Η Δανία στηρίζει την υπεράκτια αιολική ενέργεια

Τον Δεκέμβριο του 2024, οι τρεις πρώτες θαλάσσιες ζώνες αιολικής ενέργειας που έβγαλε σε διαγωνισμό η Δανία δεν προσέλκυσαν καμία προσφορά. Οι όροι ήταν απλοί και, για τους επενδυτές, αποτρεπτικοί: να κατασκευάσουν πάρκα στη Βόρεια Θάλασσα και να πουλούν το ρεύμα σε όποια τιμή έδινε κάθε φορά η αγορά. Δεκαοκτώ μήνες αργότερα, η κρατική σουηδική Vattenfall κέρδισε συμβάσεις για δύο από αυτές τις ζώνες, με ελάχιστη συνολική ισχύ 1,8 γιγαβάτ και έναρξη παραγωγής έως το τέλος του 2032 (KEFM, Windtech International). Η Δανία δεν βρήκε ξαφνικά πιο τολμηρούς επενδυτές. Άλλαξε ποιος αναλαμβάνει τον κίνδυνο της τιμής.

Τι δέχθηκε να απορροφήσει το κράτος

Το αποτυχημένο μοντέλο ζητούσε από τους επενδυτές να πωλούν την ηλεκτρική ενέργεια στις τιμές της αγοράς, αναλαμβάνοντας πλήρως τις διακυμάνσεις της χονδρεμπορικής τιμής για δεκαετίες. Τα υπεράκτια αιολικά απαιτούν δισεκατομμύρια στην αρχική κατασκευή, αλλά έχουν χαμηλό λειτουργικό κόστος όταν ολοκληρωθούν. Επομένως, η βιωσιμότητα του έργου εξαρτάται από το πόσο θα πωλείται το ρεύμα σε είκοσι ή τριάντα χρόνια και από το επιτόκιο με το οποίο θα χρηματοδοτήσουν οι τράπεζες την επένδυση (IEA, IRENA). Χωρίς ορατότητα στα μελλοντικά έσοδα, κανένα χρηματοπιστωτικό ίδρυμα δεν θα ενέκρινε δάνειο κατασκευής. Τα έργα ήταν πρακτικά νεκρά πριν ξεκινήσουν.

Η λύση της Δανίας ήταν μια αμφίδρομη Σύμβαση επί της Διαφοράς. Το κράτος ορίζει μια «τιμή άσκησης», δηλαδή εγγυημένη τιμή ανά μεγαβατώρα ηλεκτρικής ενέργειας. Όταν η τιμή της αγοράς πέφτει κάτω από αυτό το επίπεδο, το κράτος πληρώνει στον επενδυτή τη διαφορά. Όταν ανεβαίνει πάνω από αυτό, ο επενδυτής επιστρέφει το πλεόνασμα στο κράτος (Low Carbon Contracts Company). Ο επενδυτής αποκτά προβλέψιμα έσοδα, πάνω στα οποία μπορούν να δανείσουν οι τράπεζες. Το κράτος αποκτά αιολικά πάρκα.

Η Vattenfall κέρδισε το Nordsøen Midt με 504 δανικές κορώνες ανά μεγαβατώρα και το Hesselø με 542 δανικές κορώνες ανά μεγαβατώρα, και στις δύο περιπτώσεις με εικοσαετείς συμβάσεις (KEFM, Baird Maritime). Ο ανταγωνισμός επέστρεψε: το Nordsøen Midt προσέλκυσε δύο προσφορές και το Hesselø πέντε (Ocean Energy Resources, BT).

Φορολογούμενοι, επενδυτής, τράπεζες

Η συνολική δημόσια στήριξη έχει ανώτατο όριο τις 37,6 δισ. κορώνες (Politiken, Danish Energy Agency via Ritzau). Αυτό είναι πλαφόν, όχι βέβαιος λογαριασμός. Οι φορολογούμενοι πληρώνουν μόνο όταν οι χονδρεμπορικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας πέφτουν κάτω από την εγγυημένη τιμή στη διάρκεια της σύμβασης. Αν οι τιμές παραμείνουν υψηλότερα, η Vattenfall επιστρέφει χρήματα στο κράτος. Αν μείνουν χαμηλά για χρόνια, η διαφορά συσσωρεύεται μέχρι το όριο της δημόσιας στήριξης.

