Η ξηρασία στραγγαλίζει τη μισή Ευρώπη

Ο Πάδος, στο ύψος της Κρεμόνας, κατεβάζει μόλις 193 κυβικά μέτρα νερού το δευτερόλεπτο, περίπου το ένα τρίτο του ιστορικού μέσου όρου του (Il Giorno). Η μέτρηση δεν αφορά μόνο τοπική οικολογική ανησυχία. Ο Πάδος ποτίζει την πιο εύφορη αγροτική ζώνη της Ιταλίας, τροφοδοτεί υδροηλεκτρικούς σταθμούς και κρατά το θαλασσινό νερό μακριά από το δέλτα του. Την ίδια ώρα, ο Δούναβης έχει πέσει κάτω από το επίπεδο που χρειάζεται για την ψύξη του μοναδικού πυρηνικού σταθμού της Ρουμανίας, ενώ ο Ρήνος στο Κάουμπ, το στενό σημείο που καθορίζει πόσο φορτίο μπορεί να κινηθεί προς τη δυτική Γερμανία, έχει υποχωρήσει κάτω από ιστορικά χαμηλά. Η ίδια ξηρασία χτυπά ταυτόχρονα και τα τρία ποτάμια συστήματα, με το Κοινό Κέντρο Ερευνών της ΕΕ να αναφέρει στις 12 Αυγούστου ότι καλύπτει πλέον το 50% της επικράτειας της ΕΕ και του Ηνωμένου Βασιλείου (JRC). Οι ποταμοί κάνουν αθέατη βιομηχανική δουλειά σε όλη την Ευρώπη: ψύχουν μονάδες ηλεκτροπαραγωγής, μεταφέρουν εμπορεύματα, αρδεύουν καλλιέργειες και παράγουν υδροηλεκτρική ενέργεια. Όταν στερεύουν, αυτές οι τέσσερις λειτουργίες αρχίζουν να αποτυγχάνουν μαζί.

Σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής χωρίς αρκετό ποτάμι

Η πιο καθαρή ζημιά φαίνεται στην ηλεκτρική ενέργεια. Ο πυρηνικός σταθμός Τσερναβόντα της Ρουμανίας, που υπό κανονικές συνθήκες καλύπτει περίπου το ένα πέμπτο της εθνικής παραγωγής ρεύματος, έκλεισε πλήρως στις 13 Αυγούστου, αφού και οι δύο αντιδραστήρες έχασαν την επαρκή παροχή νερού ψύξης από τον Δούναβη (Le Monde, Al Jazeera). Οι πυρηνικοί αντιδραστήρες παράγουν τεράστια ποσότητα θερμότητας· μόνο ένα μέρος της γίνεται ηλεκτρισμός, ενώ το υπόλοιπο πρέπει να απομακρυνθεί μέσω νερού που περνά από τους συμπυκνωτές. Όταν το ποτάμι γίνεται υπερβολικά ρηχό για τις αντλίες εισαγωγής, η μονάδα σταματά.

Στην Ουγγαρία, ο σταθμός Πακς, που παράγει σχεδόν τη μισή ηλεκτρική ενέργεια της χώρας, δείχνει την ίδια αδυναμία από άλλη πλευρά. Η παραγωγή έπεσε στις αρχές Αυγούστου από περίπου 965 μεγαβάτ στα 240 μεγαβάτ, καθώς ο Δούναβης έφθασε σε ιστορικά χαμηλά. Η κυβέρνηση απάντησε βυθίζοντας φορτηγίδες γεμάτες πέτρες και χτίζοντας προσωρινό κατώφλι στην κοίτη, ώστε να ανεβάσει τη στάθμη κατά λίγα εκατοστά κοντά στο σημείο εισαγωγής νερού ψύξης (ABC News, Telex). Στη Γαλλία, τα ποτάμια παραμένουν αρκετά βαθιά, αλλά η επιστροφή θερμού νερού από την ψύξη θα παραβίαζε τα όρια θερμοκρασίας που προστατεύουν την υδρόβια ζωή. Έως τις 12 Αυγούστου επηρεάζονταν 13 από τους 57 γαλλικούς αντιδραστήρες, ενώ οι περιβαλλοντικοί περιορισμοί, μαζί με μέδουσες που φράζουν τις εισαγωγές νερού στο Γκραβελίν, είχαν θέσει εκτός λειτουργίας ποσοστό-ρεκόρ 20,4% της γαλλικής πυρηνικής ισχύος (Boursorama/AFP, Euronews).

