Ο Βαλκανικός Διάδρομος Φυσικού Αερίου Μεγαλώνει

Έντεκα διαχειριστές συστημάτων φυσικού αερίου, δηλαδή οι εταιρείες που λειτουργούν τα εθνικά δίκτυα αγωγών, από εννέα χώρες υπέγραψαν στις 4 Σεπτεμβρίου στη Θεσσαλονίκη συμφωνία συνεργασίας για την επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου προς τα Δυτικά Βαλκάνια (Novini.bg, Powergame). Ο διάδρομος δεν είναι ένας ενιαίος αγωγός, αλλά μια αλυσίδα από εθνικά δίκτυα, διασυνδετήριους αγωγούς και τερματικούς σταθμούς υγροποιημένου φυσικού αερίου, που ενώνονται μέσα από διμερείς συμφωνίες. Για τις περίκλειστες χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, είναι η διαδρομή μέσω της οποίας ελπίζουν να αντικαταστήσουν το ρωσικό αέριο πριν ενεργοποιηθούν πλήρως οι νομικές προθεσμίες της ΕΕ το 2027. Η επέκταση, όμως, παραμένει σε μεγάλο βαθμό χάρτης προθέσεων: αρκετοί από τους αγωγούς στους οποίους στηρίζεται δεν έχουν ακόμη κατασκευαστεί.

Οι νότιοι κρίκοι λειτουργούν

Στο νότιο άκρο του διαδρόμου, οι υποδομές υπάρχουν και χρησιμοποιούνται εμπορικά. Ο τερματικός σταθμός της Αλεξανδρούπολης, μια πλωτή μονάδα που μετατρέπει το μεταφερόμενο με πλοία υγροποιημένο φυσικό αέριο ξανά σε αέριο αγωγών, λειτουργεί από τα τέλη του 2024 με δυναμικότητα 5,5 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως (Adevarul). Ο παλαιότερος σταθμός της Ρεβυθούσας, κοντά στην Αθήνα, έχει δεσμεύσει σχεδόν όλες τις διαθέσιμες χρονοθυρίδες εκφόρτωσης έως το 2040 (OT, Serbia Energy). Οι traders, με άλλα λόγια, δεν αντιμετωπίζουν τη διαδρομή ως πρόσκαιρη λύση.

Προς βορρά, στη Βουλγαρία, ο διασυνδετήριος αγωγός Ελλάδας-Βουλγαρίας, ο IGB, έχει μεταφέρει πάνω από 39 εκατ. MWh από την έναρξη της λειτουργίας του (ICGB). Όπως είχε γράψει το To Brief τον Ιούλιο, οι traders δέσμευσαν για πολλά επόμενα έτη το 46% της διαθέσιμης δυναμικότητας στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα, ένδειξη ότι η αγορά βλέπει εμπορικό βάθος στη συγκεκριμένη όδευση (To Brief).

Η Βουλγαρία είναι το άμεσο σημείο συμφόρησης. Η Bulgartransgaz ολοκλήρωσε την 1η Σεπτεμβρίου την προσθήκη παράλληλου αγωγού σε περιορισμένο τμήμα μεταξύ Κουλάτας και Κρέσνας, ώστε να μπορεί να κινηθεί μεγαλύτερη ποσότητα αερίου προς βορρά. Η μεγαλύτερη αναβάθμιση, όμως, που σχεδόν διπλασιάζει τη δυναμικότητα στα σύνορα με τη Ρουμανία στα 9,4 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως, εξαρτάται από νέες κατασκευές που εκτείνονται στο 2027-28 (Economic.bg, Jurnalul).

Πέρα από τη Βουλγαρία, η Μολδαβία έχει αρχίσει να διαθέτει χρονικά περιορισμένα δικαιώματα διέλευσης, ώστε οι traders να μεταφέρουν αέριο μέσω του δικτύου της προς τις ουκρανικές αποθήκες. Τον Μάρτιο του 2026 καταγράφηκε ρεκόρ δέσμευσης, με 25.500 MWh ημερησίως σε μία διαδρομή (Moldpres). Οι όγκοι είναι μικροί, αλλά δείχνουν ότι η αλυσίδα μπορεί να λειτουργήσει σε όλο της το μήκος.

Ο βαλκανικός κλάδος παραμένει κυρίως στα χαρτιά

Η υπογραφή στη Θεσσαλονίκη πρόσθεσε στην ομάδα τη NOMAGAS της Βόρειας Μακεδονίας και τη Transportgas Srbija της Σερβίας. Σε συνάντηση που είχε γίνει τον Ιούλιο στην Αθήνα, οι διαχειριστές είχαν εξετάσει τη διαθέσιμη δυναμικότητα, τους κανόνες τιμολόγησης και τα χρονοδιαγράμματα σε κάθε συνοριακό σημείο, ενώ συγκρότησαν κοινή ομάδα εργασίας (Gastrade).

