Οι Τσέχοι καλύπτουν το κενό της Agrofert

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει παγώσει τη χρηματοδότηση της Τσεχίας από την ΕΕ. Στις 8 Σεπτεμβρίου, οι Βρυξέλλες ανέστειλαν την επιστροφή ενός συγκεκριμένου τμήματος δαπανών που συνδέονται με τον όμιλο Agrofert του πρωθυπουργού Αντρέι Μπάμπις, ενώ οι υπόλοιποι ευρωπαϊκοί πόροι εξακολουθούν να εκταμιεύονται κανονικά. Ωστόσο, ο τσεχικός οργανισμός αγροτικών πληρωμών SZIF συνεχίζει να χρηματοδοτεί την Agrofert από το δημόσιο ταμείο, παρότι η Επιτροπή δεν εγγυάται ότι θα επιστρέψει τα χρήματα στην Πράγα. Ετσι, ο οικονομικός κίνδυνος μεταφέρεται στους Τσέχους φορολογουμένους.

Τι ακριβώς σταμάτησαν οι Βρυξέλλες

Η Επιτροπή ζήτησε από τις τσεχικές αρχές να εξαιρούν από τα αιτήματα επιστροφής ευρωπαϊκών κονδυλίων κάθε δαπάνη για έργα στα οποία συμμετέχουν εταιρείες που ελέγχονται από τον Μπάμπις ή συνδέονται μαζί του (EU Perspectives, EFE). Το μέτρο αφορά έργα που υλοποιήθηκαν μετά τις 9 Δεκεμβρίου 2025, όταν ο Μπάμπις επέστρεψε στην πρωθυπουργία, και καλύπτει εταιρείες τόσο εντός όσο και εκτός του RSVP Trust.

Η Επιτροπή ανέστειλε επίσης την επιστροφή μέρους των δαπανών που δήλωσε η Τσεχία στο πλαίσιο της αγροτικής ανάπτυξης. Ο SZIF αποτίμησε το συγκεκριμένο ποσό σε 3,18 εκατ. ευρώ —περίπου 76,9 εκατ. τσεχικές κορόνες—, αν και η Επιτροπή δεν επιβεβαίωσε τον υπολογισμό (Euractiv, České noviny).

Πρόκειται για προσωρινή αναστολή και όχι για οριστική ακύρωση. Βάσει του Κανονισμού 2021/2116 της ΕΕ, ο οποίος καθορίζει τον τρόπο χρηματοδότησης της αγροτικής πολιτικής, μπορεί να διαρκέσει έως έξι μήνες και να παραταθεί για ακόμη τρεις (Euractiv). Δεν επηρεάζονται οι άμεσες αγροτικές ενισχύσεις, δηλαδή οι μεγαλύτερες επιδοτήσεις που υπολογίζονται βάσει προκαθορισμένων κριτηρίων και αφήνουν μικρά περιθώρια διακριτικής ευχέρειας στις αρχές ως προς τους δικαιούχους. Αυτές χρηματοδοτούνται από διαφορετικό ευρωπαϊκό ταμείο και διέπονται από άλλους κανόνες (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Γιατί παρενέβησαν οι Βρυξέλλες

Το σκεπτικό της Επιτροπής στηρίζεται στο άρθρο 61 του Δημοσιονομικού Κανονισμού της ΕΕ, το οποίο επιβάλλει σε όσους συμμετέχουν στη διαχείριση ευρωπαϊκών πόρων να αποφεύγουν τις συγκρούσεις συμφερόντων. Ο Μπάμπις μεταβίβασε τις μετοχές του στην Agrofert στο RSVP Trust και υποστηρίζει ότι πλέον ούτε κατέχει ούτε ελέγχει την εταιρεία, αλλά ούτε και ωφελείται από αυτήν (ČT24).

