Χωρίς δίχτυ ασφαλείας το καλώδιο των €3 δισ.

Η ηλεκτρική διασύνδεση της Κύπρου με την ηπειρωτική Ευρώπη, η οποία θα τερμάτιζε την ενεργειακή απομόνωση του νησιού, φαίνεται πλέον ότι θα κοστίσει πολύ περισσότερο από όσο είχε αρχικά υπολογιστεί. Στις 8 Σεπτεμβρίου, η Βουλή των Αντιπροσώπων ενημερώθηκε ότι το γνώριμο ποσό των 1,9 δισ. ευρώ δεν αποτυπώνει το συνολικό κόστος της Μεγάλης Θαλάσσιας Διασύνδεσης. Ο Νεόφυτος Χατζηγεωργίου, μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας Κύπρου, τοποθέτησε την πιθανή τελική δαπάνη πιο κοντά στα 3 δισ. ευρώ (Philenews).

Ο υπουργός Οικονομικών Μάκης Κεραυνός εξήγησε ότι τα 1,9 δισ. ευρώ αφορούν κυρίως το ίδιο το υποθαλάσσιο καλώδιο, χωρίς να καλύπτουν πλήρως τις ασφαλίσεις, τους σταθμούς μετατροπής, την αποθήκευση ενέργειας και τη συντήρηση (InBusiness). Προς το παρόν, πάντως, ούτε το παλαιό ούτε το νέο ποσό αποτελούν προϋπολογισμό εγκεκριμένο από τη ρυθμιστική αρχή, καθώς οι μελέτες που θα μπορούσαν να προσδιορίσουν το τελικό κόστος δεν έχουν ολοκληρωθεί.

Παραμένει άγνωστο ποιος θα πληρώσει και πόσα

Η μοναδική εξασφαλισμένη πηγή χρηματοδότησης είναι ευρωπαϊκή επιχορήγηση περίπου 657 εκατ. ευρώ από τον μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη», μέσω του οποίου η ΕΕ χρηματοδοτεί έργα υποδομής (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Η επιχορήγηση, όμως, παραμένει σταθερή ακόμη και αν ο συνολικός προϋπολογισμός αυξηθεί.

Το υπόλοιπο ποσό θα πρέπει να καλυφθεί από τους μετόχους, από τραπεζικό δανεισμό ή από τους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας. Το γαλλικό επενδυτικό ταμείο υποδομών Meridiam ελέγχει το 66 τοις εκατό της εταιρείας του έργου, ενώ ο Ανεξάρτητος Διαχειριστής Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας της Ελλάδας κατέχει το 34 τοις εκατό. Έχει ζητηθεί δανειακή χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, χωρίς όμως να έχει ληφθεί απόφαση, σύμφωνα με εκπρόσωπό της (Euronews).

Όσες δαπάνες εγκρίνουν τελικά οι ρυθμιστικές αρχές θα ανακτηθούν μέσω των τελών δικτύου, δηλαδή των χρεώσεων ανά μονάδα κατανάλωσης στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος με τις οποίες χρηματοδοτούνται οι επενδύσεις στα δίκτυα. Η συμφωνημένη κατανομή προβλέπει ότι η Κύπρος θα αναλάβει το 63 τοις εκατό των κεφαλαιουχικών δαπανών και η Ελλάδα το 37 τοις εκατό, ενώ τα λειτουργικά έξοδα θα μοιράζονται ισόποσα (Cyprus Mail). Ο κ. Κεραυνός δήλωσε στη Βουλή ότι η κυβέρνηση «δεν είναι βέβαιη» πως η διασύνδεση θα μειώσει τις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος (InBusiness).

Το βασικό κενό βρίσκεται στις συμβατικές εγγυήσεις. Δεν έχει δημοσιοποιηθεί συμφωνία μετόχων, εγγύηση ολοκλήρωσης ή ρήτρα που να καθορίζει ποιος καλύπτει τυχόν υπέρβαση του προϋπολογισμού. Εάν το κόστος ξεπεράσει και τις σημερινές εκτιμήσεις, κανένα διαθέσιμο έγγραφο δεν διευκρινίζει αν τη διαφορά θα αναλάβουν οι μέτοχοι, οι ανάδοχοι, οι κυβερνήσεις ή οι καταναλωτές. Αυτό ακριβώς το κενό εξηγεί την επιφυλακτική στάση της κυπριακής κυβέρνησης.

