Το κυπριακό αέριο περνά από την Αίγυπτο

Η Eni και η TotalEnergies αποφάσισαν να χρηματοδοτήσουν την ανάπτυξη του Cronos, του πρώτου υπεράκτιου κοιτάσματος φυσικού αερίου της Κύπρου που περνά από το στάδιο της έρευνας στην παραγωγή. Ο σχεδιασμός προβλέπει ότι το αέριο θα φθάνει στις ευρωπαϊκές αγορές ως υγροποιημένο φυσικό αέριο, δηλαδή αέριο που ψύχεται ώστε να μειωθεί ο όγκος του και να μεταφερθεί με δεξαμενόπλοια, από το 2028. Η διαδρομή όμως έχει ένα κρίσιμο αδύναμο σημείο: περνά εξ ολοκλήρου από αιγυπτιακές υποδομές, την ώρα που η ίδια η Αίγυπτος αντιμετωπίζει έλλειμμα φυσικού αερίου.

Πώς φθάνει το αέριο στην Ευρώπη

Το αέριο από τέσσερις υποθαλάσσιες γεωτρήσεις, περίπου 185 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Κύπρου, θα μεταφέρεται μέσω νέου αγωγού 105 χιλιομέτρων στο σύστημα που συνδέεται με το γιγαντιαίο κοίτασμα Zohr της Eni στα αιγυπτιακά ύδατα (TotalEnergies, Ahram Online). Από εκεί, οι υφιστάμενες υποδομές θα το οδηγούν στο εργοστάσιο υγροποίησης της Νταμιέτα, στις αιγυπτιακές ακτές. Εκεί θα υγροποιείται, θα φορτώνεται σε δεξαμενόπλοια και θα αποστέλλεται σε ευρωπαϊκό τερματικό επαναεριοποίησης.

Η επιλογή αυτής της διαδρομής δεν είναι τυχαία. Η Αίγυπτος διαθέτει ήδη δυνατότητα υγροποίησης, ενώ η κατασκευή αυτόνομων εγκαταστάσεων στην Κύπρο θα κόστιζε, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, περίπου το διπλάσιο. Ο Κύπριος υπουργός Ενέργειας Μιχάλης Δαμιανός τοποθέτησε το κόστος του έργου στα περίπου 2 δισ. δολάρια και δήλωσε στο AP ότι η κατασκευή του αγωγού θα μπορούσε να αρχίσει αργότερα μέσα στο 2026, με διάρκεια έως 18 μήνες, ώστε οι Ευρωπαίοι καταναλωτές να λάβουν τις πρώτες ποσότητες ακόμη και τον Μάρτιο του 2028 (Euronews, ABC/AP).

Η Αίγυπτος χρειάζεται το αέριο περισσότερο από την Ευρώπη

Αυτή ακριβώς η εξάρτηση από την Αίγυπτο είναι και η μεγαλύτερη ευπάθεια του σχεδίου. Η χώρα έχει περάσει από τη θέση του εξαγωγέα φυσικού αερίου στη θέση του καθαρού εισαγωγέα. Η εγχώρια παραγωγή μειώθηκε από περίπου 59 δισ. κυβικά μέτρα το 2023 σε 42 δισ. κυβικά μέτρα το 2025, εξέλιξη που το γαλλικό υπουργείο Οικονομικών και η Υπηρεσία Ενεργειακών Πληροφοριών των ΗΠΑ αποδίδουν τόσο στην πτώση της παραγωγής στο Zohr όσο και στην αύξηση της εσωτερικής ζήτησης (French Treasury, EIA).

Οι εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου της ίδιας της Αιγύπτου έφθασαν το 2025 στο ρεκόρ των 9,01 εκατ. τόνων, ποσότητα πολλαπλάσια της ετήσιας παραγωγικής δυναμικότητας για την οποία σχεδιάζεται το Cronos (S&P Global, EnterpriseAM). Αν η Αίγυπτος δεν έχει αρκετό αέριο, το εργοστάσιο της Νταμιέτα, που θα μετατρέπει την κυπριακή παραγωγή σε εξαγώγιμο φορτίο, γίνεται και σημείο εσωτερικής πίεσης. Ρήτρα στη συμφωνία για το Cronos επιτρέπει περίπου το ένα πέμπτο του αερίου να καλύπτει αιγυπτιακές ανάγκες (ABC/AP). Πριν δει η Ευρώπη οποιαδήποτε ποσότητα, η Αίγυπτος έχει συμβατικό δικαίωμα προτεραιότητας σε μέρος της παραγωγής.

