Τέλος στα αιολικά χωρίς επιδοτήσεις

Η Ολλανδία αύξησε στα 9,456 δισ. ευρώ, από 7,896 δισ. ευρώ, το ανώτατο όριο επιδότησης για δύο νέους διαγωνισμούς υπεράκτιων αιολικών πάρκων στη Βόρεια Θάλασσα (RVO, Rijksoverheid). Το ποσό αυτό δεν είναι επιταγή διάσωσης. Είναι το πλαφόν για τους επόμενους διαγωνισμούς, Gamma-A και Gamma-B, που ανοίγουν τον Νοέμβριο. Οι προσφορές που θα κερδίσουν μπορεί να κινηθούν πολύ χαμηλότερα από το ανώτατο επίπεδο των περίπου 0,117 ευρώ ανά κιλοβατώρα (RVO), τιμή υψηλότερη από τους πρόσφατους μέσους όρους στη χονδρική αγορά, αλλά σχεδιασμένη περισσότερο για να ξανακάνει τα έργα χρηματοδοτήσιμα παρά για να προσφέρει γενναιόδωρες αποδόσεις. Η κατεύθυνση, όμως, είναι σαφής: το ολλανδικό κράτος βάζει ξανά δημόσιο χρήμα στην υπεράκτια αιολική ενέργεια, επειδή το προηγούμενο μοντέλο, όπου οι επενδυτές κατασκεύαζαν χωρίς λειτουργικές επιδοτήσεις, έπαψε να λειτουργεί.

Γιατί έσπασε το παλιό μοντέλο

Πριν από δύο χρόνια, δύο κοινοπραξίες κέρδισαν το δικαίωμα να κατασκευάσουν 4 γιγαβάτ αιολικής ισχύος στο IJmuiden Ver, στη Βόρεια Θάλασσα, χωρίς κρατικές επιδοτήσεις. Πρόκειται περίπου για τη μισή υπεράκτια ισχύ που σχεδιάζει να προσθέσει η Ολλανδία μέσα στη δεκαετία. Η Noordzeker, με τις SSE Renewables και APG, η οποία επενδύει για λογαριασμό του ολλανδικού συνταξιοδοτικού ταμείου ABP, ανέλαβε το Alpha. Η Zeevonk, με τη Vattenfall και την Copenhagen Infrastructure Partners, ανέλαβε το Beta (Blackridge Research, NOS). Και οι δύο διστάζουν πλέον να λάβουν την τελική επενδυτική απόφαση, δηλαδή το σημείο όπου οι μέτοχοι και οι τράπεζες δεσμεύουν αμετάκλητα κεφάλαια.

Η οικονομική εξίσωση άλλαξε και στις δύο πλευρές. Το κόστος αυξήθηκε: η ολλανδική νομοθεσία καταγράφει ότι το κόστος κατασκευής υπεράκτιων αιολικών το 2025 ήταν 40% υψηλότερο από τα επίπεδα του 2020, λόγω του πληθωρισμού, των υψηλότερων επιτοκίων και των στενών αλυσίδων εφοδιασμού (Staatsblad). Οι προσδοκίες εσόδων μειώθηκαν: η ασθενέστερη βιομηχανική ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας σημαίνει ότι οι εταιρείες περιμένουν χαμηλότερες τιμές πώλησης (NOS). Τα αιολικά πάρκα είναι επενδύσεις έντασης κεφαλαίου. Το μεγαλύτερο μέρος του κόστους τους πληρώνεται στην αρχή, οπότε ακόμη και μέτριες αυξήσεις των επιτοκίων μπορούν να μετατρέψουν ένα βιώσιμο έργο σε έργο που οι τράπεζες δεν χρηματοδοτούν (IRENA).

Έτσι, η ολλανδική κυβέρνηση κινείται σε δύο επίπεδα: διαπραγματεύεται με το ABP και τη Vattenfall για τα κολλημένα έργα Alpha και Beta και, ταυτόχρονα, επαναφέρει τις επιδοτήσεις για τον επόμενο γύρο. Οι διαγωνισμοί Gamma θα χρησιμοποιήσουν μηχανισμό στήριξης με τον οποίο το κράτος πληρώνει τους παραγωγούς όταν οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας πέφτουν κάτω από ένα προκαθορισμένο επίπεδο. Αν οι τιμές αποδειχθούν χαμηλότερες από τις προβλέψεις, οι φορολογούμενοι καλύπτουν μέρος της διαφοράς.

