Η άδεια που καθυστερεί το κυπριακό καλώδιο

Το γαλλικής σημαίας ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo παραμένει στο Ηράκλειο από τις 27 Οκτωβρίου, περιμένοντας την άδεια της Ελλάδας για να χαρτογραφήσει τον βυθό (ANA-MPA). Στις 1 Νοεμβρίου βρισκόταν ακόμη στο λιμάνι (To Vima). Αποστολή του είναι να χαράξει τη διαδρομή του Great Sea Interconnector, του σχεδιαζόμενου υποθαλάσσιου καλωδίου που θα συνδέσει την Κύπρο με το ευρωπαϊκό δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας. Η Κύπρος θα καλύψει το μεγαλύτερο μέρος του κόστους, αλλά ούτε η χάραξη ούτε ο τελικός λογαριασμός έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί.

Η άδεια που εξακολουθεί να λείπει από το πλοίο

Το Abeille Marengo βρίσκεται στην Κρήτη, αλλά δεν έχει άδεια να ξεκινήσει τις εργασίες. Το έγγραφο του Ελληνικού Λιμενικού Σώματος της 14ης Οκτωβρίου αφορούσε μόνο αίτηση για τη χρήση πλοίου με ξένη σημαία σε θαλάσσια έρευνα (Ελληνικό Λιμενικό Σώμα). Απομένουν δύο βήματα: πρέπει να εγκρίνει την έρευνα μια διυπουργική επιτροπή και στη συνέχεια η Ελλάδα να εκδώσει NAVTEX, δηλαδή προειδοποίηση μέσω ασυρμάτου προς τα πλοία ότι θα γίνουν εργασίες σε συγκεκριμένη περιοχή και ημερομηνίες.

Η αναμονή είναι ήδη μεγάλη. Σύμφωνα με το Euro2day, η αίτηση για την έρευνα κατατέθηκε στις 8 Οκτωβρίου και πέρασαν πάνω από τρεις εβδομάδες χωρίς να εκδοθεί προειδοποίηση. Ορισμένοι τίτλοι παρουσιάζουν ήδη την εξέλιξη ως επανεκκίνηση, όμως τα ρεπορτάζ που παραθέτουν τα στοιχεία περιγράφουν ακόμη προετοιμασία.

Το τμήμα που έχει τη μεγαλύτερη σημασία βρίσκεται στα ανοιχτά της Κάσου. Τον Ιούλιο του 2024, ένα προηγούμενο ερευνητικό πλοίο, το Ievoli Relume, σταμάτησε εκεί τις εργασίες έπειτα από πίεση του τουρκικού ναυτικού (Deutsche Welle). Έτσι, η χαρτογράφηση του βυθού έμεινε ανολοκλήρωτη στο πιο πολιτικά αμφισβητούμενο τμήμα της διαδρομής.

Η Τουρκία δεν αναγνωρίζει τα θαλάσσια δικαιώματα που επικαλούνται η Ελλάδα και η Κύπρος για τα νησιά τους στην περιοχή (Deutsche Welle). Στις 21 Οκτωβρίου, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν δήλωσε ότι η Άγκυρα δεν θα είχε αντίρρηση, αν λάμβανε εκ των προτέρων γραπτή ενημέρωση για τις εργασίες και τις συντεταγμένες τους (Cyprus Mail). Αυτό θα απαιτούσε διπλωματική ενημέρωση της Άγκυρας. Η NAVTEX είναι διαφορετική: πρόκειται για δημόσια προειδοποίηση προς όλα τα πλοία. Δεν υπάρχει δημόσια ένδειξη ότι έχει σταλεί κάποια από τις δύο ενημερώσεις.

Ακόμη και η έκδοση NAVTEX θα αποδείκνυε μόνο ότι η Ελλάδα έδωσε άδεια και ότι το πλοίο προτίθεται να εργαστεί. Η παρουσία του στην περιοχή που θα καλύπτει η προειδοποίηση δεν θα επιβεβαίωνε από μόνη της ότι έγινε έρευνα. Για να διαπιστωθεί αυτό, χρειάζεται το αρχείο της έρευνας ή άμεση επιβεβαίωση από τους υπεύθυνους ότι συνέλεξαν δεδομένα πέρα από το σημείο όπου σταμάτησε το Ievoli Relume.

