ΕΚΤ: 2.25% καθώς τελειώνουν επιδοτήσεις

Ο δομικός πληθωρισμός στην ευρωζώνη, δηλαδή ο δείκτης που αφαιρεί τις πιο ευμετάβλητες τιμές τροφίμων και ενέργειας, υποχώρησε τον Απρίλιο στο 2,2%. Οι συμφωνημένοι μισθοί μειώθηκαν από 3,0% σε 2,6% (δείκτης μισθών της ΕΚΤ). Παρ' όλα αυτά, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ετοιμάζεται να αυξήσει τα επιτόκια. Στις 11 Ιουνίου, το Διοικητικό Συμβούλιο αναμένεται να ανεβάσει το επιτόκιο καταθέσεων, τον βασικό δείκτη που επηρεάζει το κόστος δανεισμού σε όλη την ευρωζώνη, από 2,00% σε 2,25% (ΕΚΤ). Οι αγορές αποτιμούν την κίνηση με πιθανότητα 80%-91% (Euronews).

Ο γενικός πληθωρισμός, με την πρώτη ματιά, δείχνει ανησυχητικός. Η Ιταλία ανέβηκε τον Μάιο στο 3,2% (ISTAT), ενώ η Ισπανία παρέμεινε στο ίδιο επίπεδο (INE). Η βασική αιτία, όμως, δεν βρίσκεται στα ευρωπαϊκά καταστήματα αλλά στο Στενό του Ορμούζ. Το πέρασμα, κλειστό από τις αρχές Μαρτίου, κρατά το αργό Μπρεντ κοντά στα 109 δολάρια το βαρέλι. Η ίδια η ΕΚΤ εκτιμά ότι το ενεργειακό σοκ προσθέτει περίπου μία ποσοστιαία μονάδα στον γενικό πληθωρισμό (ΕΚΤ). Αν αφαιρεθεί αυτή η επίδραση, η ευρωζώνη βρίσκεται κοντά στον στόχο του 2% που έχει θέσει η Τράπεζα.

Οι αυξήσεις επιτοκίων δεν ανοίγουν θαλάσσιους διαδρόμους

Τα υψηλότερα επιτόκια περιορίζουν τη ζήτηση, επειδή κάνουν ακριβότερο τον δανεισμό για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Αυτό λειτουργεί όταν το πρόβλημα είναι η υπερβολική κατανάλωση ή επένδυση. Το σημερινό πρόβλημα είναι η περιορισμένη προσφορά πετρελαίου. Καμία αύξηση επιτοκίων δεν μπορεί να αντλήσει περισσότερο αργό, να αλλάξει τις διαδρομές των δεξαμενόπλοιων ή να μηδενίσει τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου, τα οποία παραμένουν στα 13-16 δολάρια ανά βαρέλι για μήνες ακόμη και μετά από μια εκεχειρία.

Η λογική της ΕΚΤ είναι προληπτική: να αποτρέψει τη μετάδοση του ενεργειακού κόστους στους μισθούς, ώστε ο πληθωρισμός να μη γίνει αυτοτροφοδοτούμενος. Η Ιζαμπέλ Σνάμπελ, μέλος του Εκτελεστικού Συμβουλίου, χαρακτήρισε «αναγκαία» μια αύξηση τον Ιούνιο ακόμη και αν η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή λυθεί γρήγορα (Bloomberg). Ωστόσο, ο πληθωρισμός στις υπηρεσίες, το σκέλος που συνδέεται πιο άμεσα με τους εγχώριους μισθούς, μειώθηκε τον Απρίλιο από 3,3% σε 3,0% (Eurostat). Οι μισθοί επιβραδύνονται. Η σπείρα που φοβάται η ΕΚΤ δεν έχει ακόμη ξεκινήσει.

