Η Αίγυπτος φρενάρει το κυπριακό αέριο

Η Κύπρος ενέκρινε στις 19 Μαΐου την ανάπτυξη του υπεράκτιου κοιτάσματος φυσικού αερίου Κρόνος, επιχειρώντας να κλείσει μια εκκρεμότητα 15 ετών γύρω από τα αποθέματά της στην ανατολική Μεσόγειο. Το σχέδιο προβλέπει τις πρώτες πωλήσεις προς την Ευρώπη έως το 2028, μέσω των αιγυπτιακών μονάδων υγροποίησης. Η αδύναμη πλευρά του σχεδιασμού είναι ότι η Αίγυπτος, από εξαγωγέας φυσικού αερίου, έχει μετατραπεί από το 2024 σε εισαγωγέα σε επίπεδα ρεκόρ. Πριν φθάσει σε ευρωπαίους αγοραστές, το κυπριακό αέριο μπορεί να χρειαστεί να καλύψει πρώτα το αιγυπτιακό έλλειμμα.

Η συμφωνία και η διαδρομή

Το κυπριακό υπουργικό συμβούλιο ενέκρινε το σχέδιο ανάπτυξης και τους βασικούς όρους της Συμφωνίας Πώλησης Φυσικού Αερίου για τον Κρόνο, που βρίσκεται στο Οικόπεδο 6 της κυπριακής ΑΟΖ, δηλαδή στη θαλάσσια ζώνη όπου το παράκτιο κράτος έχει δικαιώματα εκμετάλλευσης πόρων. Ο Κρόνος ανήκει σε μια ομάδα ανακαλύψεων, μαζί με την Αφροδίτη, τον Δία και την Καλυψώ, με συνολικά εκτιμώμενα αποθέματα περίπου 10 τρισ. κυβικών ποδιών που προορίζονται για εξαγωγή (Πολίτης). Δεν έχει δημοσιευθεί ξεχωριστή εκτίμηση αποθεμάτων μόνο για τον Κρόνο.

Η κοινοπραξία που διαχειρίζεται το κοίτασμα, η ENI και η TotalEnergies με ποσοστό 50 τοις εκατό η καθεμία, σχεδιάζει τη μεταφορά του αερίου με αγωγό προς τις υπεράκτιες υποδομές του αιγυπτιακού Ζορ και στη συνέχεια την υγροποίησή του στον τερματικό σταθμό της Νταμιέτας, ώστε να φορτώνεται σε πλοία με προορισμό την Ευρώπη. Αν η τελική συμφωνία κλείσει τις επόμενες εβδομάδες, η πρώτη παραγωγή θα μπορούσε να φθάσει στα τέλη του 2027 ή στο πρώτο εξάμηνο του 2028 (Cyprus Mail, Πρώτο Θέμα).

Η Κύπρος επέλεξε αυτή τη διαδρομή επειδή δεν διαθέτει δικές της μονάδες υγροποίησης. Ο αγωγός EastMed, η προτεινόμενη υποθαλάσσια σύνδεση 1.900 χιλιομέτρων προς την Ιταλία μέσω Ελλάδας, ουσιαστικά πάγωσε όταν οι ΗΠΑ απέσυραν τη στήριξή τους το 2022. Η Αίγυπτος προσέφερε έτοιμες υποδομές και μικρή απόσταση. Τον Φεβρουάριο του 2025, η ENI και η TotalEnergies υπέγραψαν τριμερή συμφωνία με την Αίγυπτο και την Κύπρο, θεσμοθετώντας τη διαδρομή εξαγωγής.

Η Αίγυπτος έχει προτεραιότητα

Η παραγωγή φυσικού αερίου της Αιγύπτου μειώθηκε από 70,4 δισ. κυβικά μέτρα το 2021 σε 49,4 δισ. κυβικά μέτρα το 2024, πτώση κατά ένα τρίτο μέσα σε τρία χρόνια, εν μέρει λόγω της φθίνουσας παραγωγής από το μεγάλο κοίτασμα Ζορ. Η χώρα πέρασε από τις εξαγωγές 7 εκατ. τόνων ΥΦΑ, δηλαδή υγροποιημένου φυσικού αερίου που ψύχεται για να μεταφερθεί με δεξαμενόπλοια, το 2022, σε εισαγωγές ρεκόρ 9,01 εκατ. τόνων το 2025.

