Οι E5 διχάζονται για τα πλήγματα μεγάλου βεληνεκούς

Ο υπουργός Εξωτερικών της Εσθονίας θεωρεί ότι τα ουκρανικά drones που καταλήγουν κατά λάθος σε έδαφος του ΝΑΤΟ είναι «τίμημα που αξίζει να πληρωθεί» (Zeit). Ο Ιταλός ομόλογός του επιμένει ότι τα όπλα που στέλνει η Ρώμη στην Ουκρανία δεν πρέπει «ποτέ» να χρησιμοποιούνται εκτός ουκρανικού εδάφους (Reuters). Ανάμεσα σε αυτές τις δύο γραμμές, οι μεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάμεις της Ευρώπης ενισχύουν την ικανότητα της Ουκρανίας να πλήττει στόχους σε μεγαλύτερο βάθος, χωρίς όμως να έχουν συμφωνήσει ποιος αναλαμβάνει το πολιτικό και επιχειρησιακό κόστος όταν οι συνέπειες αυτών των πληγμάτων φθάνουν στα σύνορα της Συμμαχίας.

Ένα drone καταρρίπτεται. Άλλα όχι.

Στις 8 Ιουνίου, γαλλικά μαχητικά που συμμετείχαν στην εναέρια αστυνόμευση του ΝΑΤΟ στη Βαλτική, μια εκ περιτροπής αποστολή επειδή οι χώρες της Βαλτικής δεν διαθέτουν επαρκή δικά τους μαχητικά, κατέρριψαν drone που μπήκε στον εναέριο χώρο της Λετονίας κοντά στη Ρέζεκνε, όχι μακριά από τα ρωσικά σύνορα (LRT, NATO). Σε προηγούμενα περιστατικά πάνω από την Πολωνία και τη Ρουμανία, οι πιλότοι παρακολούθησαν drones αλλά δεν άνοιξαν πυρ, κρίνοντας είτε ότι τα συντρίμμια θα δημιουργούσαν μεγαλύτερο κίνδυνο είτε ότι η απειλή δεν ήταν αρκετά σαφής. Δεν υπήρχε κοινό δόγμα που να τους υπαγορεύει την ίδια αντίδραση.

Οι κάτοικοι της Λατγκάλε στη Λετονία και οι κοινότητες της ανατολικής Πολωνίας δεν είχαν λόγο σε αυτές τις αποφάσεις. Δεν γνωρίζουν επίσης με ποια κριτήρια ένας πιλότος παίρνει την εντολή να καταρρίψει ένα drone ή να το αφήσει να περάσει. Αυτό το κενό, ανάμεσα σε όσα μπορεί να κάνει στρατιωτικά η Συμμαχία και σε όσα έχει συμφωνήσει να εξηγήσει πολιτικά, βρίσκεται στον πυρήνα μιας δυσκολότερης διαφωνίας που διατρέχει τώρα πέντε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Δύο εβδομάδες μετά την κατάρριψη στη Λετονία, η ομάδα Ε5 συνεδρίασε στο Βερολίνο. Η Ε5 περιλαμβάνει τις πέντε ευρωπαϊκές χώρες με τις μεγαλύτερες στρατιωτικές δαπάνες: τη Γαλλία, τη Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ιταλία και την Πολωνία. Οι ηγέτες τους δεσμεύθηκαν να επιταχύνουν την παροχή «δυνατοτήτων πλήγματος ακριβείας σε βάθος» προς την Ουκρανία (Élysée, Bundesregierung). Με απλούστερους όρους, μίλησαν για όπλα μεγαλύτερου βεληνεκούς. Η κοινή δήλωση δεν είπε ποιος διαχειρίζεται τον κίνδυνο όταν αυτά τα όπλα προκαλούν περιστατικά σε έδαφος της Συμμαχίας.

Πέντε πρωτεύουσες, πέντε κόκκινες γραμμές

Η Εσθονία βρίσκεται στο ένα άκρο της συζήτησης. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάργκους Τσάχκνα έχει υποστηρίξει ότι η περιστασιακή πτώση ουκρανικών drones σε συμμαχικό έδαφος είναι αποδεκτή, εφόσον τα πλήγματα καταστρέφουν ρωσικά διυλιστήρια και στρατιωτικές βάσεις. Καμία άλλη κυβέρνηση του ΝΑΤΟ δεν έχει διατυπώσει δημόσια μια τόσο καθαρή θέση.