Ποιος πληρώνει και πότε

Η Κύπρος έχει συνδέσει την καταβολή των χρημάτων με την έκδοση NAVTEX. Στις 19 Οκτωβρίου, ο υπουργός Ενέργειας Μιχάλης Δαμιανός δήλωσε ότι η κυβέρνηση θα κινήσει τη διαδικασία για την καταβολή 25 εκατ. ευρώ μόνο όταν η Ελλάδα εκδώσει την προειδοποίηση (CNA). Δεν αρκεί να αποπλεύσει το πλοίο από το Ηράκλειο.

Η πληρωμή βασίζεται σε απόφαση που έλαβε το 2024 η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου. Η απόφαση επιτρέπει στον κρατικό προϋπολογισμό να καλύπτει τεκμηριωμένες επενδυτικές δαπάνες έως 25 εκατ. ευρώ τον χρόνο από το 2025 έως το 2029, δηλαδή έως 125 εκατ. ευρώ συνολικά (ΡΑΕΚ). Στόχος είναι να μη μετακυλιστεί το κόστος κατασκευής στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος. Αν εκπληρωθεί ο όρος, τη δαπάνη θα αναλάβουν οι Κύπριοι φορολογούμενοι και όχι οι καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας.

Το μεγαλύτερο κόστος εξαρτάται από την έρευνα. Η Κύπρος καλύπτει το 63 τοις εκατό του κόστους κεφαλαίου για το τμήμα Κρήτη–Κύπρος και η Ελλάδα το 37 τοις εκατό (SigmaLive). Κόστος κεφαλαίου είναι η δαπάνη για την κατασκευή της σύνδεσης, πριν αρχίσει να μεταφέρει ηλεκτρική ενέργεια.

Στις 20 Οκτωβρίου, ο πρόεδρος της ρυθμιστικής αρχής Πολύβιος Λεμονάρης είπε στη Βουλή ότι η εκτίμηση των 1,9 δισ. ευρώ πιθανότατα θα ξεπεραστεί. Περίπου το 40 τοις εκατό των θαλάσσιων ερευνών απομένει, ενώ παραμένει πιθανή μια ακριβότερη διαδρομή (Cyprus Mail). Τα αχαρτογράφητα τμήματα θα καθορίσουν τη χάραξη και την τιμή, όταν το πλοίο επιστρέψει με αξιοποιήσιμα δεδομένα. Για τον νέο πλειοψηφικό επενδυτή του ίδιου έργου παραμένουν επίσης αναπάντητα ερωτήματα (To Brief).

Τι θα κέρδιζε η Κύπρος από τα χρήματα

Η Κύπρος δεν συνδέεται με το ηπειρωτικό ευρωπαϊκό δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας και, το 2025, αυξήθηκε απότομα η ανανεώσιμη παραγωγή που αναγκάστηκε να περικόψει (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Πρόκειται για ενέργεια από τον ήλιο ή τον άνεμο που θα μπορούσε να παραχθεί, αλλά η παραγωγή της διακόπηκε επειδή το τοπικό δίκτυο δεν είχε χώρο να τη δεχθεί. Το καλώδιο έχει σχεδιαστεί ώστε να μεταφέρει ενέργεια και προς τις δύο κατευθύνσεις: η Κύπρος θα μπορεί να εξάγει το πλεόνασμα και να εισάγει ενέργεια όταν δεν επαρκεί η εγχώρια παραγωγή (Deutsche Welle).

Η υπόσχεση για χαμηλότερους λογαριασμούς στα νοικοκυριά είναι ξεχωριστό ζήτημα. Η ρυθμιστική αρχή δήλωσε ότι δεν είχε κατατεθεί μελέτη για τις επιπτώσεις του πρώτου τμήματος στις τιμές της αγοράς (SigmaLive). Μια τέτοια μελέτη θα έδειχνε πώς θα επηρέαζε το καλώδιο τις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος.

Τα διαθέσιμα στοιχεία οδηγούν σε ένα σαφές συμπέρασμα: η Κύπρος αναλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος του προβλεπόμενου κόστους κατασκευής του τμήματος, ενώ η χάραξη και η τελική τιμή παραμένουν ανοιχτές και η ρυθμιστική αρχή δεν διαθέτει μελέτη για το όφελος των καταναλωτών. Η απουσία αυτής της μελέτης δεν αποδεικνύει ότι το καλώδιο δεν αξίζει τα χρήματά του· σημαίνει, όμως, ότι η Κύπρος δεσμεύει πόρους πριν αποκτήσει τα στοιχεία για να κρίνει την επένδυση. Το επόμενο βήμα που μπορεί να αλλάξει αυτή την εικόνα εξαρτάται από τη διυπουργική επιτροπή της Ελλάδας.