Drones βύθισαν πλοίο στα ανοιχτά της Βουλγαρίας

Νωρίς στις 6 Οκτωβρίου, drones έπληξαν δύο εμπορικά πλοία μέσα στην αποκλειστική οικονομική ζώνη της Βουλγαρίας και βύθισαν το ένα (κυβέρνηση της Βουλγαρίας). Ως το βράδυ, το πλήρωμά του εξακολουθούσε να αγνοείται (BTA). Το Κίεβο κατηγορεί τη Ρωσία, ενώ η Σόφια λέει ότι δεν μπορεί ακόμη να αποδώσει την επίθεση· καμία κυβέρνηση, όμως, δεν έχει παρουσιάσει δημόσια τεκμήρια. Η Βουλγαρία έχει στη διάθεσή της και ένα θεσμικό μέσο που δεν έχει ενεργοποιήσει: να ζητήσει επίσημες διαβουλεύσεις με τους συμμάχους της στο NATO.

Οι διασώστες έφτασαν στο σημείο όπου βυθίστηκε το Alfa Watan, με σημαία Τόγκο, περίπου 70 ναυτικά μίλια ανατολικά της παραθαλάσσιας πόλης Byala (κυβέρνηση της Βουλγαρίας). Βρήκαν μια αναποδογυρισμένη λέμβο, τρεις αναποδογυρισμένες σωσίβιες σχεδίες και σωσίβια γιλέκα, αλλά κανέναν άνθρωπο. Πλήρωμα κοντινού φέρι είχε αναφέρει ότι είδε εναέρια drones να χτυπούν το πλοίο.

Το δεύτερο πλοίο, το Able με σημαία Παλάου, τυλίχθηκε στις φλόγες. Το πλήρωμα του διερχόμενου βουλγαρικού φέρι Dioscuria βοήθησε να μεταφερθούν στη Βάρνα και οι 18 επιβαίνοντες: 11 Τούρκοι και επτά Ινδοί (BTA). Ένας μηχανικός, με εγκαύματα σε περίπου το 45 τοις εκατό του σώματός του, παρέμενε σε κρίσιμη κατάσταση (Radio Varna).

Ένας διασωθείς ναυτικός περιέγραψε πλήγμα από κάτω από το κύτος (Maritime.bg). Η μαρτυρία αυτή είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους οι αρχές εξετάζουν το ενδεχόμενο να χρησιμοποιήθηκε και θαλάσσιο drone, μαζί με εναέριο.

Κατηγορίες χωρίς δημόσια τεκμήρια

Το Κίεβο έχει διατυπώσει την πιο κατηγορηματική εκδοχή. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε ότι οι ουκρανικές δυνάμεις δεν διεξήγαγαν επιχείρηση στην περιοχή και χαρακτήρισε το πλήγμα συνδυασμένη ρωσική επίθεση με εναέρια και θαλάσσια drones (ουκρανική προεδρία). Είπε ότι οι επαφές μεταξύ των ναυτικών δυνάμεων το είχαν επιβεβαιώσει. Η Ουκρανία δεν έχει διευκρινίσει τι έδειξαν αυτές οι επαφές ούτε έχει δημοσιοποιήσει θραύσματα ή ίχνη εκτόξευσης.

Η Σόφια έχει αναφερθεί σε πιθανά υπεύθυνα μέρη, χωρίς να κατονομάσει κάποιο. Ο πρωθυπουργός Ρούμεν Ράντεφ δήλωσε ότι τα drones ήταν είτε ρωσικά είτε ουκρανικά. Ο υπουργός Άμυνας Ντιμίταρ Στογιάνοφ χαρακτήρισε το περιστατικό σκόπιμη επίθεση σε εμπορικά πλοία, αλλά είπε ότι δεν μπορούσε να επιβεβαιώσει την προέλευσή τους, καθώς δεν είχαν βρεθεί θραύσματα και κανείς δεν είχε αναλάβει την ευθύνη (Dir.bg).

Ένα τρίτο πλοίο περιπλέκει την εικόνα. Στις 5 Οκτωβρίου, το Royad Mammadov έπιασε φωτιά και βυθίστηκε στην αποκλειστική οικονομική ζώνη της Ρουμανίας, αφού είχε αναχωρήσει από το ουκρανικό ποτάμιο λιμάνι Ιζμαήλ· δύο μέλη του πληρώματος έχασαν τη ζωή τους και 11 διασώθηκαν (Reuters). Οι ρουμανικές αρχές δεν έχουν ανακοινώσει τι προκάλεσε τη φωτιά.

