Η Ολλανδία εξετάζει ξανά αιτήσεις ασύλου

Η Ολλανδία δεν μπορεί πλέον να αφήνει σε αναμονή τις αιτήσεις ασύλου ανθρώπων που διέφυγαν από την Ουκρανία έως ότου λήξει η προσωρινή προστασία τους. Την 1η Οκτωβρίου 2026, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έκρινε ότι αυτή η αυτόματη αναστολή παραβιάζει το δίκαιο της ΕΕ (πλήρης απόφαση, ανακοίνωση Τύπου του Δικαστηρίου της ΕΕ). Οι ολλανδικές αρχές μπορούν ακόμη να καθυστερήσουν ορισμένους φακέλους, αλλά μόνο αν αποδείξουν ότι ο φόρτος εργασίας καθιστούσε αδύνατη την τήρηση των συνήθων προθεσμιών.

Η απόφαση αφορά μεγάλο αριθμό αιτήσεων. Το NOS αναφέρει ότι περισσότερες από 140.000 ολλανδικές αιτήσεις έχουν τεθεί σε αναμονή· πρόκειται για αριθμό που δημοσιεύτηκε σε ρεπορτάζ και όχι για επίσημη καταμέτρηση των αιτήσεων που παραμένουν πράγματι εκκρεμείς (NOS).

Δύο διαφορετικά είδη προστασίας

Η υπόθεση ξεκίνησε με έναν άνδρα. Κινέζος υπήκοος ουιγουρικής καταγωγής, έφυγε από την Ουκρανία μαζί με την Ουκρανή σύζυγο και το παιδί του και υπέβαλε αίτηση ασύλου στην Ολλανδία τον Απρίλιο του 2022 (πλήρης απόφαση).

Μέσω της συζύγου του έλαβε προσωρινή προστασία. Πρόκειται για το συλλογικό καθεστώς έκτακτης ανάγκης της ΕΕ για όσους εγκαταλείπουν την Ουκρανία λόγω της ρωσικής εισβολής. Παρέχει δικαίωμα διαμονής, εργασίας και πρόσβασης σε υπηρεσίες χωρίς να εξετάζεται η ατομική περίπτωση καθενός.

Η αίτηση ασύλου θέτει διαφορετικό ερώτημα: κινδυνεύει το συγκεκριμένο πρόσωπο να υποστεί διώξεις στη χώρα καταγωγής του; Για έναν Ουιγούρο με κινεζική υπηκοότητα, η απάντηση μπορεί να έχει σημασία και μετά τη λήξη του καθεστώτος έκτακτης ανάγκης. Οι κυβερνήσεις της ΕΕ παρέτειναν την προσωρινή προστασία έως τις 4 Μαρτίου 2028 (Συμβούλιο της ΕΕ).

Η ολλανδική υπηρεσία μετανάστευσης, η οποία είναι αρμόδια για την εξέταση των αιτήσεων, δεν θα εξέταζε τον φάκελό του όσο ίσχυε η προσωρινή προστασία. Προσέφυγε στη δικαιοσύνη επειδή δεν λάμβανε απόφαση και η υπόθεση έφτασε στο ολλανδικό Συμβούλιο της Επικρατείας, το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο της χώρας. Το δικαστήριο ζήτησε από τους δικαστές της ΕΕ στο Λουξεμβούργο να ερμηνεύσουν το ευρωπαϊκό δίκαιο και τώρα πρέπει να κρίνει την υπόθεση με βάση την απάντησή τους (Συμβούλιο της Επικρατείας).

Απαγόρευση με στενή εξαίρεση

Η βασική κρίση του Δικαστηρίου είναι σαφής: η προσωρινή προστασία δεν δικαιολογεί τη γενική, αυτόματη αναστολή της εξέτασης αιτήσεων ασύλου. Επομένως, ισχύουν οι συνήθεις προθεσμίες, δηλαδή τα κανονικά χρονικά όρια για την έκδοση απόφασης σε κάθε αίτηση (ανακοίνωση Τύπου του Δικαστηρίου της ΕΕ).

Υπάρχει μία εξαίρεση. Αν ένα κράτος δεχθεί τόσο πολλές αιτήσεις ώστε να μην μπορεί να τηρήσει τις προθεσμίες, μπορεί προσωρινά να αναβάλει την εξέταση ορισμένων φακέλων και να θέσει προτεραιότητες.

