Τα κέντρα δεδομένων παίρνουν 21% του ιρλανδικού ρεύματος

Κάθε ερώτηση σε ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης ενεργοποιεί, κάπου, ένα κτίριο βιομηχανικής κλίμακας γεμάτο διακομιστές. Αυτά τα κέντρα δεδομένων είναι η υλική υποδομή πίσω από αυτό που αποκαλούμε «cloud». Στην Ευρώπη αναπτύσσονται με τέτοια ταχύτητα ώστε τα εθνικά δίκτυα ηλεκτρισμού αρχίζουν να φτάνουν στα όριά τους.

Η ΕΕ θέλει να τριπλασιάσει τη χωρητικότητα των κέντρων δεδομένων μέσα σε πέντε έως επτά χρόνια, από περίπου 10 γιγαβάτ σήμερα σε έως 35 γιγαβάτ έως το 2030, δηλαδή ισχύ αντίστοιχη με τις ανάγκες μιας μεσαίου μεγέθους βιομηχανικής χώρας. Ταυτόχρονα ζητά τα ίδια κέντρα να είναι κλιματικά ουδέτερα έως το τέλος της δεκαετίας.

Δύο ευρωπαϊκές νομοθετικές πρωτοβουλίες συμπυκνώνουν αυτή την αντίφαση. Η Πράξη για την Ανάπτυξη του Cloud και της Τεχνητής Νοημοσύνης, που εγκρίθηκε τον Ιούνιο, σπρώχνει προς περισσότερες υποδομές. Η Οδηγία για την Ενεργειακή Απόδοση κινείται στην αντίθετη κατεύθυνση, υποχρεώνοντας τα κέντρα δεδομένων να δηλώνουν την κατανάλωση ενέργειας και νερού και να αξιοποιούν την απορριπτόμενη θερμότητα, διοχετεύοντας τον ζεστό αέρα από τους διακομιστές σε τοπικά δίκτυα τηλεθέρμανσης αντί να τον αφήνουν να χάνεται στην ατμόσφαιρα. Η προσπάθεια να συνυπάρξουν οι δύο στόχοι δοκιμάζεται πλέον χώρα προς χώρα.

Η ιρλανδική προειδοποίηση

Αξιολόγηση των Ηνωμένων Εθνών αυτή την εβδομάδα χαρακτήρισε την Ιρλανδία "ζωντανό παράδειγμα προς αποφυγή" για το τι συμβαίνει όταν η ανάπτυξη των κέντρων δεδομένων προηγείται του ενεργειακού σχεδιασμού. Τα κέντρα δεδομένων καταναλώνουν πλέον το 21% του συνόλου της μετρούμενης ηλεκτρικής ενέργειας στη χώρα, από 5% το 2015, χρησιμοποιώντας περισσότερο ρεύμα από όλα τα αστικά νοικοκυριά της Ιρλανδίας μαζί.

Η πίεση αυτή περνά απευθείας στους λογαριασμούς. Από το 2015 έως το 2023, η αυξημένη ζήτηση από τα κέντρα δεδομένων πρόσθεσε εκτιμώμενο κόστος 715 εκατ. ευρώ στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος των ιρλανδικών νοικοκυριών, περίπου 263 ευρώ ανά νοικοκυριό. Οι ιρλανδικές οικογένειες πληρώνουν σχεδόν διπλάσια τιμή ανά μονάδα σε σχέση με τα κέντρα δεδομένων, μια αθόρυβη επιδότηση που μεταφέρει το κόστος του δικτύου στους οικιακούς πελάτες. Η EirGrid, ο εθνικός διαχειριστής του δικτύου, προβλέπει ότι τα κέντρα δεδομένων θα καταναλώνουν το 31% της εθνικής ηλεκτρικής ενέργειας έως το 2034.

Ένα ευρωπαϊκό σημείο συμφόρησης

Η Ιρλανδία είναι ακραία περίπτωση, αλλά παραλλαγές του ίδιου προβλήματος εμφανίζονται σε όλη την ήπειρο.

Στην Ολλανδία, περισσότερες από 14.000 αιτήσεις μεγάλων καταναλωτών ενέργειας βρίσκονται στην ουρά σύνδεσης της TenneT. Το Άμστερνταμ έχει επιβάλει μορατόριουμ σε νέα κέντρα δεδομένων. Το ολλανδικό κοινοβούλιο ζήτησε νόμο έκτακτης ανάγκης· η κυβέρνηση τον έσπασε σε 26 νομοθετικά τμήματα και υποσχέθηκε το πρώτο «λίγο μετά το καλοκαίρι».