Πραγματικό έργο, αλλά μικρής κλίμακας

Η τελική επενδυτική απόφαση, δηλαδή η στιγμή κατά την οποία οι εταιρείες σταματούν να μελετούν ένα έργο και αρχίζουν να δεσμεύουν κεφάλαια, είναι ουσιαστική. Η Eni, ως διαχειρίστρια με μερίδιο 50%, και η TotalEnergies, επίσης με 50%, προχωρούν σε ένα κοίτασμα που ανακαλύφθηκε το 2022, αξιολογήθηκε το 2024 και πλέον εγκρίθηκε για ανάπτυξη, με στόχο σταθερή παραγωγή περίπου 2,8 εκατ. τόνων ετησίως υγροποιημένου φυσικού αερίου (Eni, TotalEnergies). Κάθε εταίρος θα διαθέτει εμπορικά το μισό της παραγωγής.

Σε σχέση με τη ζήτηση της ΕΕ, οι ποσότητες αυτές είναι περιορισμένες. Η Ένωση εισήγαγε το 2025 ποσότητα-ρεκόρ 146 δισ. κυβικών μέτρων υγροποιημένου φυσικού αερίου, γεγονός που την κατέστησε τον μεγαλύτερο αγοραστή στον κόσμο (European Commission, MondoVisione/ACER). Το Cronos προσθέτει μια μη ρωσική πηγή από την Ανατολική Μεσόγειο, αλλά οι ανακοινωμένες ποσότητες είναι πολύ μικρές, σε σχέση με αυτή τη ζήτηση, για να επηρεάσουν πειστικά τις ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου. Δεν έχει ανακοινωθεί συγκεκριμένος Ευρωπαίος αγοραστής, δέσμευση χωρητικότητας σε τερματικό ή μακροπρόθεσμη σύμβαση πώλησης.

Η Κύπρος κερδίζει κυρίως πολιτικά. Το νησί έχει εντοπίσει υπεράκτια κοιτάσματα αρκετές φορές από το 2011, αλλά καμία ανακάλυψη δεν είχε φθάσει έως τώρα στην παραγωγή. Για μια χώρα που παράγει το μεγαλύτερο μέρος της ηλεκτρικής ενέργειάς της από εισαγόμενο πετρέλαιο, η αξιοποίηση δικού της υπεράκτιου φυσικού αερίου αποτελεί ορόσημο πριν ακόμη φθάσει οποιαδήποτε ποσότητα στην Ευρώπη. Κύπριοι αξιωματούχοι χαρακτήρισαν την επενδυτική απόφαση «ιστορική» (Cyprus Mail, Politis). Η Eni και η TotalEnergies εξασφαλίζουν μια σχετικά γρήγορη και φθηνή διαδρομή προς εμπορεύσιμο υγροποιημένο αέριο. Η Αίγυπτος διατηρεί ενεργά τα εργοστάσια υγροποίησης και αποκτά συμβατική δυνατότητα να κρατήσει μέρος του αερίου για την εγχώρια αγορά.

Τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά δεν πρέπει να περιμένουν χαμηλότερους λογαριασμούς από το Cronos. Τα φορτία θα μπαίνουν σε μια παγκόσμια αγορά υγροποιημένου φυσικού αερίου, όπου η τελική τιμή διαμορφώνεται από τον ανταγωνισμό με τους Ασιάτες αγοραστές, το κόστος μεταφοράς και τη διαθέσιμη χωρητικότητα των τερματικών.

Το Cronos είναι χρηματοδοτημένο και πραγματικό. Το αν το αέριο θα φθάσει στην Ευρώπη θα κριθεί από το κατά πόσο η αιγυπτιακή έλλειψη θα μετατρέψει την εξαγωγική διαδρομή σε βαλβίδα εκτόνωσης για την εσωτερική αγορά της Αιγύπτου.