Το κράτος φέρει το βάρος της απόδειξης: πρέπει να δείξει ότι ήταν αντικειμενικά αδύνατο να τηρηθούν οι προθεσμίες, παρά τη λήψη κάθε εύλογου μέτρου. Τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να ελέγχουν αν κάθε καθυστέρηση οφείλεται σε αναγκαία μέτρα και όχι σε έναν γενικό κανόνα αναστολής (πλήρης απόφαση). Το Δικαστήριο παρατήρησε επίσης ότι η αναβολή όλων των αιτήσεων απλώς συσσωρεύει μεγαλύτερο όγκο αποφάσεων για αργότερα.

Η απόφαση δεν του χορηγεί άσυλο, αλλά δεν του αφαιρεί ούτε την προσωρινή προστασία: κατά το δίκαιο της ΕΕ, η απόρριψη μιας αίτησης ασύλου δεν τερματίζει την προστασία πριν από τη λήξη της (Οδηγία για την προσωρινή προστασία).

Η ουρά στην Ολλανδία και στη Γερμανία

Η αναστολή αποτελεί μέρος της ολλανδικής πρακτικής. Οι οδηγίες της κυβέρνησης αναφέρουν ότι οι εκτοπισμένοι Ουκρανοί πρέπει να υποβάλουν αίτηση ασύλου για να λάβουν προσωρινή προστασία, αλλά και ότι η αίτηση δεν θα εξεταστεί όσο αυτή ισχύει (ολλανδική κυβέρνηση). Το Δικαστήριο ακύρωσε την αυτόματη αναστολή, χωρίς να κρίνει αν είναι νόμιμη η υποχρέωση υποβολής αίτησης.

Ο υπουργός Μετανάστευσης Μπαρτ φαν ντεν Μπρινκ αποδέχεται ότι οι αιτήσεις πρέπει πλέον να εξεταστούν. Η σειρά που προτείνει δίνει προτεραιότητα στους νεοαφιχθέντες, έπειτα σε περίπου 50.000 ανθρώπους που βρίσκονται ήδη στην κανονική ουρά και, στη συνέχεια, σε όσους έχουν προσωρινή προστασία (NOS).

Το επιχείρημά του για τα όρια της διαθέσιμης δυναμικότητας είναι σοβαρό και η απόφαση δεν απαιτεί να εξεταστούν όλοι οι φάκελοι που έχουν τεθεί σε αναμονή ταυτόχρονα. Η σειρά προτεραιότητας που προτιμά, όμως, δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι ήταν αδύνατη η τήρηση των προθεσμιών. Τα ολλανδικά δικαστήρια μπορούν πλέον να ζητήσουν αυτή την απόδειξη.

Το ζήτημα δεν περιορίζεται στα ολλανδικά σύνορα, καθώς η ερμηνεία του ευρωπαϊκού δικαίου από το Δικαστήριο δεσμεύει τα δικαστήρια όλων των κρατών-μελών. Το άρθρο 32α του γερμανικού Νόμου περί Ασύλου προβλέπει επίσης αναστολή των διαδικασιών ασύλου όσο διαρκεί η προσωρινή προστασία (γερμανικός Νόμος περί Ασύλου). Γερμανοί ειδικοί στο προσφυγικό δίκαιο εκτιμούν ότι η απόφαση, γνωστή ως υπόθεση Τζιλίν, επιβάλλει να παραμεριστεί αυτή η διάταξη (ανάλυση HRRF).

Η νομική θέση έχει πλέον ξεκαθαρίσει. Η Ολλανδία πρέπει να τερματίσει την αυτόματη αναστολή και μπορεί να καθυστερεί φακέλους μόνο αν αποδείξει ότι ήταν αδύνατη η τήρηση των συνήθων προθεσμιών, παρά τη λήψη εύλογων μέτρων. Το Συμβούλιο της Επικρατείας θα εφαρμόσει πρώτα αυτό το κριτήριο στην υπόθεση του άνδρα που υπέβαλε αίτηση τον Απρίλιο του 2022 (Συμβούλιο της Επικρατείας). Έπειτα, ο φαν ντεν Μπρινκ θα πρέπει να τεκμηριώσει γιατί όσοι κλήθηκαν από την ίδια του την κυβέρνηση να υποβάλουν αίτηση πρέπει να περιμένουν στο τέλος της ουράς.