Η ξηρασία πιέζει το Κοζλοντούι

Ο πυρηνικός σταθμός του Κοζλοντούι στη Βουλγαρία μείωσε την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας για πρώτη φορά στα 52 χρόνια λειτουργίας του, επειδή η στάθμη του Δούναβη έπεσε τόσο χαμηλά ώστε να δυσκολεύει την ψύξη των στροβίλων. Η μείωση είναι περιορισμένη. Αφαίρεσε όμως από την περιοχή τη μεγαλύτερη διαθέσιμη εφεδρεία ηλεκτρικής ισχύος ακριβώς τη στιγμή που η Ρουμανία και η Ουγγαρία προσπαθούσαν ήδη να κρατήσουν σε λειτουργία τους δικούς τους πυρηνικούς σταθμούς, οι οποίοι επίσης εξαρτώνται από τα νερά του Δούναβη.

Γιατί το χαμηλό νερό σημαίνει λιγότερο ρεύμα, όχι πυρηνικό κίνδυνο

Το υπουργείο Ενέργειας της Βουλγαρίας ανακοίνωσε στις 20 Αυγούστου ότι η πέμπτη μονάδα του σταθμού θα μείωνε την ισχύ της κατά περίπου 120 MW, ως προληπτικό μέτρο απέναντι στη «συνεχιζόμενη, πρωτοφανή και κρίσιμη» χαμηλή στάθμη του Δούναβη (υπουργείο Ενέργειας Βουλγαρίας, 20 Αυγούστου). Έως τις 26 Αυγούστου, τα στοιχεία του σταθμού έδειχναν ότι η πέμπτη μονάδα είχε υποχωρήσει από περίπου 1.010 MW σε 850 MW, δηλαδή κατά περίπου 15 τοις εκατό (SEGA, Fakti). Η υπουργός Ενέργειας Ίβα Πέτροβα δήλωσε ότι δεν υπάρχει κρίση (υπουργείο Ενέργειας Βουλγαρίας, 21 Αυγούστου).

Τεχνικά, η διατύπωση είναι σωστή, αλλά δεν εξηγεί όλο το πρόβλημα. Το νερό του Δούναβη δεν ψύχει τον πυρήνα του αντιδραστήρα. Ψύχει τον ατμό στους συμπυκνωτές, στην πλευρά των στροβίλων, δηλαδή στο τμήμα που μετατρέπει τη θερμότητα σε ηλεκτρική ενέργεια. Όταν πέφτει η στάθμη του ποταμού, οι αντλίες εισαγωγής δυσκολεύονται, το κύκλωμα ψύξης χάνει απόδοση και ο σταθμός παράγει λιγότερο ρεύμα, παρότι τα συστήματα πυρηνικής ασφάλειας παραμένουν χωριστά και ακέραια (Actualno, Fakti EN). Πρόκειται για πρόβλημα ηλεκτροπαραγωγής, όχι για σενάριο πυρηνικού ατυχήματος.

Η σημασία του φαίνεται επειδή η ίδια ξηρασία έπληξε μέσα σε λίγες εβδομάδες πυρηνικούς σταθμούς σε τρεις χώρες. Όπως γράφαμε την περασμένη εβδομάδα, η Ρουμανία διέταξε έκτακτες εκβαθύνσεις και αποδεσμεύσεις νερού από ταμιευτήρες, ώστε να συνεχίσει να φθάνει νερό στην Τσερναβόντα, η οποία κανονικά καλύπτει περίπου το ένα πέμπτο της ηλεκτροπαραγωγής της χώρας (Agerpres, World Nuclear Association). Η Ουγγαρία δαπάνησε 6,1 δισ. φιορίνια για πέτρινα φράγματα και βυθισμένες φορτηγίδες, με στόχο να ανεβάσει τεχνητά τη στάθμη του νερού στο Πακς (kormany.hu). Κάθε σταθμός βρέθηκε αντιμέτωπος με διαφορετική αδυναμία. Ο ίδιος ποταμός προκάλεσε τρεις διαφορετικές τεχνικές κρίσεις.