Στη Γερμανία, τα κέντρα δεδομένων καταναλώνουν το 40% της ηλεκτρικής ενέργειας της Φρανκφούρτης. Η δημοτική εταιρεία κοινής ωφέλειας δεν μπορεί να προσφέρει μεγάλες νέες συνδέσεις στο δίκτυο πριν από τα μέσα της δεκαετίας του 2030. Οι οργανώσεις AlgorithmWatch και LobbyControl διαπίστωσαν ότι διατυπώσεις λόμπινγκ της Google και της Microsoft ενσωματώθηκαν σχεδόν αυτούσιες σε σχέδιο νόμου που αποδυνάμωνε τον νόμο για την ενεργειακή απόδοση, μεταξύ άλλων με προτάσεις ώστε τα στοιχεία κατανάλωσης να χαρακτηρίζονται εμπορικά μυστικά.

Η Γαλλία ποντάρει στον πυρηνικό της στόλο για να γίνει ο βασικός ευρωπαϊκός κόμβος υποδομών τεχνητής νοημοσύνης. Ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν εξασφάλισε περίπου 90 δισ. ευρώ σε δεσμεύσεις επενδύσεων για κέντρα δεδομένων στη σύνοδο Choose France. Όμως η RTE, ο γαλλικός διαχειριστής δικτύου, αντιμετωπίζει διαρθρωτικές στενότητες: 9 γιγαβάτ ισχύος βρίσκονται ήδη σε συμβάσεις ή υπό εξέταση, έναντι μόλις 1,3 γιγαβάτ εγκατεστημένης ισχύος σήμερα.

Στην Ιταλία, ο διαχειριστής δικτύου Terna έχει στα χέρια του αιτήσεις σύνδεσης άνω των 50 γιγαβάτ, περίπου οι μισές από κέντρα δεδομένων. Η Λομβαρδία απάντησε τον Μάιο με αυτό που ενδέχεται να είναι ο πρώτος περιφερειακός νόμος στην Ευρώπη για τα κέντρα δεδομένων, διπλασιάζοντας τα τέλη κατασκευής σε αγροτική γη και απαγορεύοντας τη χρήση δημόσιου πόσιμου νερού για ψύξη.

Η ρύθμιση σφίγγει

Η ευρωπαϊκή ρύθμιση αρχίζει να καλύπτει το κενό. Από τον Μάιο του 2024, κάθε κέντρο δεδομένων που αντλεί πάνω από 500 κιλοβάτ υπολογιστικής ισχύος, δηλαδή σχεδόν όλες οι εγκαταστάσεις εκτός από τις μικρότερες, πρέπει να δηλώνει ετησίως την κατανάλωση ενέργειας και νερού. Έως τον Αύγουστο του 2027, κάθε μονάδα θα φέρει δημόσια ετικέτα βιωσιμότητας με βαθμολογία από Α έως G. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει να προτείνει δεσμευτικά πρότυπα αποδοτικότητας έως το 2027, τα πρώτα ελάχιστα όρια επίδοσης για τον κλάδο.

Το αν οι κανόνες αυτοί θα έχουν πραγματικό βάρος εξαρτάται από την εφαρμογή τους. Η Γερμανία έχει αρχίσει να επιβάλλει πρόστιμα σε όσους δεν υποβάλλουν στοιχεία. Τα περισσότερα κράτη-μέλη δεν έχουν κινηθεί ακόμη.

Η Φινλανδία δείχνει πόσο εύθραυστη είναι η ισορροπία των επενδύσεων. Το καθαρό ενεργειακό της μείγμα και το ψυχρό κλίμα την καθιστούν ιδανική για κέντρα δεδομένων. Όταν όμως το Ελσίνκι αύξησε τον φόρο ηλεκτρικής ενέργειας για τον κλάδο, η Google πάγωσε μέσα σε λίγους μήνες μεγάλες σχεδιαζόμενες επενδύσεις. Οι ίδιες κυβερνήσεις που ανταγωνίζονται για να προσελκύσουν κεφάλαια στην τεχνητή νοημοσύνη είναι εκείνες που πρέπει να περιορίσουν την κατανάλωση ρεύματος, νερού και γης. Η Πράξη για την Ανάπτυξη του Cloud και της Τεχνητής Νοημοσύνης δίνει νομοθετική ώθηση στην ευρωπαϊκή έκρηξη των κέντρων δεδομένων, αλλά το φυσικό δίκτυο επιβάλλει ένα όριο ταχύτητας που καμία οδηγία δεν μπορεί να καταργήσει.