Η Δανία φρενάρει τα data centers

Κάθε νέος φορτιστής ηλεκτρικού οχήματος, κάθε αντλία θερμότητας και κάθε κέντρο δεδομένων χρειάζεται το ίδιο πράγμα: σύνδεση με το δίκτυο και έναν υποσταθμό με διαθέσιμο περιθώριο ισχύος. Η Δανία διαπιστώνει ότι αυτό το περιθώριο τελείωσε.

Η δανική κυβέρνηση σχεδιάζει να αντικαταστήσει τη σημερινή σειρά προτεραιότητας, όπου όποιος υποβάλλει πρώτος αίτημα σύνδεσης εξυπηρετείται πρώτος, με ένα σύστημα ιεράρχησης. Νοικοκυριά, άμυνα, υπηρεσίες υγείας και φορτιστές ηλεκτρικών οχημάτων ανεβαίνουν στην ουρά. Τα ξένα κέντρα δεδομένων υποχωρούν (Berlingske). Η αιτία είναι αριθμητική. Το 2025, ο διαχειριστής του δικτύου Energinet έλαβε αιτήσεις για 33,5 GW νέας ισχύος, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται η Danmarks Naturfredningsforening, δανική περιβαλλοντική οργάνωση. Η αιχμή της ζήτησης κινείται γύρω στα 7 GW (Data Center Dynamics). Η ουρά, δηλαδή, είναι αρκετές φορές μεγαλύτερη από το ίδιο το σύστημα στο οποίο ζητά να συνδεθεί.

Ένα αίτημα σύνδεσης δεσμεύει χωρητικότητα στο δίκτυο. Μπορεί να μπλοκάρει άλλους χρήστες πριν ακόμη το έργο καταναλώσει έστω και μία κιλοβατώρα. Μόνο τα κέντρα δεδομένων έχουν δεσμεύσει περίπου 16 GW στην ουρά της Δανίας (Danmarks Naturfredningsforening). Η κυβέρνηση περιέγραψε το δίλημμα με όρους νοικοκυριού: το φορτίο ενός μεγάλου κέντρου δεδομένων θα μπορούσε, εναλλακτικά, να ηλεκτροδοτήσει 50.000 οικιακές αντλίες θερμότητας ή 73 σταθμούς ταχείας φόρτισης σε αυτοκινητοδρόμους (Berlingske). Η διατύπωση είναι πολιτικά επιλεγμένη, αλλά η στενότητα που περιγράφει είναι πραγματική.

Το κοινό ευρωπαϊκό σημείο συμφόρησης

Το πρόβλημα της Δανίας εμφανίζεται, με διαφορετικές μορφές, σε όλη την Ευρώπη. Τα δίκτυα ηλεκτρισμού, δηλαδή τα καλώδια, οι μετασχηματιστές και οι υποσταθμοί που μεταφέρουν την ενέργεια στον τελικό χρήστη, έχουν γίνει το βασικό εμπόδιο τόσο για την πράσινη μετάβαση όσο και για την ψηφιακή οικονομία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι η Ευρώπη χρειάζεται περίπου 584 δισ. ευρώ επενδύσεις στα δίκτυα έως το 2030 (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Το ευρωπαϊκό όργανο που συντονίζει τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές ενέργειας προειδοποιεί ότι οι ουρές σύνδεσης μπλοκάρουν πλέον ταυτόχρονα τις ανανεώσιμες πηγές, τη φόρτιση ηλεκτρικών οχημάτων, τον εξηλεκτρισμό της βιομηχανίας και τα κέντρα δεδομένων (CEER).

Στην Ιρλανδία, τα κέντρα δεδομένων καταναλώνουν ήδη το 22% της εθνικής ηλεκτρικής ενέργειας, από 5% το 2015 (RTÉ). Στην Ολλανδία, περίπου 14.000 επιχειρήσεις περιμένουν νέα ή αναβαθμισμένη σύνδεση στο δίκτυο (PONT). Η Ιταλία δείχνει γιατί η δεσμευμένη χωρητικότητα δεν ταυτίζεται πάντα με πραγματική ζήτηση. Ο διαχειριστής του δικτύου Terna έχει στα αρχεία του αιτήματα σύνδεσης κέντρων δεδομένων για 84 GW, αλλά μόλις 12 έργα έχουν προχωρήσει πέρα από το στάδιο της αίτησης (Il Fatto Quotidiano). Έργα περισσότερο κερδοσκοπικά παρά ώριμα μένουν στην ουρά χωρίς να τραβούν ρεύμα, κάνοντας τη στενότητα εν μέρει πραγματική και εν μέρει αυτοπροκαλούμενη.