Η Ελλάδα και η Βόρεια Μακεδονία κατασκευάζουν διασυνδετήριο αγωγό 123 χιλιομέτρων από τη Νέα Μεσημβρία έως το Νεγκότινο, με χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (NOMAGAS). Βορειότερα, η NOMAGAS ανέθεσε σύμβαση 29,4 εκατ. ευρώ για το δικό της τμήμα, μήκους 22,4 χιλιομέτρων, σε σύνδεση με τη Σερβία, με στόχο ολοκλήρωσης το τέταρτο τρίμηνο του 2028 (Balkan Green Energy News). Για το σερβικό τμήμα, περίπου 144 χιλιομέτρων, δεν υπάρχουν αντίστοιχες δημόσιες λεπτομέρειες ανάθεσης.

Η Σερβία συμπυκνώνει τη βασική αντίφαση του διαδρόμου. Η Srbijagas έχει δεσμεύσει 300 εκατ. κυβικά μέτρα ετησίως στην Αλεξανδρούπολη για δέκα χρόνια (Vreme). Πρόκειται για πραγματική εμπορική δέσμευση, αλλά καλύπτει περίπου το ένα δέκατο της ετήσιας κατανάλωσης της χώρας. Την ίδια ώρα, το Βελιγράδι συνεχίζει να παρατείνει βραχυπρόθεσμες συμφωνίες προμήθειας με την Gazprom (Enerdata). Ο διάδρομος δίνει στη Σερβία διαπραγματευτικό όπλο· δεν αποτελεί ακόμη πλήρη εναλλακτική πηγή εφοδιασμού.

Ποιος κερδίζει, ποιος πληρώνει

Ο κανονισμός της ΕΕ για τη σταδιακή κατάργηση του ρωσικού αερίου, που υιοθετήθηκε τον Ιανουάριο του 2026, απαγορεύει από τον Ιανουάριο του 2027 τις μακροπρόθεσμες συμβάσεις ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου και προβλέπει τερματισμό του ρωσικού αερίου αγωγών έως τα τέλη του 2027 (European Commission, European Parliament). Αυτό είναι το θεσμικό ρολόι που δίνει επείγοντα χαρακτήρα στον διάδρομο.

Η Ελλάδα και η Βουλγαρία κερδίζουν ρόλο κόμβου και έσοδα διέλευσης. Η Ρουμανία κερδίζει διπλά: σήμερα ως χώρα διαμετακόμισης και αύριο ως παραγωγός, εφόσον το υπεράκτιο κοίτασμα Neptun Deep αρχίσει να παράγει, με στόχο το 2027 (OMV). Η Βόρεια Μακεδονία μετακινείται από αγορά-αδιέξοδο σε πιθανή χώρα διέλευσης. Η Ουγγαρία και η Σλοβακία βρίσκονται στο πολιτικό όριο του σχεδίου: εξακολουθούν να βασίζονται σε ρωσικό αέριο μέσω του TurkStream, του αγωγού που μεταφέρει αέριο από τη Ρωσία μέσω Τουρκίας προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, ενώ ο βασικός διαχειριστής μεταφοράς της Σλοβακίας διακίνησε μόλις περίπου 5,4 δισ. κυβικά μέτρα το 2025, από 17,8 δισ. κυβικά μέτρα μετά τη διακοπή της ουκρανικής διέλευσης (Pravda.sk). Ο τερματικός σταθμός υγροποιημένου φυσικού αερίου στο Κρκ της Κροατίας προσφέρει ανταγωνιστική μη ρωσική διαδρομή, με προγραμματισμένο διπλασιασμό δυναμικότητας στα τέλη του 2026 (HRT).

Υπάρχει, όμως, μια προειδοποίηση μέσα στα ίδια τα στοιχεία. Όταν η Ουκρανία δημοπράτησε δύο διαδρομές διέλευσης τον Δεκέμβριο του 2025, καμία εταιρεία δεν δέσμευσε ούτε ένα κυβικό μέτρο (LIGA.net). Οι συμφωνίες συνεργασίας και οι εκπτώσεις στα τιμολόγια δεν αρκούν, αν η τιμή, ο χρόνος και η ζήτηση δεν συναντηθούν. Η Θεσσαλονίκη έκανε τον διάδρομο πολιτικά ευρύτερο. Δεν τον έκανε ακόμη πλήρη σε υποδομές ούτε εγγυημένο εμπορικά.