Οι E3 θέτουν όρους στην Ουκρανία

Η Βρετανία, η Γαλλία και η Γερμανία δημοσιοποίησαν την Κυριακή πέντε όρους για τον τερματισμό του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία. Πρόκειται για την πιο αναλυτική ευρωπαϊκή διαπραγματευτική θέση από την έναρξη της πλήρους εισβολής, αλλά και για κείμενο που συντάχθηκε σε σχήμα το οποίο αφήνει εκτός τον ίδιο τον μηχανισμό εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ.

Η σύνοδος του Λονδίνου έφερε στο ίδιο τραπέζι τον Βρετανό πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ, τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν, τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς και τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, στο σχήμα «Ε3+Ουκρανία». Δεν συμμετείχαν αξιωματούχοι της ΕΕ ούτε προσκλήθηκαν άλλα κράτη-μέλη. Την ίδια ημέρα, η ύπατη εκπρόσωπος της ΕΕ για την εξωτερική πολιτική, Κάγια Κάλας, προήδρευε σε σύνοδο υπουργών Άμυνας στην Κύπρο.

Τι ζητούν οι όροι

Η κοινή δήλωση θέτει πέντε απαιτήσεις: άμεση κατάπαυση του πυρός, με τη σημερινή γραμμή του μετώπου να λειτουργεί ως αφετηρία των συνομιλιών και όχι ως μόνιμο σύνορο. Η Ουκρανία διατηρεί το δικαίωμα να επιλέγει τις συμμαχίες της, διατύπωση που παραπέμπει ευθέως στο ενδεχόμενο μελλοντικής ένταξης στο ΝΑΤΟ. Οι τρεις κυβερνήσεις υπόσχονται νομικά δεσμευτικές εγγυήσεις ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένης πολυεθνικής δύναμης στο ουκρανικό έδαφος εφόσον σταθεροποιηθεί η εκεχειρία, πάνω στις δεσμεύσεις που είχαν αναλάβει το Βερολίνο τον Δεκέμβριο του 2025 και το Παρίσι τον Ιανουάριο του 2026. Τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία της ρωσικής κεντρικής τράπεζας παραμένουν δεσμευμένα έως ότου η Μόσχα καταβάλει αποζημιώσεις (SCMP, n-tv).

Ο πέμπτος όρος είναι ο πιο βαρύς πολιτικά. Κάθε ειρηνευτική συμφωνία που θα αγγίζει δομές της ΕΕ ή του ΝΑΤΟ θα χρειάζεται έγκριση από τα κράτη-μέλη της Ένωσης και τους συμμάχους της Ατλαντικής Συμμαχίας. Αυτό ισοδυναμεί με θεσμικό ευρωπαϊκό βέτο απέναντι σε οποιαδήποτε διμερή διευθέτηση Ουάσιγκτον-Μόσχας. Μετά από μήνες τηλεφωνικών επαφών Τραμπ-Πούτιν, την κατάρρευση της εκεχειρίας τον Μάιο και τα ρωσικά πλήγματα με μη επανδρωμένα αεροσκάφη που παραβίασαν την ίδια την εκεχειρία της Μόσχας, οι ηγέτες των Ε3 καταγράφουν τον βασικό τους φόβο: να τους παρουσιαστεί ένα τελειωμένο σχέδιο στο οποίο δεν είχαν καμία συμμετοχή.

Γιατί τρεις πρωτεύουσες, όχι είκοσι επτά

Το σχήμα των Ε3 υπάρχει επειδή η Βρετανία αποχώρησε από την ΕΕ, αλλά παραμένει, μαζί με τη Γαλλία, μία από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάμεις της Ευρώπης. Μια πλήρης σύνοδος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, όπου οι 27 αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων καθορίζουν την κατεύθυνση της Ένωσης, θα απαιτούσε συναίνεση, με την Ουγγαρία και τη Σλοβακία σε θέση να μπλοκάρουν αποφάσεις. Τρεις πρωτεύουσες μπορούν να κινηθούν γρήγορα και να ορίσουν το πλαίσιο πριν αυτό αραιώσει σε συμβιβασμούς.

Η ταχύτητα, όμως, έχει κόστος. Η Πολωνία, ο πιο σταθερός ανατολικοευρωπαίος σύμμαχος της Ουκρανίας και το κράτος-μέλος της ΕΕ με τις υψηλότερες αμυντικές δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ, δεν είχε θέση στο τραπέζι. Το σχήμα μετατρέπει τα δύο τρίτα των κρατών-μελών της ΕΕ σε θεατές σε ένα ζήτημα που θα καθορίσει την ευρωπαϊκή ασφάλεια για μια γενιά.

Ο Μερτς έφθασε στο Λονδίνο με περιορισμένη διαπραγματευτική ισχύ. Δύο εβδομάδες πριν από τη σύνοδο, ο Ζελένσκι είχε απορρίψει δημοσίως την κεντρική γερμανική πρόταση για το ευρωπαϊκό μέλλον της Ουκρανίας, δηλαδή μια «συνδεδεμένη ένταξη» χωρίς δικαιώματα ψήφου, χαρακτηρίζοντάς την «άδικη». Παρ’ όλα αυτά, ο Γερμανός καγκελάριος υπέγραψε την κοινή δήλωση που επιβεβαιώνει το δικαίωμα της Ουκρανίας να επιλέγει τις συμμαχίες της και υπόσχεται δεσμευτικές εγγυήσεις ασφαλείας. Η απόσταση ανάμεσα σε όσα προσφέρει διμερώς η Γερμανία και σε όσα συνυπογράφει συλλογικά δείχνει ότι το σχήμα των Ε3 επιτρέπει σε πιο αδύναμες εθνικές θέσεις να καλύπτονται από ισχυρότερη κοινή διατύπωση.

Η δοκιμασία που ακολουθεί

Η δήλωση είναι πολιτικό κείμενο χωρίς δεσμευτική ισχύ. Δεν δεσμεύει κοινοβούλια και δεν δημιουργεί εκτελεστή υποχρέωση. Η Ρωσία δεν έχει απαντήσει επισήμως, αν και ο Πούτιν είχε απορρίψει την ειρηνευτική κίνηση του Ζελένσκι πριν από τη σύνοδο ως μη ειλικρινή.

Η πραγματική δοκιμασία έρχεται στη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, στις 7-8 Ιουλίου, όπου η θέση των Ε3 θα συναντήσει τις αμερικανικές διαπραγματευτικές προτιμήσεις και το ειδικό βάρος της Τουρκίας ως οικοδέσποινας. Αν το σχήμα αυτό μονιμοποιηθεί, η Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας της ΕΕ, δηλαδή το θεσμικό σύστημα που υποτίθεται ότι δίνει στην Ευρώπη ενιαία φωνή στο εξωτερικό, θα περιοριστεί σε τεχνικό μηχανισμό για κυρώσεις και ανοικοδόμηση. Τρεις πρωτεύουσες θα χαράσσουν την πολιτική γραμμή. Οι άλλες είκοσι τέσσερις θα την εφαρμόζουν.