Η Δανία και η Γερμανία δείχνουν το ίδιο μοτίβο

Η Ολλανδία δεν είναι εξαίρεση. Προηγούμενος διαγωνισμός της Δανίας για υπεράκτια αιολικά δεν προσέλκυσε καμία προσφορά. Η Κοπεγχάγη ανασχεδίασε τον διαγωνισμό με αμφίδρομες συμβάσεις επί διαφοράς, τα λεγόμενα CfD, όπου το κράτος πληρώνει όταν οι τιμές είναι χαμηλές, αλλά ανακτά χρήματα όταν είναι υψηλές. Η Vattenfall υπέβαλε προσφορά και κέρδισε, με συνολικό ανώτατο όριο στήριξης 37,6 δισ. κορώνες Δανίας (KEFM, Energistyrelsen). Η Γαλλία έλαβε έγκριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για σχήμα στήριξης υπεράκτιων αιολικών ύψους 63 δισ. ευρώ, που καλύπτει έως 11,1 γιγαβάτ (European Commission, ESG Today). Η περίπτωση της Γερμανίας είναι πιο απότομη: διαγωνισμός για υπεράκτια ισχύ 2,5 γιγαβάτ δεν έφερε καμία προσφορά και ο κλάδος πιέζει το Βερολίνο να υιοθετήσει συμβάσεις επί διαφοράς (IWR). Το Ηνωμένο Βασίλειο πέρασε από τον ίδιο κύκλο: ο πέμπτος γύρος συμβάσεων επί διαφοράς δεν έδωσε κανένα υπεράκτιο έργο και μόνο αφού άλλαξαν οι όροι επέστρεψαν οι επενδυτές στον έκτο γύρο (UK Gov AR5, UK Gov AR6).

Ποιος πληρώνει για πιο σταθερό άνεμο

Οι άμεσοι ωφελημένοι είναι οι εταιρείες ανάπτυξης και οι δανειστές τους, επειδή αποκτούν πιο προβλέψιμα έσοδα και φθηνότερη χρηματοδότηση. Το κόστος μεταφέρεται στους φορολογουμένους και στους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας, αν και η διαδρομή διαφέρει από χώρα σε χώρα. Στη Γερμανία, τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις πληρώνουν ήδη επιβάρυνση υπεράκτιου δικτύου 0,941 λεπτών ανά κιλοβατώρα (Netztransparenz), ενώ μόνο η επέκταση του γερμανικού υπεράκτιου δικτύου προβλέπεται να κοστίσει 153 έως 171 δισ. ευρώ έως το 2045, ποσά που περνούν απευθείας σε αυτές τις χρεώσεις (Netzentwicklungsplan). Στο Βέλγιο, οι χημικές βιομηχανίες της Αμβέρσας αναφέρουν ότι αντιμετωπίζουν 80 έως 100 εκατ. ευρώ πρόσθετων χρεώσεων μεταφοράς, συνδεδεμένων με επενδύσεις στο υπεράκτιο δίκτυο (Made in).

Η ολλανδική ένωση βιομηχανικών καταναλωτών VEMW θέτει ένα ζήτημα που ισχύει πέρα από τα σύνορα της χώρας: αν επιδοτούνται οι παραγωγοί αιολικής ενέργειας αλλά αγνοούνται οι αγοραστές, το πρόβλημα απλώς μετατοπίζεται. Οι βιομηχανικοί αγοραστές που είναι διατεθειμένοι να υπογράψουν μακροχρόνιες συμβάσεις αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας είναι ακριβώς εκείνοι που κάνουν τους δανειστές να αισθάνονται άνετα με τη χρηματοδότηση τέτοιων έργων (VEMW). Χωρίς αυτή τη ζήτηση, το δημόσιο κόστος αυξάνεται και μονιμοποιείται.

Η περιγραφή της αιολικής ενέργειας χωρίς επιδοτήσεις ως «χωρίς κρατική στήριξη» ήταν εξαρχής παραπλανητική. Ο σχεδιασμός του δικτύου, οι έρευνες στον βυθό και οι καλωδιακές συνδέσεις ήταν δημόσιες δαπάνες από την πρώτη στιγμή. Εκείνο που αλλάζει τώρα είναι ότι οι κυβερνήσεις αναλαμβάνουν και τον κίνδυνο των εσόδων στους δημόσιους ισολογισμούς. Η Ευρώπη δεν εγκαταλείπει την υπεράκτια αιολική ενέργεια. Κάνει, όμως, τους φορολογουμένους και τους πληρωτές λογαριασμών να σηκώσουν μεγαλύτερο μέρος του κόστους όταν η αγορά δεν αρκεί.