Η ξηρασία κλείνει αντιδραστήρα στον Δούναβη

Ο σταθμός μέτρησης του Δούναβη στο Ρούσε της Βουλγαρίας δείχνει -87 εκατοστά (BTA). Η παροχή που εισέρχεται στη Ρουμανία έχει υποχωρήσει περίπου στα 1.590 κυβικά μέτρα ανά δευτερόλεπτο, δηλαδή κοντά στο ένα τρίτο του μακροχρόνιου μέσου όρου για τον Ιούλιο (Digi24). Η πτώση αυτή έβγαλε εκτός λειτουργίας πυρηνική ισχύ στη Ρουμανία και μείωσε στο μισό την αντίστοιχη παραγωγή στην Ουγγαρία, μετατρέποντας δύο χώρες που συνήθως εξάγουν ηλεκτρική ενέργεια σε εισαγωγείς ακριβώς στις ώρες που το ρεύμα κοστίζει περισσότερο.

Πώς ένα ποτάμι κλείνει έναν αντιδραστήρα

Οι πυρηνικοί σταθμοί δίνουν ισχύ βάσης, δηλαδή τη σταθερή παραγωγή που λειτουργεί όλο το εικοσιτετράωρο και πάνω στην οποία στηρίζεται το ηλεκτρικό σύστημα. Η σχάση όμως μετατρέπει μεγάλο μέρος της ενέργειας σε απορριπτόμενη θερμότητα, η οποία πρέπει να απομακρυνθεί. Στους σταθμούς που ψύχονται με νερό ποταμού, αυτόν τον ρόλο τον αναλαμβάνει το ίδιο το ποτάμι.

Όταν η παροχή πέφτει πολύ χαμηλά, οι αντλίες εισαγωγής νερού φτάνουν στα φυσικά τους όρια. Όταν το νερό είναι ήδη πολύ ζεστό, οι σταθμοί κινδυνεύουν να παραβιάσουν τα νομικά όρια για το πόσο μπορούν να αυξήσουν τη θερμοκρασία του ποταμού κατάντη.

Η κρατική ρουμανική εταιρεία πυρηνικής ενέργειας Nuclearelectrica έκλεισε την 1η μονάδα του Τσερναβόντα στις 28 Ιουλίου, αφού η παροχή υποχώρησε περίπου στα 1.630 κυβικά μέτρα ανά δευτερόλεπτο (BVB/Nuclearelectrica). Η 2η μονάδα παραμένει σε λειτουργία, αλλά κινείται κοντά στο όριό της. Ο Σορίν Ριντάσου, αναπληρωτής διευθυντής της Apele Romane, της ρουμανικής αρχής υδάτων, δήλωσε την 1η Αυγούστου ότι μπορεί να αντέξει για ακόμη τέσσερις έως πέντε ημέρες (Agerpres). Ακόμη και αν βρέξει αύριο στην Αυστρία, το υδάτινο κύμα χρειάζεται περίπου δύο εβδομάδες για να φτάσει στο Τσερναβόντα (Business Magazin).

Το μέγεθος της πίεσης φαίνεται από τις λύσεις ανάγκης: οι αρχές σχεδιάζουν ανατινάξεις γρανίτη και βύθιση φορτηγίδων γεμάτων με πέτρες, ώστε να εκτρέψουν μέρος της ροής προς το σημείο άντλησης. Πρόκειται για παρεμβάσεις που, σύμφωνα με τις διαθέσιμες εκτιμήσεις, μπορεί να αγοράσουν τρεις έως πέντε επιπλέον ημέρες λειτουργίας (HotNews, Antena 3).

Η Ουγγαρία βρίσκεται ήδη πιο βαθιά στο πρόβλημα. Η MVM, η εταιρεία που λειτουργεί τον σταθμό του Πακς, ανακοίνωσε διαδοχικές περικοπές μέσα στην εβδομάδα: η 3η μονάδα σταμάτησε και η 2η μονάδα περιορίστηκε στο μισό. Έως τις 30 Ιουλίου, το Πακς παρήγε 960 μεγαβάτ αντί για περίπου 2.000 μεγαβάτ, ενώ η MVM προειδοποίησε ότι θα μπορούσε να ακολουθήσει πλήρης διακοπή μέσα σε 72 ώρες (MVM, kormany.hu).

