Το ολλανδικό αέριο χάνει απόθεμα

Η ολλανδική κυβέρνηση εξετάζει να μειώσει τον στόχο πλήρωσης των αποθηκών φυσικού αερίου από το 80% περίπου στο 65%. Η διαφορά αντιστοιχεί σε περίπου 21 TWh αερίου που δεν θα βρίσκονται αποθηκευμένες πριν από τον χειμώνα (NOS). Η υπουργός Κλίματος Σ. van Veldhoven-Van der Meer δήλωσε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζήτησε από τα κράτη-μέλη να κινηθούν σε χαμηλότερους στόχους, ώστε να μειωθεί η ανοδική πίεση στις τιμές. Το στοίχημα είναι απλό: φθηνότερο αέριο τώρα, μικρότερο περιθώριο ασφαλείας αργότερα.

Γιατί η πλήρωση των αποθηκών ανεβάζει τις τιμές

Το ευρωπαϊκό σύστημα φυσικού αερίου λειτουργεί με εποχικό ρυθμό. Οι προμηθευτές αγοράζουν αέριο το καλοκαίρι, όταν η ζήτηση και συνήθως οι τιμές είναι χαμηλότερες, το διοχετεύουν σε υπόγειες αποθήκες και το αποσύρουν τον χειμώνα, όταν η θέρμανση αυξάνει την κατανάλωση (Tagesschau). Το εμπορικό κίνητρο στηρίζεται στη διαφορά ανάμεσα στη σημερινή τιμή αγοράς και στην αναμενόμενη τιμή πώλησης τον επόμενο χειμώνα. Το 2026 αυτή η διαφορά σχεδόν εξαφανίστηκε. Οι τιμές είναι ήδη υψηλές, λόγω των συγκρούσεων κοντά στο Στενό του Ορμούζ και του ανταγωνισμού με τους Ασιάτες αγοραστές για φορτία ΥΦΑ, δηλαδή υγροποιημένου φυσικού αερίου που μεταφέρεται με δεξαμενόπλοια. Όσες εταιρείες αγοράσουν τώρα δεν είναι βέβαιο ότι θα ανακτήσουν τον χειμώνα το κόστος τους (Gasunie).

Όταν οι ιδιωτικές εταιρείες δεν γεμίζουν τις αποθήκες με δική τους πρωτοβουλία, παρεμβαίνουν οι κυβερνήσεις. Η Ολλανδία έχει εξουσιοδοτήσει τον κρατικό της φορέα, την EBN, να αποθηκεύσει έως 80 TWh αν η αγορά δεν καλύψει το κενό (Tweede Kamer PDF). Η Γερμανία βρίσκεται μπροστά στο ίδιο δίλημμα. Αν όμως πολλά κράτη αγοράζουν ταυτόχρονα με δημόσια εντολή, η ζήτηση αυτή ανεβάζει την τιμή στο TTF, τον ολλανδικό κόμβο όπου διαμορφώνεται η βασική χονδρική τιμή φυσικού αερίου στην Ευρώπη. Το συμβόλαιο Οκτωβρίου στο TTF έφθασε ενδοσυνεδριακά τα 70,85 ευρώ ανά MWh στις 31 Αυγούστου, από περίπου 29 ευρώ ανά MWh στις αρχές του έτους (Euronews, StorageCurve).

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε αφήσει περιθώριο ακριβώς για τέτοιες συνθήκες. Η τροποποίηση του 2025 στον ευρωπαϊκό κανονισμό για την αποθήκευση αερίου διατηρεί ως νομικό σημείο αναφοράς το 90%, αλλά επιτρέπει στα κράτη-μέλη να κινηθούν έως 10 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερα όταν οι αγορές είναι δύσκολες, με δυνατότητα επιπλέον μείωσης 5 μονάδων κατόπιν απόφασης της Επιτροπής (EUR-Lex). Τον Ιούλιο, η Ομάδα Συντονισμού για το Αέριο της Επιτροπής επιβεβαίωσε ότι το 80% θα επαρκούσε για τον χειμώνα (European Commission).

