€12 billion για βαλτική ασπίδα drones

Ένα οπλισμένο drone με εκρηκτικά εξερράγη την περασμένη εβδομάδα σε λετονικό έδαφος, χωρίς να αναχαιτιστεί από σύστημα αεράμυνας. Δύο ημέρες αργότερα, η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ταξίδεψε στο Βίλνιους, δεσμεύθηκε για 12 δισ. ευρώ σε αμυντικά δάνεια και χαρακτήρισε τις παραβιάσεις «σκόπιμη ρωσική στρατηγική αποσταθεροποίησης των δημοκρατικών κοινωνιών». Το Κρατικό Συμβούλιο Άμυνας της Λιθουανίας συνεδριάζει αύριο για να εξετάσει την ετοιμότητα της αεράμυνας. Η αποστολή εναέριας επιτήρησης του ΝΑΤΟ στη Βαλτική, που προστατεύει την περιοχή από το 2004, σχεδιάστηκε για αναχαιτίσεις ρωσικών μαχητικών. Δεν έχει καθιερωμένη διαδικασία για ουκρανικά drones που εκτρέπονται από ρωσικές παρεμβολές.

Μια αποστολή επιτήρησης απέναντι σε πόλεμο drones

Από τις αρχές Μαΐου, ουκρανικά μαχητικά drones έχουν εισέλθει επανειλημμένα στον εναέριο χώρο της Βαλτικής. Το υπουργείο Άμυνας της Λιθουανίας επιβεβαίωσε ότι και τα δύο drones που εντοπίστηκαν φέτος στο έδαφός της ήταν ουκρανικά και είχαν εκτραπεί από ρωσικό ηλεκτρονικό πόλεμο. Ο μηχανισμός της εκτροπής έχει ήδη καταγραφεί: η Ρωσία αύξησε το δίκτυο κεραιών παραποίησης δορυφορικού σήματος πλοήγησης στο Καλίνινγκραντ από τρεις σε 36 μονάδες μέσα σε έναν χρόνο, αριθμό αρκετό για να τυφλώσει την πλοήγηση ενός drone και να το σπρώξει προς τα δυτικά.

Στις 19 Μαΐου, ένα ρουμανικό F-16 που πετούσε στο πλαίσιο της αποστολής εναέριας αστυνόμευσης του ΝΑΤΟ στη Βαλτική, δηλαδή της εναλλασσόμενης παρουσίας μαχητικών που φυλά τον βαλτικό εναέριο χώρο από το 2004, κατέρριψε drone πάνω από την Εσθονία. Ήταν η πρώτη τέτοια εμπλοκή πάνω από έδαφος συμμαχικής χώρας. Εσθονός διοικητής σημείωσε ότι η επιτυχία οφειλόταν εν μέρει στις «ευνοϊκές καιρικές συνθήκες». Οι κανόνες ειρήνης απαιτούν οπτική αναγνώριση πριν από την κατάρριψη, και ο καθαρός ουρανός την έκανε δυνατή. Με σύννεφα ή νύχτα, το ίδιο drone πιθανότατα δεν θα είχε εμπλακεί.

Η εναέρια αστυνόμευση στη Βαλτική παραμένει αυστηρά αποστολή επιτήρησης και συνοδείας. Η εμπλοκή στόχου προϋποθέτει αλυσίδα αποφάσεων που περνά από το κέντρο αεροπορικών επιχειρήσεων του ΝΑΤΟ στη Γερμανία. Ο αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων της Λιθουανίας, στρατηγός Βαϊκσνόρας, αναγνώρισε δημόσια το πρόβλημα. «Οι διαδικασίες δεν είναι αρκετά γρήγορες», είπε σε δημοσιογράφους (LRT, Lrytas).

