Ντίζελ στα €3 χωρίς επιδοτήσεις

Τα αμερικανικά πλήγματα σε ιρανικούς στόχους στις 9 Ιουνίου, μετά την κατάρριψη ελικοπτέρου Απάτσι κοντά στο Στενό του Ορμούζ, επανέφεραν την ένταση σε ένα πεδίο όπου η Ευρώπη ούτε θέλει να πολεμήσει ούτε αντέχει οικονομικά τις συνέπειες. Οι μεγάλες κυβερνήσεις της ΕΕ έχουν αποκλείσει τη στρατιωτική εμπλοκή. Ο άμεσος κίνδυνος είναι οικονομικός: αρκετά κράτη αποσύρουν σχεδόν ταυτόχρονα τα μέτρα συγκράτησης των τιμών στα καύσιμα, το πετρέλαιο έχει κινηθεί πολύ πάνω από τα επίπεδα πριν από την κρίση και δεν υπάρχει κοινός συντονισμός για το επόμενο βήμα.

Το γερμανικό φρένο χρέους συναντά το πετρελαϊκό σοκ

Ο κυβερνητικός συνασπισμός στη Γερμανία αποφάσισε στις 9 Ιουνίου να μην παρατείνει το Tankrabatt, τη μείωση φόρου στα καύσιμα κατά 17 λεπτά ανά λίτρο, η οποία λήγει στις 30 Ιουνίου (Focus). Η αιτία είναι το Schuldenbremse, το συνταγματικό «φρένο χρέους» της Γερμανίας, που περιορίζει το ετήσιο περιθώριο ομοσπονδιακού δανεισμού. Με τις αμυντικές δαπάνες να πιέζουν ήδη αυτό το όριο, το Βερολίνο έκρινε ότι δεν μπορεί να συνεχίσει να μειώνει τους φόρους στα καύσιμα ενώ οι τιμές του πετρελαίου ανεβαίνουν. Η απόφαση συνέπεσε χρονικά με τα αμερικανικά πλήγματα στο Ιράν. Το γερμανικό δημοσιονομικό ημερολόγιο και η γεωπολιτική κρίση κινούνται σε διαφορετικές ράγες.

Αναλυτές προειδοποιούν ότι, χωρίς την επιδότηση, το ντίζελ θα μπορούσε να φτάσει τα 3 ευρώ το λίτρο (n-tv). Η Γερμανία δεν είναι η μόνη περίπτωση. Και η ισπανική στήριξη στα καύσιμα λήγει στις 30 Ιουνίου. Η Ιταλία παρέτεινε τη μείωση του ειδικού φόρου έως τις 3 Ιουλίου, αλλά την περιόρισε στο μισό (Euronews). Έτσι, μέσα στην ίδια εβδομάδα, αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αποσύρουν την προστασία στις τιμές χωρίς να υπάρχει μηχανισμός σε επίπεδο ΕΕ που να απορροφά το συνολικό σοκ.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή άφησε στις 3 Ιουνίου κάποιο δημοσιονομικό περιθώριο, επιτρέποντας στα κράτη-μέλη να δαπανήσουν περισσότερα για τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. Η εξαίρεση, όμως, δεν καλύπτει ρητά τις επιδοτήσεις καυσίμων. Όσες χώρες παρατείνουν παρ' όλα αυτά την ελάφρυνση στην αντλία κινδυνεύουν να υπερβούν τα όρια του ελλείμματος της ΕΕ και να βρεθούν αντιμέτωπες με διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος, δηλαδή το εργαλείο επιβολής κανόνων που χρησιμοποιεί η Κομισιόν για κυβερνήσεις με έλλειμμα πάνω από 3 τοις εκατό του ΑΕΠ. Οι εθνικές ηγεσίες καλούνται να διαλέξουν ανάμεσα στην οργή των οδηγών και στην πίεση των Βρυξελλών.

Η πιθανή λάθος ανάγνωση της ΕΚΤ

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αναμένεται ευρέως να αυξήσει αύριο τα επιτόκια για πρώτη φορά από τον Σεπτέμβριο του 2023. Ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη κινείται αρκετά πάνω από τον στόχο του 2 τοις εκατό, κυρίως λόγω του ενεργειακού κόστους. Οι Εαρινές Προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έχουν ήδη αναθεωρήσει προς τα πάνω την εκτίμηση για τον πληθωρισμό του 2026, ενσωματώνοντας το ενεργειακό σοκ (European Commission).

