Οι E3 παρακάμπτουν την ΕΕ για Ουκρανία

Η Γαλλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο συναντώνται την Κυριακή στην Ντάουνινγκ Στριτ με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ανοίγοντας μια αυτόνομη ευρωπαϊκή οδό για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία. Η σύνοδος του Ε3 κινείται έξω από την επίσημη διαδικασία εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, η οποία απαιτεί ομοφωνία και των 27 κρατών-μελών και δίνει σε κάθε χώρα δικαίωμα βέτο. Με αυτόν τον τρόπο, οι τρεις κυβερνήσεις επιχειρούν να κινηθούν με ταχύτητα που η ίδια η ΕΕ, ως θεσμικό σχήμα, δεν μπορεί να ακολουθήσει.

Στις 4 Ιουνίου, ο Ζελένσκι δημοσίευσε ανοικτή επιστολή προς τον Πούτιν, προτείνοντας κατ’ ιδίαν συνάντηση σε ουδέτερη χώρα, πλήρη κατάπαυση του πυρός και ανταλλαγή όλων των αιχμαλώτων με όλους. Ο Πούτιν την απέρριψε την επόμενη ημέρα στο Οικονομικό Φόρουμ της Αγίας Πετρούπολης, χαρακτηρίζοντάς την «αγενή». Λίγες ώρες αργότερα, το Ελιζέ ανακοίνωσε τη σύνοδο του Λονδίνου.

Γιατί οι ΗΠΑ άφησαν κενό

Το Ε3 ενεργοποιείται επειδή η αμερικανική προσπάθεια για ειρήνευση έχει ουσιαστικά καταρρεύσει. Το πλαίσιο που είχαν περιγράψει ο Τραμπ και ο Πούτιν στη σύνοδο του Άνκορατζ τον περασμένο Αύγουστο προέβλεπε ότι η Ουκρανία θα παραχωρούσε την Κριμαία και το Ντονμπάς και θα εγκατέλειπε την προοπτική ένταξης στο ΝΑΤΟ. Το Κίεβο το απέρριψε. Μετά και τον τελευταίο τριμερή γύρο στη Γενεύη, ο οποίος δεν απέδωσε αποτέλεσμα, ο υπουργός Εξωτερικών Ρούμπιο παραδέχθηκε ότι η διαδικασία είχε «βαλτώσει». Όταν ρωτήθηκε στις 5 Ιουνίου για την ανταλλαγή μηνυμάτων μεταξύ Ζελένσκι και Πούτιν, ο Τραμπ απάντησε: «Ας τα βρουν μεταξύ τους».

Το Βερολίνο λέει ότι ένα παράθυρο διαλόγου με τη Ρωσία «ανοίγει αργά», αλλά επιμένει πως ο συντονισμός με την Ουάσιγκτον παραμένει «κατευθυντήρια αρχή». Η διατύπωση δείχνει ότι η Γερμανία δεν έχει ακόμη λάβει ρητό αμερικανικό πράσινο φως.

Οι χώρες που μένουν εκτός

Με την ταχεία κίνηση του Ε3, μένουν έξω από το τραπέζι οι χώρες που είναι περισσότερο εκτεθειμένες στην έκβαση του πολέμου. Η Πολωνία, η μεγαλύτερη ανατολική χώρα-μέλος της ΕΕ και εκείνη με το υψηλότερο ποσοστό αμυντικών δαπανών στην Ευρώπη, παρακολουθεί αναφορές ότι ο σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής της Γερμανίας μπορεί να επιδιώξει απευθείας επαφή με τον απεσταλμένο του Πούτιν, χωρίς συνεννόηση με τη Βαρσοβία. Πολωνοί αναλυτές προειδοποίησαν για μια συνεννόηση με τη Ρωσία «πάνω από τα κεφάλια των χωρών που βρίσκονται ανάμεσα στη Γερμανία και τη Ρωσική Ομοσπονδία».

Ο υπουργός Εξωτερικών της Ιταλίας, Ταγιάνι, υποστήριξε ότι «δεν ωφελεί κανέναν να κρατείται η χώρα μας εκτός της ηγετικής ομάδας». Η πρωθυπουργός Μελόνι, ωστόσο, δεν παρέστη ούτε στη σύνοδο ΕΕ-Δυτικών Βαλκανίων της 5ης Ιουνίου, προτιμώντας να παρουσιάσει ένα αναμνηστικό γραμματόσημο.

Την ίδια δυσαρέσκεια συμμερίζονται και οι βαλτικές χώρες. Ο πρόεδρος της Εσθονίας, Κάρις, προειδοποίησε ότι δεν πρέπει να δοθεί στον Πούτιν «κανένα σωσίβιο ή αχτίδα ελπίδας ότι η επιθετικότητα μπορεί να αποδώσει». Το Ταλίν απέρριψε την «συνδεδεμένη ένταξη» της Ουκρανίας που πρότεινε τον Μάιο ο καγκελάριος Μερτς, την οποία και ο ίδιος ο Ζελένσκι χαρακτήρισε «άδικη», ζητώντας πλήρεις ενταξιακές διαπραγματεύσεις.

Τι προτιμά η Μόσχα

Η στάση του Πούτιν στο φόρουμ της Αγίας Πετρούπολης δείχνει ότι προτιμά διμερείς συνομιλίες με την Ουάσιγκτον, οι οποίες θα φέρουν την Ευρώπη αντιμέτωπη με μια έτοιμη συμφωνία. Επαίνεσε το πλαίσιο του Άνκορατζ, απαίτησε από την Ουκρανία να αποδεχθεί τους όρους του πριν από οποιαδήποτε συνάντηση και είπε στους Ρώσους στρατιώτες να αγνοήσουν την επιστολή του Ζελένσκι: «κάντε τη δουλειά σας, αδέλφια». Ο Ρώσος απεσταλμένος Ντμίτριεφ κατηγόρησε την Ευρώπη ότι προσπαθεί να «εκτροχιάσει» τον δίαυλο ΗΠΑ-Ρωσίας.

Το Ε3 έχει σχεδιαστεί ακριβώς για να αποτρέψει αυτή την κατάληξη. Ο Πούτιν, όμως, έχει περιορισμένο κίνητρο να εμπλακεί ουσιαστικά με τρεις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις όταν μπορεί να περιμένει τον Τραμπ. Η συνοχή του ίδιου του Ε3 ήδη δοκιμάζεται: ο προσωπάρχης του Μερτς ανασκεύασε δημοσίως στις 5 Ιουνίου τα ανοίγματα του καγκελαρίου για διαπραγματεύσεις, λίγες ώρες αφότου ο ίδιος ο Μερτς τα είχε προωθήσει.

Η νέα κυβέρνηση της Ουγγαρίας υπό τον Πέτερ Μάγκιαρ έχει άρει τα βέτο που εμπόδιζαν τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Ουκρανίας με την ΕΕ και έχει ξεμπλοκάρει παγωμένα ευρωπαϊκά κονδύλια για την άμυνα, ανατρέποντας χρόνια παρεμπόδισης επί Βίκτορ Όρμπαν. Η απομάκρυνση ενός εμποδίου, όμως, δεν λύνει τη βαθύτερη ένταση. Το Ε3 μπορεί να κινηθεί γρήγορα ακριβώς επειδή παρακάμπτει τον κανόνα της ομοφωνίας, ο οποίος δίνει φωνή στην Πολωνία, στις βαλτικές χώρες και σε κάθε άλλο κράτος-μέλος. Οι χώρες που μένουν έξω από την αίθουσα είναι εκείνες που βρίσκονται πιο κοντά στη γραμμή του μετώπου.