Οι άμεσοι κερδισμένοι είναι η Vattenfall και οι δανειστές της: ένα σταθερό κατώφλι εσόδων για είκοσι χρόνια μετατρέπει ένα αβέβαιο στοίχημα σε ροή εισοδήματος που μπορεί να χρηματοδοτηθεί τραπεζικά. Η σουηδική κάλυψη παρουσίασε την ανάθεση ως εμπορική επιτυχία, όχι ως πολιτική αντιπαράθεση για τη μεταφορά κινδύνου στο κράτος (DN). Οι Δανοί καταναλωτές θα ωφεληθούν μόνο αν τα έργα συνδεθούν στο δίκτυο και προσθέσουν αρκετή προσφορά ώστε να πιέσουν χαμηλότερα τις χονδρεμπορικές τιμές ή να μειώσουν την ανάγκη για ακριβότερες εφεδρικές μονάδες.

Η σύνδεση αυτή δεν είναι δεδομένη. Η ουρά αιτημάτων σύνδεσης στο δανικό δίκτυο έχει διογκωθεί στα 60 γιγαβάτ, μεγάλο μέρος των οποίων αφορά έργα σε πρώιμο ή κερδοσκοπικό στάδιο, αναγκάζοντας τον διαχειριστή Energinet να παγώσει νέες συμφωνίες μεταφοράς (To Brief). Ανεμογεννήτριες χωρίς πρόσβαση στο δίκτυο δεν παράγουν τίποτα.

Το μοτίβο είναι ευρωπαϊκό. Ο πέμπτος βρετανικός γύρος Συμβάσεων επί της Διαφοράς δεν ανέθεσε κανένα υπεράκτιο αιολικό έργο· ο έκτος πέτυχε αφού η κυβέρνηση αύξησε τις εγγυημένες τιμές (UK AR5, AR6). Η Ολλανδία οργάνωσε διαγωνισμούς που παρουσιάστηκαν ως «χωρίς επιδότηση», αλλά το κράτος προετοίμασε τις θαλάσσιες ζώνες και ο διαχειριστής TenneT κατασκεύασε με δημόσια δαπάνη τις υπεράκτιες πλατφόρμες και τα καλώδια σύνδεσης (TenneT). Σε όλη την Ευρώπη, όταν το κράτος απορροφά μεγαλύτερο μέρος του κινδύνου τιμής, οι επενδυτές επιστρέφουν. Το κρίσιμο ζήτημα είναι πόσο δημόσιο χρήμα απαιτείται και τι ακριβώς αγοράζει.

Η επιλογή ανεμογεννητριών που δεν έχει κάνει ακόμη η Δανία

Η Vattenfall δεν έχει κατονομάσει προμηθευτή ανεμογεννητριών για κανένα από τα δύο έργα (Voice of Renewables). Η επιλογή αυτή έχει πραγματικό βάρος. Οι κινεζικές χερσαίες ανεμογεννήτριες είναι 20 έως 40 τοις εκατό φθηνότερες στις εξαγωγικές αγορές, σύμφωνα με εκτίμηση της Rystad που επικαλείται το Reuters (Folha/Reuters). Το δίκαιο της ΕΕ δεν απαγορεύει τον κινεζικό εξοπλισμό, όμως ο Κανονισμός για τη Βιομηχανία Μηδενικών Καθαρών Εκπομπών επιτρέπει στις κυβερνήσεις να σταθμίζουν την ασφάλεια εφοδιασμού και την εγχώρια βιομηχανική ικανότητα, όχι μόνο τη χαμηλότερη προσφορά (NZIA).

Η Δανία έκανε ξανά χρηματοδοτήσιμη την υπεράκτια αιολική ενέργεια βάζοντας το κράτος πίσω από τον κίνδυνο της τιμής. Το επόμενο ερώτημα είναι αν αυτό το δημόσιο χρήμα θα στηρίξει και την ευρωπαϊκή βιομηχανική βάση ή αν θα καταλήξει στον φθηνότερο παγκόσμιο προμηθευτή. Και αυτή δεν είναι απόφαση που αφορά μόνο την Κοπεγχάγη.