταλλαγές δεδομένων (Adóvilág).

Η Ολλανδία αντιμετωπίζει διαφορετικό είδος έκθεσης. Ολλανδικές εταιρικές δομές χρησιμοποιούνται εδώ και χρόνια για τη διοχέτευση πληρωμών από δικαιώματα και τόκους μέσω οντοτήτων με περιορισμένη πραγματική δραστηριότητα, ώστε φορολογητέα κέρδη να μεταφέρονται μακριά από χώρες με υψηλότερη φορολογία. Ο Πυλώνας 2 περιορίζει το φορολογικό όφελος τέτοιων ρυθμίσεων, ενώ η DAC9 τις καθιστά ορατές στις φορολογικές αρχές άλλων χωρών (Rijksoverheid). Οι εταιρείες-αγωγοί δεν θα εξαφανιστούν από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά το κίνητρο για τη δημιουργία νέων αποδυναμώνεται.

Ποιος κερδίζει, ποιος πληρώνει

Τα εθνικά ταμεία κερδίζουν δύο πράγματα: καλύτερη εικόνα για το πώς οργανώνουν τη φορολογία τους οι πολυεθνικές και, όπου θεσπίζουν εγχώριους συμπληρωματικούς φόρους, το δικαίωμα να εισπράττουν έσοδα που διαφορετικά θα μπορούσαν να καταλήξουν σε άλλη δικαιοδοσία. Οι μεγάλες πολυεθνικές χάνουν μέρος του οφέλους από τις χώρες χαμηλής φορολογίας, επειδή ένας ονομαστικός συντελεστής 12,5% ή 9% δεν απαντά πλέον από μόνος του στο ερώτημα του φόρου που οφείλουν. Οι φορολογικοί σύμβουλοι και οι εταιρείες συμμόρφωσης αποκτούν νέο αντικείμενο: οι υπολογισμοί πραγματικού συντελεστή και οι τυποποιημένες δηλώσεις προστίθενται στις κλασικές υπηρεσίες εταιρικής φορολογίας (Alvarez & Marsal). Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις κάτω από το όριο των 750 εκατ. ευρώ μένουν σε μεγάλο βαθμό εκτός (OECD).

Το Συμβούλιο της ΕΕ παρουσιάζει την DAC9 ως απλοποίηση: μία δήλωση αντί για πολλαπλές επαναλήψεις της ίδιας υποχρέωσης (Council of the EU). Το αν οι εταιρείες θα τη βιώσουν έτσι εξαρτάται από το αν η κεντρική δήλωση θα αντικαταστήσει τις τοπικές υποβολές ή θα προστεθεί ως νέο επίπεδο πάνω από αυτές. Ο ονομαστικός φορολογικός ανταγωνισμός μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ δεν τελειώνει. Για τις εταιρείες όμως που είναι αρκετά μεγάλες ώστε να ενεργοποιούν τον Πυλώνα 2, το πεδίο μετακινείται: ποια χώρα μπορεί να λειτουργήσει το σύστημα συμμόρφωσης χωρίς να επιβαρύνει υπερβολικά τις επιχειρήσεις που θέλει να προσελκύσει.