Η ΕΚΤ στο 2.25%, τέλος οι επιδοτήσεις

Τρεις κυβερνήσεις της ευρωζώνης αποσύρουν την προστασία στις τιμές της ενέργειας τις ίδιες εβδομάδες κατά τις οποίες η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, που καθορίζει τα επιτόκια για τις 20 χώρες του ευρώ, ετοιμάζεται να αυξήσει το κόστος δανεισμού. Κοινός ευρωπαϊκός μηχανισμός συντονισμού για αυτές τις ταυτόχρονες εξόδους δεν υπάρχει.

Στην Ισπανία, ο ΦΠΑ στο ηλεκτρικό ρεύμα για τα νοικοκυριά αυξήθηκε την 1η Ιουνίου από 10% σε 21% (SpainEnglish). Η Ιταλία μείωσε στο μισό την έκπτωση στον φόρο πετρελαίου κίνησης στις 22 Μαΐου και θα την καταργήσει πλήρως έως τις 6 Ιουνίου (Il Sole 24 Ore). Στη Γερμανία, η έκπτωση στον φόρο καυσίμων λήγει στις 30 Ιουνίου, με το SPD να αντιτίθεται στην παράτασή της (Handelsblatt). Στις 11 Ιουνίου, η ΕΚΤ θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι θα αυξήσει το επιτόκιο καταθέσεων από 2,00% σε 2,25%, με τις αγορές να τιμολογούν πιθανότητα 77% για αύξηση (Polymarket). Κάθε κυβέρνηση κινείται με βάση τη δική της εσωτερική πολιτική λογική. Η ΕΚΤ κινείται με βάση τη δική της ανάγνωση του πληθωρισμού. Το αποτέλεσμα, όμως, φτάνει ταυτόχρονα στους ίδιους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.

Μια αύξηση βασισμένη σε πρόβλεψη

Το επιχείρημα της ΕΚΤ στηρίζεται στην αποτροπή των λεγόμενων «δευτερογενών επιδράσεων»: στον κίνδυνο δηλαδή οι ακριβότερες τιμές ενέργειας να περάσουν στους μισθούς και στις ευρύτερες τιμές, μετατρέποντας ένα προσωρινό σοκ σε πιο επίμονο πληθωρισμό. Ο γενικός πληθωρισμός έφθασε τον Απρίλιο στο 3,0%, από 2,6% τον Μάρτιο, καθώς οι τιμές της ενέργειας αυξήθηκαν κατά 10,9% σε ετήσια βάση (Eurostat).

Τα υποκείμενα στοιχεία δείχνουν προς διαφορετική κατεύθυνση. Ο δομικός πληθωρισμός, που εξαιρεί την ενέργεια και τα τρόφιμα, υποχώρησε στο 2,2%, από 2,3% τον προηγούμενο μήνα (Eurostat). Οι συμφωνημένες μισθολογικές αυξήσεις κινούνται στο 2,6%, από 3,0% το 2025 (Οικονομικό Δελτίο ΕΚΤ). Η μισθολογική-τιμολογιακή σπείρα που φοβάται η ΕΚΤ δεν έχει ξεκινήσει.

Η Ιζαμπέλ Σνάμπελ, η πιο ηχηρή φωνή υπέρ της σύσφιγξης, ήταν ευθεία: «Η παράβλεψη δεν αποτελεί πλέον επιλογή», είπε, προσθέτοντας ότι τα επιτόκια πρέπει να αυξηθούν ακόμη και αν υπάρξει ειρηνευτική συμφωνία με το Ιράν (Bloomberg, RTE). Η ΕΚΤ επιχειρεί να προλάβει τη διάχυση του πληθωρισμού πριν αυτή αποτυπωθεί στα στοιχεία, στηριζόμενη περισσότερο στις έρευνες προσδοκιών των επιχειρήσεων παρά σε ήδη ορατή δυναμική.

Η παγίδα των επιδοτήσεων

Η Κριστίν Λαγκάρντ έχει καλέσει τις κυβερνήσεις να κάνουν την ενεργειακή στήριξη «προσωρινή, στοχευμένη και προσαρμοσμένη» (συνέντευξη Τύπου ΕΚΤ). Οι οριζόντιες μειώσεις στα καύσιμα, σύμφωνα με το σκεπτικό της, στηρίζουν τη ζήτηση και αναγκάζουν την ΕΚΤ να σφίξει περισσότερο τη νομισματική πολιτική. Όταν όμως οι κυβερνήσεις συμμορφώνονται και αποσύρουν τη στήριξη, η άμεση αύξηση των τιμών ανεβάζει τον μετρούμενο πληθωρισμό, δίνοντας στην ΕΚΤ νέο επιχείρημα για αύξηση επιτοκίων.

