Η Δανία κρατά την κυριαρχία, οι ΗΠΑ επεκτείνονται

Η Δανία διατηρεί την κυριαρχία επί της Γροιλανδίας βάσει της συμφωνίας που υπογράφηκε στη Νέα Υόρκη στις 22 Σεπτεμβρίου (το γραφείο της πρωθυπουργού της Δανίας). Εφόσον εγκριθεί από τα κοινοβούλια της Δανίας και της Γροιλανδίας, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αποκτήσουν σταθερά δικαιώματα για την επέκταση της στρατιωτικής παρουσίας τους στο νησί. Θα αποκτήσουν επίσης θεσμικό ρόλο στις μελλοντικές αποφάσεις για την ασφάλεια της Γροιλανδίας (Λευκός Οίκος).

Κυριαρχία στα χαρτιά, πρόσβαση ως αντάλλαγμα

Ο Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε τη συμφωνία μαζί με την πρωθυπουργό της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν και τον πρωθυπουργό της Γροιλανδίας Γενς-Φρέντρικ Νίλσεν. Το κείμενο τροποποιεί το αμυντικό σύμφωνο του 1951, με το οποίο η Ουάσιγκτον απέκτησε για πρώτη φορά στρατηγικό έρεισμα στην Αρκτική (Συλλογή Νόμων των Ηνωμένων Πολιτειών).

Το νέο κείμενο αναγνωρίζει τη δανική κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα και το δικαίωμα των Γροιλανδών στην αυτοδιάθεση — την κόκκινη γραμμή που είχαν θέσει οι δύο ηγέτες (Υπουργείο Εξωτερικών της Δανίας). Ο Τραμπ υποστηρίζει, ωστόσο, ότι η συμφωνία παρέχει στην Αμερική «μόνιμο έλεγχο» της ασφάλειας της Γροιλανδίας (Deutsche Welle).

Το αντάλλαγμα ήταν η πρόσβαση. Η συμφωνία επιτρέπει στις Ηνωμένες Πολιτείες να εκσυγχρονίσουν και να επεκτείνουν τη διαστημική βάση Pituffik και δεσμεύει τις τρεις κυβερνήσεις να δημιουργήσουν νέες αμυντικές περιοχές στο Narsarsuaq και στο Mestersvig. Αμερικανικά πλοία, αεροσκάφη και στρατιωτικές δυνάμεις θα μπορούν να μετακινούνται μεταξύ αυτών των σημείων από ξηράς, θαλάσσης και αέρος, μεταξύ άλλων μέσω των γροιλανδικών χωρικών υδάτων (Λευκός Οίκος).

Το δημοσιευμένο κείμενο δεν προβλέπει ημερομηνία λήξης, ενώ κάθε τροποποίησή του απαιτεί τη συμφωνία όλων των μερών (Υπουργείο Εξωτερικών της Δανίας). Οι κανόνες αυτοί αφορούν την τροποποίηση της συμφωνίας. Το αν κάποια κυβέρνηση θα μπορούσε αργότερα να αποχωρήσει αποτελεί διαφορετικό ζήτημα, το οποίο θα πρέπει να εξετάσουν τα κοινοβούλια.

Ποιος μπορεί να μπλοκάρει μια νέα εγκατάσταση

Το σύμφωνο του 1951 ήταν διμερής συμφωνία μεταξύ της Ουάσιγκτον και της Κοπεγχάγης. Τώρα το Νουούκ υπογράφει «μαζί με» τη Δανία, ενώ κάθε πρόταση για νέα αμερικανική εγκατάσταση παραπέμπεται σε τριμερή επιτροπή. Αν η επιτροπή δεν καταλήξει σε συμφωνία εντός 90 ημερών, η πρόταση περνά στους υφυπουργούς και στη συνέχεια στους υπουργούς, χωρίς να εγκρίνεται αυτομάτως (Λευκός Οίκος).

Στην πράξη, για τη δημιουργία μιας νέας εγκατάστασης απαιτείται η συγκατάθεση και των τριών κυβερνήσεων, άρα η Γροιλανδία μπορεί να την απορρίψει. Η επιρροή αυτή, όμως, σταματά στην περίμετρο της εγκατάστασης. Στο εσωτερικό μιας συμφωνημένης αμυντικής περιοχής, το πλαίσιο του 1951 επιτρέπει ήδη στην Ουάσιγκτον να κατασκευάζει υποδομές, να σταθμεύει δυνάμεις και να διεξάγει επιχειρήσεις με ευρύ περιθώριο κινήσεων (Συλλογή Νόμων των Ηνωμένων Πολιτειών).

Η ρήτρα με τη μεγαλύτερη εμβέλεια αφορά την ανεξαρτησία. Αν η Γροιλανδία αποσχιστεί, το κείμενο προβλέπει ότι θα παραμείνει στο ΝΑΤΟ ή θα ενταχθεί σε αυτό και θα αναλάβει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις της συμφωνίας (Υπουργείο Εξωτερικών της Δανίας, TV5Monde). Η ρήτρα επιχειρεί να μεταφέρει τη σημερινή στρατηγική ευθυγράμμιση σε ένα μελλοντικό κράτος. Μια ανεξάρτητη Γροιλανδία θα μπορούσε, ωστόσο, να ζητήσει επαναδιαπραγμάτευση, καθώς το ίδιο το κείμενο δεν αρκεί για να κρίνει αν θα δεσμεύεται από τη συμφωνία.