Οι Βρυξέλλες εξετάζουν την ουσία της διευθέτησης και όχι μόνο τη νομική της μορφή. Σύμφωνα με δημοσιεύματα για τη δομή του καταπιστεύματος, ο έλεγχος επιστρέφει στην οικογένεια μόλις ο Μπάμπις αποχωρήσει από την κυβέρνηση, ενώ ως μελλοντικοί οικονομικοί δικαιούχοι έχουν οριστεί οι απόγονοί του (Pravda). Επειδή η πλήρης συστατική πράξη δεν έχει δημοσιοποιηθεί, δεν είναι δυνατή η ανεξάρτητη επαλήθευση των όρων της. Η εκπρόσωπος της Επιτροπής Λουίζ Μπογκεϊόβα έκανε λόγο για «ενδεχόμενη» σύγκρουση συμφερόντων και δήλωσε ότι οι Βρυξέλλες ζητούν πρόσθετες πληροφορίες (EUobserver). Ο Μπάμπις απάντησε στους δημοσιογράφους ότι «δεν ενδιαφέρεται» για τις ενστάσεις της Επιτροπής (EUobserver).

Ποιος προκαταβάλλει τα χρήματα

Το κρίσιμο στοιχείο είναι ο μηχανισμός των πληρωμών. Οι Βρυξέλλες δεν καταβάλλουν χρήματα απευθείας στην Agrofert: ο SZIF ελέγχει μια αίτηση, την εγκρίνει και πληρώνει την εταιρεία από τσεχικούς δημόσιους πόρους. Κατόπιν, η Πράγα δηλώνει τη δαπάνη στην Επιτροπή και ζητεί την επιστροφή της από τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Αν ο SZIF πληρώσει ενώ οι Βρυξέλλες παρακρατούν την επιστροφή, η Agrofert έχει ήδη εισπράξει και το τσεχικό κράτος έχει προκαταβάλει το ποσό, αναλαμβάνοντας τον κίνδυνο της τελικής ζημίας (ČT24, Česká justice).

Ο SZIF συνεχίζει τις πληρωμές. Ο υπουργός Γεωργίας Μάρτιν Σέμπεστιαν υποστήριξε ότι η αναστολή της ευρωπαϊκής επιστροφής δεν επιτρέπει στον οργανισμό να διακόψει τις καταβολές προς τους δικαιούχους και ότι η διαδικασία ανάκτησης χρημάτων θα αρχίσει μόνο εάν οι Βρυξέλλες απορρίψουν οριστικά τις σχετικές δαπάνες. Παραμένει, πάντως, ασαφές εάν η τσεχική νομοθεσία επιβάλλει πράγματι τη συνέχιση των πληρωμών ή απλώς την επιτρέπει, καθώς ο SZIF δεν έχει δημοσιοποιήσει τη νομική γνωμοδότηση στην οποία βασίζει τη θέση του.

Η κατανομή αυτή των αρμοδιοτήτων χαρακτηρίζει συνολικά την επιμερισμένη διαχείριση των ευρωπαϊκών κονδυλίων: οι Βρυξέλλες ελέγχουν εάν θα επιστρέψουν μια δαπάνη, αλλά οι εθνικές αρχές αποφασίζουν ποιες εταιρείες θα πληρωθούν. Η Επιτροπή μπορεί επομένως να προστατεύσει τον προϋπολογισμό της ΕΕ, όχι όμως και να εμποδίσει την Πράγα να χρηματοδοτεί την Agrofert. Στο κενό ανάμεσα στις δύο αρμοδιότητες βρίσκεται τόσο η ισχύς όσο και το όριο της ευρωπαϊκής παρέμβασης.

Σύμφωνα με το iROZHLAS, η Επιτροπή έδωσε στο τσεχικό υπουργείο Περιφερειακής Ανάπτυξης προθεσμία ενός μήνα για να απαντήσει. Μέχρι τότε, οι ευρωπαϊκές επιστροφές παραμένουν σε αναστολή, ενώ η Πράγα εξακολουθεί να χρηματοδοτεί την Agrofert. Το κενό καλύπτεται συνεπώς από τους Τσέχους φορολογουμένους, οι οποίοι θα επωμιστούν οποιαδήποτε ζημία δεν μπορέσει να ανακτήσει το κράτος, εφόσον οι Βρυξέλλες απορρίψουν οριστικά τις δαπάνες.