Διαφορετικές συμφωνίες για την ίδια στενότητα

Κάθε χώρα δοκιμάζει διαφορετικό συμβιβασμό. Η Ιρλανδία επιτρέπει τη σύνδεση κέντρων δεδομένων, αλλά μόνο εφόσον εξασφαλίσουν το 80% της ισχύος τους από πρόσθετες ιρλανδικές ανανεώσιμες πηγές μέσα σε έξι χρόνια και, για τις μεγαλύτερες εγκαταστάσεις, φέρουν δική τους εφεδρική παραγωγή (William Fry). Η ολλανδική προσέγγιση ζητά από ορισμένους χρήστες να αποδέχονται ισχύ τις περισσότερες ώρες, όχι όλες, ώστε το δίκτυο να εξυπηρετεί περισσότερους πελάτες. Το σύστημα κατανομής χωρητικότητας GOPACS προσφέρει συνδέσεις εγγυημένες για το 85% του χρόνου, όχι μόνιμα (GOPACS). Η φόρτιση ηλεκτρικών οχημάτων ταιριάζει καλά σε αυτό το μοντέλο. Η Ember εκτιμά ότι περίπου τα μισά ηλεκτρικά αυτοκίνητα στην ΕΕ θα μπορούσαν να μεταθέτουν τη φόρτισή τους σε ώρες υψηλής παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές, μετατρέποντας τα οχήματα σε εργαλείο εξισορρόπησης του δικτύου και όχι απλώς σε πρόσθετο φορτίο (Ember).

Τα κέντρα δεδομένων είναι δυσκολότερο να γίνουν ευέλικτα, επειδή οι διακομιστές λειτουργούν όλο το εικοσιτετράωρο. Ο δανικός κλαδικός φορέας Datacenter Industrien υποστηρίζει ότι η οριζόντια υποβάθμιση στην ουρά είναι λάθος απάντηση: τα κέντρα πρέπει να κρίνονται με βάση το αν προσφέρουν αποθήκευση, ευέλικτη ζήτηση ή τοπική παροχή ισχύος, όχι να σπρώχνονται προς τα πίσω απλώς λόγω κατηγορίας (Børsen).

Ποιος πληρώνει την αναβάθμιση

Το πιο ανοιχτό ζήτημα είναι το κόστος. Προσχέδιο μελέτης της ιρλανδικής κυβέρνησης προειδοποιούσε ότι οι αναβαθμίσεις του δικτύου για την ανάπτυξη των κέντρων δεδομένων θα μπορούσαν να αυξήσουν τους λογαριασμούς ηλεκτρικού των νοικοκυριών κατά 295 έως 644 ευρώ την περίοδο 2025-2034, αν και η τελική δημοσιευμένη έκθεση απέσυρε τις υψηλότερες εκτιμήσεις (The Journal). Τα ποσά αυτά καταλήγουν στα νοικοκυριά επειδή οι αναβαθμίσεις του δικτύου ανακτώνται μέσω των χρεώσεων δικτύου, δηλαδή των ρυθμιζόμενων τελών σε κάθε λογαριασμό ρεύματος που πληρώνουν καλώδια και υποσταθμούς. Ένας επενδυτής κέντρου δεδομένων μπορεί να χρηματοδοτήσει τον δικό του ειδικό υποσταθμό, αλλά οι ευρύτερες αναβαθμίσεις μεταφοράς που τροφοδοτούν την περιοχή επιμερίζονται σε όλους τους καταναλωτές. Ο μεγάλος χρήστης προκαλεί την επένδυση· ο λογαριασμός όλων την απορροφά.

Η πρόσβαση στο δίκτυο έχει γίνει, σχεδόν αθόρυβα, βιομηχανική πολιτική. Οι κυβερνήσεις επιλέγουν ποια τμήματα της μελλοντικής οικονομίας θα πάρουν πρώτα εγγυημένη ηλεκτρική χωρητικότητα, με ποιους όρους, και το κόστος για να χτιστεί αυτή η χωρητικότητα εμφανίζεται στους λογαριασμούς των νοικοκυριών ως χρέωση δικτύου. Η γραμμή του λογαριασμού δεν θα γράφει «υπηρεσίες cloud».