Η εταιρεία θαλάσσιας ασφάλειας Ambrey εκτιμά ότι είναι «πολύ πιθανό» η Ρωσία να έπληξε και τα τρία πλοία λόγω της σύνδεσής τους με τις ουκρανικές εξαγωγές σιτηρών (Ambrey). Η δημόσια ενημέρωσή της δεν παραθέτει φορτωτικές ή θραύσματα που να τεκμηριώνουν αυτή την εκτίμηση. Η Μόσχα ανακοίνωσε ότι έπληξε άλλα φορτηγά πλοία με προορισμό την Οδησσό εκείνη την εβδομάδα, χωρίς να κατονομάσει κάποιο από τα τρία (Interfax).

Οι διαδρομές των πλοίων τεκμηριώνουν τη σύνδεσή τους με λιμάνια που εξυπηρετούν το ουκρανικό εμπόριο, αλλά δεν αποδεικνύουν κοινό φορτίο ή κίνητρο. Το Able είχε αναχωρήσει από το Γαλάτσι της Ρουμανίας, το Alfa Watan κατευθυνόταν προς τη Σουλίνα της Ρουμανίας και το Royad Mammadov είχε φύγει από το Ιζμαήλ. Και τα τρία λιμάνια βρίσκονται στο Δέλτα του Δούναβη και εξυπηρετούν το εμπόριο της Ουκρανίας. Με βάση τις πρώτες πληροφορίες, ο Ράντεφ είπε ότι το Able μετέφερε σιτάρι (BNR). Αργότερα, ο Στογιάνοφ δήλωσε ότι δεν υπήρχαν οριστικές πληροφορίες για το φορτίο κανενός από τα δύο πλοία.

Η διαδρομή έχει σημασία και για την Ευρώπη. Σύμφωνα με την έκθεση του Αυγούστου της European Commission, περίπου το 40 τοις εκατό των εξαγωγών σιτηρών και ελαιούχων σπόρων της Ουκρανίας από τον Μάιο του 2022 πέρασε από τις «Solidarity Lanes» της ΕΕ, τις χερσαίες και ποτάμιες εναλλακτικές στα ουκρανικά λιμάνια (European Commission). Τα στοιχεία αφορούν περίοδο πριν από τις επιθέσεις και δεν δείχνουν ακόμη τι συνέβη έκτοτε στην κίνηση των εμπορευμάτων.

Η Σόφια μπορεί να ζητήσει διαβουλεύσεις με τους συμμάχους

Η θέση των πλοίων επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να αντιδράσει η Βουλγαρία. Η αποκλειστική οικονομική ζώνη παρέχει σε ένα κράτος δικαιώματα σε πόρους όπως τα ψάρια και το φυσικό αέριο, αλλά δεν αποτελεί εθνικό έδαφος και τα ξένα πλοία μπορούν να διέρχονται ελεύθερα. Ο Ράντεφ υποστήριξε ότι, επειδή το περιστατικό συνέβη ανοικτά των ακτών, δεν μπορεί να εφαρμοστεί το Άρθρο 4 του NATO, η ρήτρα της Συνθήκης που επιτρέπει σε κάθε σύμμαχο να ζητήσει διαβουλεύσεις με τους υπόλοιπους (BNT).

Η Συνθήκη προβλέπει κάτι διαφορετικό. Το Άρθρο 4 επιτρέπει σε κάθε σύμμαχο να ζητήσει διαβουλεύσεις όταν θεωρεί ότι απειλούνται η εδαφική του ακεραιότητα, η πολιτική του ανεξαρτησία ή η ασφάλειά του· δεν απαιτεί η επίθεση να έχει γίνει σε εθνικό έδαφος (NATO). Η Βουλγαρία λέει ότι έχει θέσει το ζήτημα στους συμμάχους της, αλλά δεν έχει ανακοινώσει επίσημο αίτημα για διαβουλεύσεις.

Προκύπτουν δύο ξεχωριστές εκκρεμότητες. Οι ερευνητές πρέπει ακόμη να εξακριβώσουν ποιος εξαπέλυσε την επίθεση, και τα θραύσματα των drones είναι μόνο ένας από τους τρόπους για να το διαπιστώσουν. Η Σόφια μπορεί να ζητήσει διαβουλεύσεις με τους συμμάχους όποτε το κρίνει. Ούτε το Κίεβο ούτε η Σόφια έχουν παρουσιάσει δημόσια στοιχεία για το ποιος έστειλε τα drones, ενώ η Βουλγαρία δεν έχει ακόμη υποβάλει το σχετικό αίτημα.