Η διπλή πίεση του Ιουνίου

Η αύξηση των επιτοκίων έρχεται την ίδια στιγμή με ένα δημοσιονομικό σκαλοπάτι που καμία κυβέρνηση δεν συντόνισε με τις υπόλοιπες. Στην Ισπανία, ο ΦΠΑ στην ηλεκτρική ενέργεια, ο βασικός φόρος κατανάλωσης στην ΕΕ, επέστρεψε την 1η Ιουνίου από το 10% στο 21%, προσθέτοντας 10-20 ευρώ τον μήνα στους λογαριασμούς των νοικοκυριών (Endesa). Στην Ιταλία, η μείωση του φόρου στα καύσιμα λήγει στις 6 Ιουνίου. Στη Γερμανία, η έκπτωση στον φόρο καυσίμων λήγει στις 30 Ιουνίου, προσθέτοντας περίπου 17 λεπτά ανά λίτρο στην αντλία (WiWo). Τα νοικοκυριά σε τρεις από τις μεγαλύτερες οικονομίες της ευρωζώνης θα δουν, μέσα στον ίδιο μήνα, ακριβότερη ενέργεια και υψηλότερο κόστος δανεισμού.

Τα στεγαστικά δάνεια κάνουν την πίεση άμεση. Οι ιδιοκτήτες κατοικιών στην Πορτογαλία αντιμετωπίζουν αυξήσεις έως 60 ευρώ τον μήνα για ένα τυπικό δάνειο 150.000 ευρώ (ECO). Οι Ισπανοί δανειολήπτες με κυμαινόμενο επιτόκιο θα πληρώνουν περίπου 65 ευρώ περισσότερα (Kelisto). Στην Ιταλία, όσοι έχουν στεγαστικά με κυμαινόμενο επιτόκιο θα δουν αντίστοιχες αυξήσεις 60-70 ευρώ (Teleborsa).

Η Γερμανία δείχνει πόσο αταίριαστη μπορεί να γίνει μια ενιαία νομισματική πολιτική. Ο γενικός πληθωρισμός της βρίσκεται μόλις στο 0,6%, ενώ η οικονομία της διανύει τη μακρύτερη ύφεση που έχει καταγραφεί. Το Συμβούλιο Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων μείωσε την πρόβλεψή του για την ανάπτυξη του 2026 στο 0,5% (WiWo). Η Γερμανία θα δεχθεί, έτσι, νομισματική σύσφιξη σχεδιασμένη για την Ιταλία και την Ισπανία, όπου οι τιμές αυξάνονται με ρυθμό πάνω από πέντε φορές υψηλότερο.

Το ερώτημα του 2011

Η ΕΚΤ έχει ξαναβρεθεί σε παρόμοια θέση. Το 2011, ο τότε πρόεδρος Ζαν-Κλοντ Τρισέ αύξησε δύο φορές τα επιτόκια για να αντιμετωπίσει πληθωρισμό που τροφοδοτούσαν κυρίως τα εμπορεύματα. Η κρίση χρέους της ευρωζώνης επιδεινώθηκε. Ο διάδοχός του αντέστρεψε και τις δύο αυξήσεις μέσα σε λίγους μήνες (PitchBook). Σήμερα, τα ιταλικά σπρεντ, δηλαδή η διαφορά ανάμεσα στο κόστος δανεισμού της Ιταλίας και της Γερμανίας, βρίσκονται στις 75 μονάδες βάσης, ή 0,75 ποσοστιαίες μονάδες (Borsa Italiana). Προς το παρόν, το επίπεδο είναι διαχειρίσιμο. Η BNP Paribas, όμως, προβλέπει τρεις αυξήσεις συνολικά 0,75 μονάδων έως τον Σεπτέμβριο, με το επιτόκιο καταθέσεων να φθάνει στο 2,75% (FXStreet).

Το εργαλείο της ΕΚΤ κατά του κατακερματισμού, το Μέσο Προστασίας της Μετάδοσης, δημιουργήθηκε το 2022 ώστε η Τράπεζα να μπορεί να αγοράζει ομόλογα χωρών που δέχονται άτακτη πίεση από τις αγορές. Δεν έχει ενεργοποιηθεί ποτέ (ΕΚΤ). Τρεις συνεχόμενες αυξήσεις επιτοκίων ενώ η Γερμανία βρίσκεται σε ύφεση θα ήταν ένας απαιτητικός τρόπος να δοκιμαστεί αν πράγματι λειτουργεί.