Ο τερματικός σταθμός της Νταμιέτας, που έχει επιλεγεί για το κυπριακό αέριο, επαναλειτούργησε τον Ιανουάριο του 2024, αλλά έκλεισε ξανά έως τον Μάιο, επειδή η Αίγυπτος χρειαζόταν το αέριο για την εσωτερική της αγορά. Η ίδια η σύμβαση αποτυπώνει αυτή την ένταση: σύμφωνα με το Al Manassa, η εγχώρια ζήτηση της Αιγύπτου έχει προτεραιότητα, με τριμηνιαία επανεξέταση που μπορεί να εκτρέψει ποσότητες μακριά από τις ευρωπαϊκές εξαγωγές. Αν το αιγυπτιακό έλλειμμα παραμείνει, οι ευρωπαίοι αγοραστές μπορεί να περιμένουν από τρίμηνο σε τρίμηνο για αέριο που έχουν ήδη συμβολαιοποιήσει.

Το Ινστιτούτο Ενεργειακών Μελετών της Οξφόρδης τιτλοφόρησε την ανάλυσή του τον Μάρτιο του 2025 "Cyprus upstream to help stabilize Egypt gas balances", δηλαδή ότι η κυπριακή παραγωγή θα συμβάλει στη σταθεροποίηση των ισοζυγίων φυσικού αερίου της Αιγύπτου, όχι ότι θα τροφοδοτήσει την Ευρώπη. Ο πιο έγκυρος ερευνητικός φορέας που εξετάζει αυτή τη συμφωνία τη διαβάζει πρώτα ως μέτρο αιγυπτιακής σταθεροποίησης και μόνο δευτερευόντως ως νέα ευρωπαϊκή πηγή εφοδιασμού.

Τι λείπει ακόμη

Η ΕΕ κατανάλωσε περίπου 332 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου το 2024. Ο Κρόνος, σε πλήρη δυναμικότητα, θα μπορούσε να δίνει εκτιμώμενες ποσότητες 6 έως 8 δισ. κυβικών μέτρων τον χρόνο, κάτω από 2,5 τοις εκατό της συνολικής ευρωπαϊκής κατανάλωσης. Σε μια αγορά όπου το μερίδιο του ρωσικού αερίου μέσω αγωγών μειώθηκε από περίπου 40 τοις εκατό το 2021 σε περίπου 6 τοις εκατό το 2025, κάθε νέα πηγή βοηθά στο περιθώριο. Είναι χρήσιμη, αλλά δεν αλλάζει από μόνη της την ευρωπαϊκή εξίσωση.

Άλλα έργα φυσικού αερίου στη νοτιοανατολική Ευρώπη κινούνται σε παρόμοια χρονοδιαγράμματα. Το ρουμανικό Neptun Deep αναμένει το πρώτο αέριο το φθινόπωρο του 2027, με δυναμικότητα 8 δισ. κυβικών μέτρων τον χρόνο. Ο Κρόνος, όμως, είναι το μόνο από αυτά τα έργα του οποίου η εξαγωγική διαδρομή περνά μέσα από χώρα που μπορεί να κρατήσει το αέριο για δική της χρήση.

Η συμφωνία, επίσης, δεν έχει ολοκληρωθεί. Η ENI δεν έχει λάβει ακόμη την τελική επενδυτική απόφαση, δηλαδή την επίσημη έγκριση για τη δέσμευση των απαιτούμενων κεφαλαίων. Ο υποθαλάσσιος αγωγός προς την Αίγυπτο πρέπει ακόμη να κατασκευαστεί, ενώ οι εμπορικοί όροι παραμένουν εμπιστευτικοί. Όπως σημείωσε ο Πολίτης, μια ανακάλυψη δεν ισοδυναμεί με σχέδιο ανάπτυξης, ένα σχέδιο δεν ισοδυναμεί με επενδυτική απόφαση και μια επενδυτική απόφαση δεν σημαίνει αυτομάτως εξόρυξη.

Το κοίτασμα Αφροδίτη, που ανακαλύφθηκε ανοικτά της Κύπρου το 2011, ακόμη δεν παράγει και ενδέχεται να μην μπει σε παραγωγή πριν από το 2031. Ο Κρόνος έχει κινηθεί ταχύτερα στα χαρτιά. Το αν θα κινηθεί ταχύτερα και στην πράξη εξαρτάται από μια μεταβλητή που η Κύπρος δεν ελέγχει: την αυξανόμενη ανάγκη της Αιγύπτου για το δικό της αέριο.