Όταν μια χώρα χάνει φθηνή πυρηνική παραγωγή, αγοράζει ρεύμα από τους γείτονες μέσα από τη διασυνδεδεμένη ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρισμού, όπου οι ροές κινούνται διασυνοριακά προς τις υψηλότερες αποδεκτές προσφορές και οι τιμές ανεβαίνουν όπου χρειάζεται να μπουν στο σύστημα ακριβότερες μονάδες ή εισαγωγές. Η γαλλική τιμή επόμενης ημέρας αυξήθηκε κατά 34% μέσα σε μία ημέρα, φθάνοντας τα 126 ευρώ ανά μεγαβατώρα στις 10 Αυγούστου, σύμφωνα με το France Épargne. Ο σταθμός Κοζλοντούι της Βουλγαρίας, που εξακολουθεί να λειτουργεί στο βουλγαρικό τμήμα του Δούναβη, βρέθηκε αντιμέτωπος με πρωτοφανή ζήτηση εξαγωγών 3.500-4.000 μεγαβάτ από Ρουμάνους και Ούγγρους traders (Mediapool). Η Βουλγαρία λειτουργεί έτσι ως περιφερειακό μαξιλάρι, αλλά εύθραυστο: αν περιοριζόταν και το Κοζλοντούι, οι εξαγωγές αυτές θα εξαφανίζονταν.

Φορτηγίδες μισοάδειες, χωράφια που αλατίζουν

Στον Ρήνο, το Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Υδρολογίας της Γερμανίας επιβεβαίωσε ότι η στάθμη είχε φθάσει ή είχε πέσει κάτω από τα χαμηλότερα γνωστά επίπεδα σε μεγάλα τμήματα του ποταμού (BfG). Πλοίο σχεδιασμένο για φορτίο 1.200 τόνων πέρασε από το Κάουμπ μεταφέροντας μόλις 180 τόνους (Argus Media). Η χημική βιομηχανία Covestro ανέφερε ότι η μεταφορά πρώτων υλών ήδη περιόριζε την παραγωγή (Tagesschau). Ο δρόμος και ο σιδηρόδρομος μπορούν να απορροφήσουν ένα μέρος των φορτίων, αλλά η αριθμητική της υποκατάστασης είναι σκληρή: πτώση 25% στις μεταφορές του Ρήνου ισοδυναμεί με περίπου 3 εκατ. τόνους τον μήνα, δηλαδή περίπου 120.000 επιπλέον φορτηγά, όγκο που το οδικό δίκτυο δύσκολα σηκώνει (WDR). Η γερμανική κυβέρνηση αντιμετωπίζει πλέον τα χαμηλά νερά ως επαναλαμβανόμενο οικονομικό κίνδυνο (Handelsblatt).

Στη λεκάνη του Πάδου, οι προαλπικές λίμνες που τροφοδοτούν την καλοκαιρινή άρδευση έχουν σχεδόν αδειάσει: η Ματζόρε βρίσκεται στο 5,3%, η Κόμο στο 5,9% και η Ιζέο στο 5% (Il Sole 24 Ore). Το θαλασσινό νερό έχει προχωρήσει 20-25 χιλιόμετρα προς την ενδοχώρα στο δέλτα του Πάδου, καθιστώντας το νερό άρδευσης ακατάλληλο για τους ορυζοπαραγωγούς, οι οποίοι ήδη λειτουργούν με περιορισμένες παροχές (Pianura Reno). Η ιταλική υδροηλεκτρική παραγωγή μειώθηκε τον Ιούλιο κατά 14,9% σε ετήσια βάση (Affaritaliani), πιέζοντας την ίδια προσφορά ρεύματος που η ξηρασία ήδη στενεύει σε όλη την ήπειρο.

Η διαχείριση της κρίσης δεν είναι προσαρμογή

Κάθε χώρα βρήκε μια προσωρινή λύση. Η Ουγγαρία έχτισε κατώφλι στην κοίτη. Η Γαλλία παρέμεινε καθαρός εξαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας. Η Ρουμανία κάλυψε τα κενά με εισαγωγές. Όμως κάθε τέτοια λύση προϋποθέτει ότι αντέχει το απόθεμα κάποιου άλλου. Τα έκτακτα έργα σε ένα ποτάμι ανεβάζουν τη στάθμη σε ένα σημείο εισαγωγής νερού· δεν δημιουργούν παροχή. Οι εξαιρέσεις από τα θερμικά όρια αφήνουν τις μονάδες να λειτουργούν πιο ζεστά και μεταφέρουν την πίεση στα οικοσυστήματα. Οι εισαγωγές δουλεύουν μόνο όσο ο γείτονας έχει περίσσευμα ισχύος. Η Ευρώπη έχει μάθει να δανείζεται αυτό το περίσσευμα όταν έρχεται η ξηρασία. Τα σημερινά στοιχεία δείχνουν το όριο: η προσαρμογή πρέπει να γίνει πριν χρειαστούν όλοι, ταυτόχρονα, το ίδιο περιθώριο ασφαλείας.