Οι τρεις πρόεδροι των βαλτικών χωρών ζητούν κάτι περισσότερο από μικρές διορθώσεις. Στις 21 Μαΐου απαίτησαν από το ΝΑΤΟ να αναβαθμίσει την αποστολή από εναέρια αστυνόμευση σε πλήρη αεράμυνα, με εξουσία των τοπικών διοικητών να εμπλέκουν απειλές, μόνιμη βάση μαχητικών και ενσωματωμένα συστήματα αντιμετώπισης drones. Μια τέτοια αλλαγή χρειάζεται συναίνεση και από τα 32 μέλη του ΝΑΤΟ μέσω του Βορειοατλαντικού Συμβουλίου, όπου κάθε σύμμαχος διαθέτει δικαίωμα βέτο. Ο γενικός γραμματέας Μαρκ Ρούτε χαρακτήρισε το σημερινό σύστημα «αποτελεσματικό». Όταν ο υπουργός Εξωτερικών της Εσθονίας υποστήριξε ότι η Ρωσία κατευθύνει σκόπιμα drones στον συμμαχικό εναέριο χώρο, ο Ρούτε απάντησε: «Δεν έχω καμία πληροφορία επ’ αυτού».

Οι Βρυξέλλες χρηματοδοτούν εξοπλισμό. Το ΝΑΤΟ κάνει τις αναχαιτίσεις. Τα συστήματα δεν συνδέονται.

Το πακέτο που ανακοίνωσε η φον ντερ Λάιεν στο Βίλνιους περιλαμβάνει πραγματικά κεφάλαια: δάνεια του νέου ευρωπαϊκού μέσου για αμυντικές προμήθειες και για τα τρία βαλτικά κράτη, καθώς και 1,5 δισ. ευρώ από ανακατεύθυνση κονδυλίων συνοχής της ΕΕ. Η έκκλησή της για «ενιαίο σύστημα συναγερμού για drones» συνοδευόταν, όμως, από έναν περιορισμό. Η Κομισιόν «θα μπορούσε να δρομολογήσει» αξιολόγηση. Δεν ακολούθησε νομοθετική πρόταση. Με βάση τις ευρωπαϊκές συνθήκες, η αεράμυνα ανήκει στα κράτη-μέλη και στο ΝΑΤΟ. Η Κομισιόν μπορεί να χρηματοδοτήσει προμήθειες, αλλά δεν μπορεί να διατάξει αναχαίτιση.

Ο επίτροπος Άμυνας Άντριους Κουμπίλιους έχει ξεκινήσει μια Συμμαχία Drones ΕΕ-Ουκρανίας και μια ξεχωριστή πρωτοβουλία αντι-drone άμυνας, με στόχο επιχειρησιακές δυνατότητες έως το τέλος του 2027. Και οι δύο είναι εργαλεία βιομηχανικού συντονισμού, σχεδιασμένα για να επιταχύνουν την παραγωγή. Καμία δεν δίνει επιχειρησιακή αρμοδιότητα για το ποιος πυροβολεί και εναντίον ποιου στόχου.

Στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ χτίζονται ταυτόχρονα έξι ξεχωριστές αρχιτεκτονικές αντιμετώπισης drones: τρία εθνικά συστήματα των βαλτικών χωρών, το πολωνικό πρόγραμμα 18 πυροβολαρχιών SAN, οι πολυεπίπεδοι συνοριακοί αισθητήρες της Φινλανδίας και μια σκανδιναβική συμμαχία προμηθειών τεσσάρων χωρών, που επισημοποιήθηκε αυτόν τον μήνα στο πλαίσιο της σκανδιναβικής αμυντικής συνεργασίας. Κάθε χώρα αγοράζει τα δικά της ραντάρ και τους δικούς της αναχαιτιστές. Τα ευρωπαϊκά αμυντικά δάνεια χρηματοδοτούν αυτές τις εθνικές αγορές χωρίς όρους διαλειτουργικότητας.

Το ερώτημα της απόδοσης ευθύνης, που βρίσκεται στο κέντρο κάθε περιστατικού, παραμένει ανοιχτό. Ουκρανικά drones, εκτρεπόμενα από ρωσικές παρεμβολές, καταλήγουν ως οπλισμένα πυρομαχικά σε έδαφος του ΝΑΤΟ. Το αν η Μόσχα επιδιώκει αυτό το αποτέλεσμα ή απλώς δημιουργεί τις συνθήκες ενώ προστατεύει τον δικό της εναέριο χώρο θα διαμορφώσει τη συζήτηση στη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα τον Ιούλιο, όπου 32 σύμμαχοι θα πρέπει να αποφασίσουν αν θα διατηρήσουν μια αρχιτεκτονική διοίκησης που λειτούργησε μία φορά, με καλό καιρό, απέναντι σε έναν αργά κινούμενο στόχο.