Ποιος πληρώνει τα χαμένα μεγαβάτ

Όταν λείπει φθηνή πυρηνική παραγωγή, το κενό καλύπτεται είτε από μονάδες φυσικού αερίου που δουλεύουν στο ακριβότερο σημείο της ημέρας είτε από περιορισμένες διασυνοριακές εισαγωγές. Οι τιμές επόμενης ημέρας, δηλαδή οι τιμές στις οποίες οι παραγωγοί πουλούν ρεύμα για παράδοση την επομένη, ανέβηκαν στα 132,87 ευρώ ανά μεγαβατώρα στη Ρουμανία και στα 122,08 ευρώ ανά μεγαβατώρα στην Ουγγαρία μετά τις διακοπές, σύμφωνα με το Serbia Energy.

Το βραδινό ισοζύγιο της Ρουμανίας δείχνει πόσο στενό έχει γίνει το σύστημα: ζήτηση περίπου 7.300 μεγαβάτ, εγχώρια παραγωγή μόλις 4.000-4.300 μεγαβάτ και εισαγωγές που καλύπτουν 1.700 μεγαβάτ από το κενό (Profit.ro).

Η σύζευξη των αγορών, το σύστημα που κατανέμει τη διασυνοριακή ηλεκτρική ενέργεια μέσω συντονισμένων δημοπρασιών, κρατά τα φώτα αναμμένα, αλλά μεταφέρει την έλλειψη και στις τιμές των γειτονικών χωρών. Το πρώτο κόστος πέφτει στους προμηθευτές και στους βιομηχανικούς αγοραστές που έχουν συμβόλαια συνδεδεμένα με την αγορά· στη συνέχεια περνά στους κρατικούς προϋπολογισμούς, όταν το κράτος απορροφά τη διαφορά. Τα νοικοκυριά με σταθερά τιμολόγια λιανικής προστατεύονται προς το παρόν (Romania Insider).

Η Nuclearelectrica έχει ήδη εκδώσει ειδοποίηση ανωτέρας βίας, δηλαδή νομική προειδοποίηση προς τους πελάτες της ότι ενδέχεται να μην μπορέσει να εκπληρώσει τις συμβατικές της υποχρεώσεις λόγω συνθηκών εκτός του ελέγχου της (ZF).

Δεν είναι μόνο πρόβλημα του Δούναβη

Η Γαλλία δείχνει ότι το ζήτημα δεν είναι βαλκανική ιδιαιτερότητα. Κατά τον καύσωνα του 2022, η γαλλική αρχή πυρηνικής ασφάλειας ASN χορήγησε προσωρινές περιβαλλοντικές εξαιρέσεις σε τέσσερις πυρηνικούς σταθμούς που ψύχονται με νερό ποταμού (ASN). Η μειωμένη πυρηνική παραγωγή συνέβαλε ώστε ο μεγαλύτερος εξαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρώπης να γίνει καθαρός εισαγωγέας, με ισοζύγιο -16,7 τεραβατώρες· όταν η πυρηνική παραγωγή ανέκαμψε το 2023, οι εξαγωγές επανήλθαν στις +50,1 τεραβατώρες (RTE 2022, RTE 2023).

Το Cour des comptes, το γαλλικό δημόσιο ελεγκτικό σώμα, διαπίστωσε ότι οι κλιματικές συνθήκες περιόρισαν την πυρηνική παραγωγή κατά τουλάχιστον 1 τεραβατώρα σε καθεμία από τις χρονιές 2018, 2019 και 2020 (Cour des comptes). Στον ίδιο τον Δούναβη, ο βουλγαρικός σταθμός του Κοζλοντούι εξακολουθεί να παράγει, αλλά ήδη παρακολουθεί τα όρια χαμηλής στάθμης (Kozloduy, BTA).

Τα περιστατικά αυτά ανήκουν στην ίδια κλίμακα κινδύνου: διακοπή στο Τσερναβόντα, βαθιές περικοπές στο Πακς, επιφυλακή στο Κοζλοντούι, κανονιστικές εξαιρέσεις στη Γαλλία. Η ξηρασία έχει ήδη μετατρέψει την πυρηνική ισχύ, που θεωρείται σταθερή παραγωγή, σε ισχύ υπό όρους στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η παροχή προβλέπεται να υποχωρήσει προς τα 1.450 κυβικά μέτρα ανά δευτερόλεπτο έως τις 7 Αυγούστου (Agerpres). Αυτό που δεν έχουν ακόμη αποφασίσει οι κυβερνήσεις είναι πόση εφεδρική ισχύ είναι διατεθειμένες να πληρώνουν πριν από το επόμενο ξηρό καλοκαίρι.