Το απόθεμα που μειώθηκε

Όταν ήρθε η μείωση στο Κοζλοντούι, η Βουλγαρία εξήγε περίπου 30.000 MWh την ημέρα, με εγχώρια κατανάλωση περίπου 90.000 MWh (υπουργείο Ενέργειας Βουλγαρίας, 21 Αυγούστου). Αυτό το πλεόνασμα κάλυπτε ήδη ανάγκες των γειτόνων. Στις 6 Αυγούστου, η Ρουμανία εισήγαγε καθαρά 2.240 MW στη βραδινή αιχμή, με τη Βουλγαρία να παρέχει το μεγαλύτερο μέρος της φυσικής ροής ηλεκτρικής ενέργειας (Newscenter). Η μείωση στο Κοζλοντούι δεν δημιούργησε την εξάρτηση της Ρουμανίας από εισαγωγές. Περιόρισε την προσφορά στην οποία η Ρουμανία ήδη στηριζόταν.

Το σήμα της αγοράς φαίνεται σε όλη την περιοχή. Στις 26 Αυγούστου, οι τιμές χονδρικής στην προημερήσια αγορά, δηλαδή η αγορά όπου παραγωγοί και μεγάλοι αγοραστές κλείνουν ηλεκτρική ενέργεια για την επόμενη ημέρα, κινήθηκαν σχεδόν μαζί: η Βουλγαρία στα 172 ευρώ/MWh, η Ρουμανία στα 175, η Ουγγαρία στα 172 και η Ελλάδα στα 173 (euenergy.live). Η Γερμανία-Λουξεμβούργο, πιο μακριά από την πίεση του Δούναβη, βρισκόταν στα 126 ευρώ/MWh (euenergy.live). Η διαφορά δείχνει πόσο ακριβότερα πληρώνουν οι αγοραστές της Νοτιοανατολικής Ευρώπης την ενέργεια αντικατάστασης όταν μειώνεται η σταθερή πυρηνική παραγωγή, δηλαδή η ισχύς που λειτουργεί όλο το εικοσιτετράωρο.

Ποιος κερδίζει, ποιος πληρώνει

Η Σλοβακία είναι ο πιο καθαρός κερδισμένος. Οι πυρηνικοί σταθμοί της στο Μποχούνιτσε και στο Μοχόβτσε χρησιμοποιούν πύργους ψύξης, αντί να αντλούν απευθείας νερό από τον ποταμό, οπότε η χαμηλή στάθμη του Δούναβη τους επηρεάζει ελάχιστα (Denník E). Σε περιόδους πίεσης, οι ροές ηλεκτρικής ενέργειας από τη Σλοβακία προς την Ουγγαρία ξεπέρασαν σε ορισμένες ώρες τα 2,5 GW (SITA).

Οι χαμένοι βρίσκονται και στις δύο πλευρές του μετρητή. Οι φορείς εκμετάλλευσης πυρηνικών σταθμών, όταν έχουν δεσμευθεί σε ρυθμιζόμενες ή προσυμφωνημένες τιμές, χάνουν περιθώριο κέρδους αν χρειαστεί να αγοράσουν ακριβή ενέργεια αντικατάστασης για να καλύψουν ελλείψεις. Οι βιομηχανικοί καταναλωτές αντιμετωπίζουν πρώτοι τον κίνδυνο διακοπών: οι έκτακτοι κανόνες της Ουγγαρίας επιτρέπουν στον διαχειριστή του δικτύου MAVIR να κόψει την παροχή σε εργοστάσια που απορροφούν πάνω από 0,5 MW, πριν αγγίξει την οικιακή κατανάλωση (HVG). Η ρουμανική Nuclearelectrica έστειλε στους πελάτες της νομική προειδοποίηση ότι ενδέχεται να μην μπορέσει να τηρήσει συμβάσεις, λόγω γεγονότων πέραν του ελέγχου της (ZF).

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δήλωσε στις 11 Αυγούστου ότι το ευρωπαϊκό σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας παρέμεινε σταθερό παρά τα ακραία καιρικά φαινόμενα (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Σε επίπεδο ηπείρου, αυτό ισχύει. Σε επίπεδο περιοχής, η σταθερότητα χρειάστηκε εκβαθύνσεις, φορτηγίδες, πέτρινα φράγματα, έκτακτες αποδεσμεύσεις νερού από ταμιευτήρες και ακριβές βραδινές εισαγωγές. Το σύστημα άντεξε. Η χρήσιμη επόμενη πληροφορία δεν είναι άλλη μία καθησυχαστική δήλωση, αλλά η στάθμη του νερού στην οποία κάθε διαχειριστής υποχρεώνεται να μειώσει παραγωγή, δημοσιευμένη πριν από την επόμενη ξηρασία.