Το πρόβλημα αρχίζει μετά την 1η Ιουλίου. Αν αρκετές χώρες αποσύρουν ταυτόχρονα τις επιδοτήσεις στα καύσιμα, ο μετρούμενος πληθωρισμός θα αυξηθεί μηχανικά: ανεβαίνουν οι τιμές της βενζίνης και ακολουθεί ο δείκτης τιμών καταναλωτή. Αυτή η αύξηση, όμως, θα προκύπτει από πολιτική απόφαση για τη λήξη μιας φορολογικής ελάφρυνσης. Δεν δείχνει από μόνη της ότι οι καταναλωτές δαπανούν περισσότερο. Αν η ΕΚΤ τη διαβάσει ως πραγματική πληθωριστική πίεση και αυξήσει ξανά τα επιτόκια τον Σεπτέμβριο, θα σφίγγει τη νομισματική πολιτική με βάση έναν αριθμό που αντανακλά δημοσιονομική πολιτική, όχι ζήτηση.

Η ΕΚΤ δεν έχει εξηγήσει δημόσια πώς σκοπεύει να διαχωρίσει, στα στοιχεία του Αυγούστου που θα επηρεάσουν την απόφαση του Σεπτεμβρίου, την επίπτωση από την απόσυρση των επιδοτήσεων από την υποκείμενη δυναμική των τιμών. Χωρίς σαφή μεθοδολογία, μια παρενέργεια της λήξης των μέτρων κινδυνεύει να αντιμετωπιστεί ως απόδειξη επιτάχυνσης του πληθωρισμού.

Η ίδια αύξηση επιτοκίων δεν επιδρά με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις ευρωπαϊκές οικονομίες. Στη Γερμανία, όπου μέρος του πληθωρισμού συνδέεται με τη ζήτηση, τα υψηλότερα επιτόκια λειτουργούν περίπου όπως σχεδιάστηκαν. Στην Ιταλία, την Ελλάδα και την Ισπανία, όπου η πίεση στις τιμές προέρχεται σχεδόν εξ ολοκλήρου από την εισαγόμενη ενέργεια, η ίδια κίνηση αυξάνει το κόστος δανεισμού των κυβερνήσεων ακριβώς τη στιγμή που χρειάζονται δημοσιονομικό χώρο για μέτρα διαχείρισης της κρίσης.

Συμβολική απάντηση σε διαρθρωτικό πρόβλημα

Η διπλωματική στάση της ΕΕ αντανακλά τους οικονομικούς της περιορισμούς. Η Ύπατη Εκπρόσωπος Κάγια Κάλας, η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, είπε στους υπουργούς Άμυνας στη Λευκωσία στις 8 Ιουνίου ότι «η περιοχή δεν χρειάζεται κλιμάκωση» και προσέφερε ευρωπαϊκή βοήθεια για συνοδείες πλοίων, αλλά μόνο μετά από κατάπαυση του πυρός (EEAS). Οποιαδήποτε ισχυρότερη θέση θα απαιτούσε ομοφωνία και των 27 κρατών-μελών, όπως προβλέπουν οι κανόνες της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής, ένα όριο που συστηματικά εμποδίζει αποφασιστικές κινήσεις. Οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν την ίδια ημέρα αφορούσαν δύο πρόσωπα και μία μονάδα του Ναυτικού των Φρουρών της Επανάστασης, κίνηση κυρίως συμβολική, χωρίς ουσιαστική επίδραση στην ίδια τη σύγκρουση (Brussels Times).

Τρεις κρίσεις συμπίπτουν μέσα στο ίδιο παράθυρο τριών εβδομάδων: η πίεση στην αγορά πετρελαίου από την κλιμάκωση στο Ορμούζ, η λήξη των επιδοτήσεων καυσίμων σε ευρωπαϊκές χώρες και η σύσφιγξη από μια κεντρική τράπεζα που μπορεί να διαβάσει λάθος τα στοιχεία του πληθωρισμού. Καθεμία ακολουθεί το δικό της θεσμικό ημερολόγιο. Δεν υπάρχει μηχανισμός που να τις συγχρονίζει.