Το ερώτημα των 21 TWh

Σε επίπεδο ΕΕ, οι 15 ποσοστιαίες μονάδες αποθήκευσης αντιστοιχούν σε περίπου 170 TWh στο σύνολο της ευρωπαϊκής χωρητικότητας, που φθάνει τις 1.130 TWh (Global Energy Flow). Το μέγεθος έχει σημασία επειδή το αποθηκευμένο αέριο καλύπτει συνήθως το 25-30% της ευρωπαϊκής χειμερινής κατανάλωσης (IEU Monitoring). Λιγότερο αέριο στο υπέδαφος σημαίνει μικρότερη αντοχή σε ένα κύμα ψύχους.

Η Γερμανία είναι ο κρίσιμος κρίκος για το ευρωπαϊκό απόθεμα ασφαλείας. Διαθέτει περίπου το ένα πέμπτο της αποθηκευτικής χωρητικότητας της ΕΕ, αλλά στις αρχές Σεπτεμβρίου οι αποθήκες της ήταν γεμάτες μόλις κατά 53%. Η Le Monde μετέδωσε ότι οι γερμανικοί τερματικοί σταθμοί ΥΦΑ θα μπορούσαν να καλύψουν μετά βίας το 10% των αναγκών των πελατών σε μια ημέρα αιχμής του χειμώνα (Le Monde, NexusEuropa). Αν η Γερμανία μπει στον χειμώνα με χαμηλά αποθέματα, θα διεκδικήσει πιο επιθετικά τα ίδια φορτία ΥΦΑ, και ο ανταγωνισμός αυτός θα αποτυπωθεί στην τιμή TTF που πληρώνουν τα ολλανδικά νοικοκυριά.

Ποιος κερδίζει, ποιος πληρώνει

Τα ολλανδικά νοικοκυριά είναι τα πιο άμεσα εκτεθειμένα. Η Oxford Economics διαπίστωσε ότι οι χονδρικές τιμές φυσικού αερίου περνούν σχεδόν αμέσως στους λογαριασμούς των καταναλωτών στην Ολλανδία, ενώ στη Γαλλία και την Ισπανία η μετάδοση παίρνει μήνες και στη Γερμανία σχεδόν έναν χρόνο (Euronews). Αν οι χαμηλότεροι στόχοι συγκρατήσουν το TTF το φθινόπωρο, οι Ολλανδοί καταναλωτές θα ωφεληθούν πρώτοι. Αν όμως τα χαμηλά αποθέματα κρατήσουν τις τιμές ψηλά μέσα στον χειμώνα, θα πληρώσουν και πρώτοι.

Η βιομηχανία αντιμετωπίζει βαθύτερο κίνδυνο. Ο διευθύνων σύμβουλος της INES, Sebastian Heinermann, προειδοποίησε ότι αν τα γερμανικά αποθέματα παραμείνουν χαμηλά και ο χειμώνας αποδειχθεί ψυχρός, οι επιχειρήσεις μπορεί να αναγκαστούν να μειώσουν την παραγωγή, καθώς το κόστος του αερίου θα ξεπεράσει τα όρια που μπορούν να απορροφήσουν (Tagesschau). Αναλυτές της Goldman Sachs προειδοποίησαν ότι ένας κρύος χειμώνας, που θα ανάγκαζε την Ευρώπη να ανταγωνιστεί την Ασία για περιορισμένα φορτία ΥΦΑ, θα μπορούσε να ωθήσει το συμβόλαιο Δεκεμβρίου στο TTF πάνω από τα 100 ευρώ ανά MWh. Αυτό είναι το επίπεδο τιμής που θα χρειαζόταν ώστε οι Ευρωπαίοι αγοραστές να πληρώσουν αρκετά για να αποσπάσουν φορτία από ασιατικά λιμάνια (RMF24).

Η Gasunie, ο ολλανδικός κρατικός διαχειριστής, περιέγραψε καθαρά το δίλημμα. Ο στόχος των 115 TWh είχε σχεδιαστεί ώστε να καλύπτει τον βαρύτερο χειμώνα των τελευταίων 30 ετών, ενώ χωρίς πρόσθετα μέτρα η Ολλανδία θα ήταν «ανεπαρκώς προετοιμασμένη» για ένα τέτοιο σενάριο (Gasunie). Η απόφαση δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί (NOS). Η λογική της όμως είναι σαφής: οι χαμηλότεροι στόχοι είναι πρώτα πολιτική τιμών και μετά μείωση ασφάλειας. Το ποια πλευρά θα θυμούνται οι ψηφοφόροι θα εξαρτηθεί από τον καιρό του Ιανουαρίου.