Η σύμβαση του καλωδίου απορρόφησε ήδη το μεγαλύτερο μέρος του αρχικού προϋπολογισμού

Η απόσταση ανάμεσα στα 1,9 και στα 3 δισ. ευρώ έχει συγκεκριμένη εξήγηση. Η Nexans, η εταιρεία που κατασκευάζει το καλώδιο, έχει αναλάβει τη βασική σύμβαση έναντι περίπου 1,43 δισ. ευρώ, σύμφωνα με το EnergyGame. Από τον αρχικό προϋπολογισμό των 1,9 δισ. ευρώ απέμενε επομένως περιορισμένο ποσό για τους σταθμούς μετατροπής, τα έργα στην ξηρά, την αποθήκευση, τις ασφαλίσεις και τη διαχείριση του έργου.

Παράλληλα, το χρονοδιάγραμμα έχει μετατεθεί αισθητά. Η επίσημη σελίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εξακολουθεί να αναφέρει έναρξη της κατασκευής το 2023 και ολοκλήρωση έως το τέλος του 2026 (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Ο κ. Χατζηγεωργίου ενημέρωσε τη Βουλή ότι η διασύνδεση θα τεθεί σε λειτουργία το 2031 (Philenews). Η καθυστέρηση αυξάνει τη δαπάνη, αλλά το ακριβές ύψος της επιβάρυνσης εξαρτάται από τους όρους χρηματοδότησης και τη διάρθρωση των συμβάσεων, στοιχεία που δεν έχουν δημοσιοποιηθεί.

Η στρατηγική αξία δεν απαντά στο ερώτημα του κόστους

Η Κύπρος παραμένει το μοναδικό κράτος-μέλος της ΕΕ χωρίς σύνδεση με το ηλεκτρικό δίκτυο γειτονικής χώρας. Εφόσον λειτουργήσει, το καλώδιο θα μπορεί να μεταφέρει φθηνότερο εισαγόμενο ηλεκτρικό ρεύμα όταν η εγχώρια παραγωγή είναι ακριβή και, αντιστρόφως, να δημιουργήσει διέξοδο για την πλεονάζουσα ηλιακή ενέργεια του νησιού. Αυτή η στρατηγική χρησιμότητα αποτέλεσε τη βάση για την ευρωπαϊκή επιχορήγηση.

Ο πρώην πρόεδρος της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας Κύπρου Ανδρέας Πουλλικκάς έχει επισημάνει ότι η κατανομή του κόστους σε ποσοστό 63 προς 37 δεν συνεπάγεται ισόποση αύξηση στους λογαριασμούς. Οι επιχορηγήσεις, καθώς και τα έσοδα από την εμπορία ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ αγορών με διαφορετικές τιμές, περιορίζουν το ποσό που πρέπει να ανακτηθεί από τους καταναλωτές (Οικονομικός Ταχυδρόμος). Η αρχή είναι ορθή, αλλά το πραγματικό όφελος θα εξαρτηθεί από τον όγκο της ενέργειας που θα διακινείται μέσω του καλωδίου και από τις δαπάνες που θα επιτρέψουν οι ρυθμιστικές αρχές να περάσουν στους λογαριασμούς. Κανένα από αυτά τα μεγέθη δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί.

Ο κ. Κεραυνός έχει θέσει έναν σαφή όρο: η Κύπρος δεν θα δεσμεύσει τα προτεινόμενα 100 εκατ. ευρώ για συμμετοχή στο μετοχικό κεφάλαιο πριν προσδιοριστούν το επικαιροποιημένο κόστος και οι συνέπειές του για τον κρατικό προϋπολογισμό (Πολίτης). Επόμενο σημείο απόφασης θα είναι η ανεξάρτητη αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, η οποία αναμένεται πριν από το τέλος του έτους (Cyprus Mail).

Η Κύπρος δεν διαθέτει ακόμη επαληθευμένη εκτίμηση του συνολικού κόστους ούτε δεσμευτική συμφωνία για το ποιος θα αναλάβει πιθανές υπερβάσεις. Η εκτίμηση των 3 δισ. ευρώ παραμένει προσωρινή, αρκεί όμως για να εξηγήσει γιατί η κυβέρνηση δεν προτίθεται να επενδύσει πριν η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου και οι ιδιοκτήτες του έργου δώσουν συγκεκριμένες απαντήσεις.