Η Ιταλία δείχνει καθαρά το δίλημμα. Το πετρέλαιο κίνησης ξεπέρασε τα 2 ευρώ ανά λίτρο μετά τη μείωση της έκπτωσης στον ειδικό φόρο κατανάλωσης (Teleborsa). Ο υπουργός Οικονομικών Τζιανκάρλο Τζορτζέτι χαρακτήρισε τη δίμηνη παράταση «προσωρινό μέτρο ανάγκης». Στην Ισπανία, η επαναφορά του ΦΠΑ προσθέτει περίπου 8 έως 10 ευρώ τον μήνα σε έναν τυπικό λογαριασμό ηλεκτρικού ρεύματος (The Spanish Eye). Οι αυξήσεις αυτές θα περάσουν στα στοιχεία πληθωρισμού του Ιουνίου και του Ιουλίου, επιβεβαιώνοντας εκ των υστέρων τους «σκληρούς» της ΕΚΤ.

Ένα επιτόκιο, είκοσι αγορές κατοικίας

Η αύξηση πλήττει περισσότερο τη Νότια Ευρώπη. Στην Ισπανία, την Πορτογαλία, την Ιταλία και την Ελλάδα, τα περισσότερα υφιστάμενα στεγαστικά δάνεια έχουν κυμαινόμενο επιτόκιο και συνδέονται με το Euribor, το διατραπεζικό επιτόκιο που ακολουθεί τη νομισματική πολιτική της ΕΚΤ. Το Euribor ανέβηκε τον Μάιο στο 2,82%, από 2,08% έναν χρόνο νωρίτερα (EFE). Ένα ισπανικό νοικοκυριό με κυμαινόμενο στεγαστικό δάνειο 150.000 ευρώ που αναπροσαρμόζεται αυτόν τον μήνα αντιμετωπίζει επιβάρυνση περίπου 60 ευρώ τον μήνα (Rankia).

Η Γερμανία προστατεύεται σε μεγάλο βαθμό από αυτή τη μετάδοση. Τα περισσότερα γερμανικά στεγαστικά δάνεια κλειδώνουν το επιτόκιο για 10 έως 15 χρόνια. Η ίδια απόφαση της ΕΚΤ που πιέζει μια οικογένεια στη Μαδρίτη περνά σχεδόν απαρατήρητη στο Μόναχο. Οι χώρες που χάνουν τις ενεργειακές επιδοτήσεις είναι και εκείνες που έχουν μεγαλύτερη έκθεση στην άνοδο των στεγαστικών επιτοκίων. Έτσι, το πλήγμα του Ιουνίου συγκεντρώνεται στα νοικοκυριά της Νότιας Ευρώπης, ενώ ο Βορράς μένει συγκριτικά πιο προστατευμένος.

Τα στοιχεία πληθωρισμού της Eurostat για τον Μάιο, που αναμένονται στις 2 Ιουνίου, θα είναι η τελευταία ένδειξη πριν από την απόφαση της ΕΚΤ. Αν ο δομικός πληθωρισμός μείνει στο 2,2% ή χαμηλότερα, το Διοικητικό Συμβούλιο θα αυξήσει τα επιτόκια με βάση μια πρόβλεψη για δευτερογενείς επιδράσεις, όχι με βάση απόδειξη ότι αυτές έχουν ήδη αρχίσει. Ο Φίλιπ Λέιν, επικεφαλής οικονομολόγος της ΕΚΤ, αναγνώρισε ότι το «πιο ευνοϊκό σενάριο» μιας προσωρινής ενεργειακής έξαρσης γίνεται «λιγότερο πιθανό» (ομιλία ΕΚΤ). Αν η ΕΚΤ κάνει λάθος, θα έχει σφίξει τη νομισματική πολιτική σε μια οικονομία που ήδη επιβραδύνεται, για ένα πρόβλημα που ενδεχομένως είχε αρχίσει να υποχωρεί.