Επιλογές, όχι αναπτύξεις δυνάμεων

Η περιγραφή των προβλέψεων ως «δύο νέες αμερικανικές βάσεις» υπερβάλλει ως προς την πραγματική τους υπόσταση. Το Narsarsuaq είναι πολιτικό αεροδρόμιο σε πρώην αμερικανικό πολεμικό αεροδρόμιο, ενώ το Mestersvig αποτελεί απομακρυσμένο σημείο υλικοτεχνικής υποστήριξης στην ανατολική ακτή. Η συμφωνία δεν προσδιορίζει αριθμό στρατευμάτων, προϋπολογισμούς ή χρονοδιάγραμμα κατασκευής (BBC).

Η Pituffik διαθέτει ήδη συστήματα προειδοποίησης για πυραυλικές εκτοξεύσεις και παρακολούθησης δορυφόρων, λειτουργίες που αφορούν τον εντοπισμό και όχι την αναχαίτιση (Διαστημική Δύναμη των ΗΠΑ). Η συμφωνία δεν προσθέτει κάποια μονάδα ή αναχαιτιστικό σύστημα. Η Ουάσιγκτον αποκτά, όμως, τη δυνατότητα να κατασκευάσει υποδομές αργότερα, χωρίς να χρειαστεί να ανοίξει εκ νέου το αμυντικό σύμφωνο.

Σε αυτή την προαιρετικότητα βρίσκεται και το ευρωπαϊκό ενδιαφέρον. Η Κοπεγχάγη υποστηρίζει ότι, βάσει της συμφωνίας, το ΝΑΤΟ μοιράζεται την ευθύνη για την ασφάλεια στην Αρκτική. Η Συμμαχία, ωστόσο, δεν υπέγραψε το κείμενο και δεν αποκτά ούτε ρόλο διοίκησης ούτε κοινή χρηματοδότηση (Reuters μέσω Internazionale). Τυχόν νέες εγκαταστάσεις στη βόρεια πτέρυγα του Ατλαντικού θα είναι αμερικανικές υποδομές, από τις οποίες οι σύμμαχοι ενδέχεται να επωφελούνται, όχι κοινές εγκαταστάσεις.

Η συμφωνία παρέχει επίσης στην Ουάσιγκτον λόγο στον έλεγχο ευαίσθητων ξένων επενδύσεων στη Γροιλανδία. Επενδυτές που συνδέονται με κράτη εκτός της ΕΕ, του ΝΑΤΟ και των αναγνωρισμένων εταίρων θα υπόκεινται σε ελέγχους ασφαλείας στους τομείς των ορυχείων, των κρίσιμων υποδομών και των ευαίσθητων δεδομένων, με τις δανικές αρχές να διαβουλεύονται με τις Ηνωμένες Πολιτείες (Sermitsiaq, Υπουργείο Εξωτερικών της Δανίας). Κράτη που δεν ανήκουν στο ΝΑΤΟ δεν θα μπορούν να διατηρούν στρατιωτικές εγκαταστάσεις ή μόνιμη παρουσία χωρίς τη συμφωνία όλων των μερών (Politico).

Οι Ευρωπαίοι επενδυτές δεν αποκλείονται. Η ΕΕ, όμως, η οποία επιδιώκει στενότερη συνεργασία με τη Γροιλανδία για τις πρώτες ύλες, δεν έχει θέση στις διαβουλεύσεις (EU Perspectives). Η Ουάσιγκτον έχει πλέον.

Η συμφωνία διατηρεί την κυριαρχία της Δανίας, ενώ παρέχει στην Ουάσιγκτον σταθερές στρατιωτικές επιλογές και ρόλο στον έλεγχο ευαίσθητων ξένων επενδύσεων. Έχει υπογραφεί, αλλά δεν έχει τεθεί σε ισχύ, καθώς προηγούνται οι κοινοβουλευτικές διαδικασίες στη Δανία και τη Γροιλανδία (το γραφείο της πρωθυπουργού της Δανίας). Μέχρι τότε, τα οφέλη αυτά παραμένουν συμφωνημένοι όροι και όχι επιχειρησιακός έλεγχος. Το Φόλκετινγκ, το κοινοβούλιο της Δανίας, και το Ινατσισάρτουτ, το κοινοβούλιο της Γροιλανδίας, καλούνται τώρα να αποφασίσουν αν ένα σύμφωνο αόριστης διάρκειας, που εκτείνεται έως ένα ενδεχόμενο μελλοντικό ανεξάρτητο κράτος, αποτελεί τίμημα που οι ψηφοφόροι τους είναι διατεθειμένοι να αποδεχθούν.