Η Λετονία συμφωνεί ότι η Ουκρανία χρειάζεται δυνατότητα πλήγματος μεγάλου βεληνεκούς, αλλά απαντά με μέσα άμυνας και όχι με πολιτική αποδοχή των παράπλευρων κινδύνων. Η Ρίγα αναπτύσσει πρόσθετα ραντάρ και συστοιχίες αντιαεροπορικής άμυνας κοντά στα ρωσικά σύνορα (NATO). Περισσότερη ικανότητα αναχαίτισης, όχι μεγαλύτερη ανοχή σε drones που ξεφεύγουν από την πορεία τους.

Η Πολωνία στηρίζει το στρατιωτικό αποτέλεσμα. Οι ουκρανικές εκστρατείες με drones έχουν αναγκάσει τη Ρωσία να αποσύρει συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας από τη γραμμή του μετώπου, ώστε να προστατεύσει διυλιστήρια στα μετόπισθεν (Rzeczpospolita). Ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ, όμως, έχει θέσει σαφές όριο: ρυθμίσεις ασφαλείας που αποκλείουν την Πολωνία δεν δεσμεύουν την Πολωνία (gov.pl).

Η Γερμανία ενισχύει την άμυνα στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, μεταξύ άλλων με μόνιμη ταξιαρχία στη Λιθουανία, αλλά αποφεύγει κάθε διατύπωση που θα μπορούσε να εκληφθεί ως γερμανική εμπλοκή σε αποφάσεις στοχοποίησης εντός της Ρωσίας (Bundesregierung).

Η Ιταλία χαράζει την αυστηρότερη γραμμή στη Δυτική Ευρώπη. Ο υπουργός Εξωτερικών Αντόνιο Ταγιάνι έχει δηλώσει ότι το ΝΑΤΟ πρέπει να αποφύγει οποιαδήποτε εντύπωση ότι εισέρχεται στον πόλεμο (Reuters).

Η αρμοδιότητα που δεν αναλαμβάνει κανείς

Η ίδια η Συνθήκη του ΝΑΤΟ δεν απαντά στο βασικό ερώτημα. Το άρθρο 5, η ρήτρα συλλογικής άμυνας που απαιτεί από τους συμμάχους να αντιμετωπίζουν επίθεση εναντίον ενός μέλους ως επίθεση εναντίον όλων, ενεργοποιείται μόνο όταν τα μέλη κρίνουν συλλογικά ότι έχει υπάρξει «ένοπλη επίθεση». Το άρθρο 4 επιτρέπει διαβουλεύσεις όταν ένα κράτος-μέλος θεωρεί ότι απειλείται. Ένα drone που πέφτει εκτός πορείας, με την προέλευσή του συχνά ασαφή τις πρώτες ώρες, δεν εντάσσεται αυτομάτως σε καμία από τις δύο κατηγορίες (North Atlantic Treaty). Έτσι, οι κανόνες εμπλοκής, δηλαδή οι εντολές που λένε σε έναν πιλότο πότε μπορεί να πυροβολήσει, παραμένουν εθνικοί και όχι συμμαχικοί.

Η Γαλλία καταρρίπτει drone πάνω από τη Λετονία. Η Ρουμανία παρακολουθεί ένα άλλο και δεν ανοίγει πυρ. Η Πολωνία επιτηρεί και προειδοποιεί. Κάθε αντίδραση μπορεί να δικαιολογηθεί με βάση τα δικά της δεδομένα. Όλες μαζί, όμως, δείχνουν στη Μόσχα ότι το ανατολικό σύνορο του ΝΑΤΟ δεν αντιδρά με ενιαίο τρόπο στο ίδιο είδος περιστατικού.

Οι ηγέτες της Ε5 δεσμεύθηκαν για όπλα μεγαλύτερου βεληνεκούς. Κανείς δεν δεσμεύθηκε να αναλάβει την ευθύνη του κινδύνου όταν αυτά τα όπλα παράγουν επεισόδια σε συμμαχικό έδαφος. Προς το παρόν, το κόστος το επωμίζονται οι άνθρωποι που ζουν πιο κοντά στα ανατολικά σύνορα του ΝΑΤΟ, χωρίς οι κυβερνήσεις τους να το έχουν αναγνωρίσει δημόσια, πόσο μάλλον να το έχουν θέσει σε πολιτική έγκριση.