Λήγουν οι φοροασπίδες στην ενέργεια

Ένα νοικοκυριό στη Μαδρίτη πλήρωσε αυτόν τον μήνα περίπου 8-10 ευρώ περισσότερα για ηλεκτρικό ρεύμα. Από την 1η Ιουνίου, η Ισπανία επανέφερε τον ΦΠΑ στο ρεύμα από το 10% στο 21%, τερματίζοντας μια έκτακτη φορολογική ελάφρυνση που προστάτευε τους καταναλωτές από τότε που η κρίση με το Ιράν εκτόξευσε τις τιμές της ενέργειας (El Español). Ανάλογες ασπίδες αποσύρονται και αλλού στην Ευρώπη: η μείωση του ειδικού φόρου στα καύσιμα στην Ιταλία λήγει στις 6 Ιουνίου, ενώ στη Γερμανία η προσωρινή ελάφρυνση στα καύσιμα εκπνέει στις 30 Ιουνίου. Η σύμπτωση δεν είναι ουδέτερη, καθώς ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη ανέβηκε τον Μάιο στο 3,2%, από 3,0% τον Απρίλιο (Eurostat).

Η επιτάχυνση έρχεται από τις υπηρεσίες

Ο πληθωρισμός στην ενέργεια σχεδόν δεν μετακινήθηκε μεταξύ Απριλίου και Μαΐου, από 10,8% σε 10,9%. Η νέα ώθηση προήλθε από τις υπηρεσίες: εστιατόρια, ενοίκια, ασφάλιστρα, κομμωτήρια. Εκεί ο πληθωρισμός αυξήθηκε από 3,0% σε 3,5%, ενώ ο δομικός πληθωρισμός, δηλαδή οι τιμές χωρίς την πιο ευμετάβλητη ενέργεια και τα τρόφιμα, ανέβηκε από 2,2% σε 2,5% (ΕΚΤ).

Οι κεντρικές τράπεζες έχουν περιορισμένη επιρροή στις τιμές του πετρελαίου, που διαμορφώνονται στις διεθνείς αγορές. Ο πληθωρισμός των υπηρεσιών είναι διαφορετική υπόθεση, επειδή αντανακλά εγχώριους μισθούς, ενοίκια και επιχειρηματικό κόστος, δηλαδή ακριβώς τα πεδία στα οποία η πολιτική επιτοκίων επιχειρεί να φρενάρει τη ζήτηση. Ο επικεφαλής οικονομολόγος της ΕΚΤ, Φίλιπ Λέιν, παραδέχθηκε ότι «ακόμη και αν το αρχικό ενεργειακό σοκ αντιστραφεί, οι δευτερογενείς επιπτώσεις θα μείνουν μαζί μας για κάποιο διάστημα» (Investing.com).

Ποιος απορροφά το κόστος

Ο μέσος όρος της ευρωζώνης κρύβει μεγάλες αποκλίσεις. Η Λιθουανία κατέγραψε πληθωρισμό 5,1%, με βασικό παράγοντα την αύξηση 39,3% στην τιμή του ντίζελ· η χώρα εισάγει όλο το πετρέλαιό της και δεν προσφέρει επιδότηση στα καύσιμα (LRT). Η Γερμανία, προστατευμένη προσωρινά από τη μείωση του φόρου στα καύσιμα, κινήθηκε στο 2,6%, αν και η Μπούντεσμπανκ υπολογίζει ότι μόνο αυτή η επιδότηση συγκρατεί τον δείκτη κατά περίπου 0,25 ποσοστιαίες μονάδες (Handelsblatt).

Η διαφορά γίνεται πιο καθαρή στους μισθούς. Οι Γερμανοί εργαζόμενοι είδαν τις πραγματικές αποδοχές τους να αυξάνονται κατά 1,8% το πρώτο τρίμηνο του 2026, καθώς οι ονομαστικές αυξήσεις 4,1% ξεπέρασαν τον πληθωρισμό (Destatis). Στην Ισπανία δεν υπήρξε αντίστοιχο μαξιλάρι: οι συλλογικές συμβάσεις προέβλεπαν μέση αύξηση 2,94%, κάτω από τον πληθωρισμό, ενώ μόνο το 30% των καλυπτόμενων εργαζομένων διαθέτει αυτόματες ρήτρες αναπροσαρμογής στο κόστος ζωής (Europa Press). Η Ιταλία και η Ελλάδα εμφανίζουν παρόμοιο μοτίβο. Όσο η απόσταση μένει ανοιχτή, η αγοραστική δύναμη μειώνεται μήνα με τον μήνα.

Οι κυβερνήσεις σχεδίασαν αυτές τις φορολογικές μειώσεις ως έκτακτη απάντηση στη διαταραχή στο Στενό του Ορμούζ, η οποία έσπρωξε το πετρέλαιο περίπου στα 105-111 δολάρια το βαρέλι (SEB). Το δημοσιονομικό κόστος ήταν μεγάλο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπολόγισε τα συνολικά δεσμευμένα μέτρα σε πάνω από 14,5 δισ. ευρώ, με το 72% να μην είναι στοχευμένο (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Τώρα οι προϋπολογισμοί επιβάλλουν υποχώρηση. Ο υπουργός Περιβάλλοντος της Ιταλίας απέκλεισε παράταση της μείωσης στον ειδικό φόρο καυσίμων (Sky TG24, Askanews). Στην Ισπανία, το Funcas προβλέπει ότι ο πληθωρισμός θα μπορούσε να φθάσει το 4% μέσα στο καλοκαίρι, αν οι επιδοτήσεις αποσυρθούν πλήρως και το πετρέλαιο παραμείνει ψηλά (Funcas).

Ο πληθωρισμός του Μαΐου εξακολουθούσε να ωφελείται από αυτές τις ασπίδες. Οι μετρήσεις του Ιουνίου και του Ιουλίου θα καταγράψουν την αφαίρεσή τους, δημιουργώντας αυτό που οι οικονομολόγοι ονομάζουν «step effect»: ένα στατιστικό άλμα που προκύπτει από το τέλος των εκπτώσεων, όχι από μια νέα αυτόνομη πίεση στις τιμές.

Οι αγορές τιμολογούν πιθανότητα 85-91% η ΕΚΤ, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα που καθορίζει τα επιτόκια για τις 20 χώρες της ευρωζώνης, να αυξήσει στις 11 Ιουνίου το επιτόκιο καταθέσεων κατά 0,25 ποσοστιαίες μονάδες, στο 2,25% (VT Markets). Ακόμη και ο Γιάννης Στουρνάρας, διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος και μία από τις πιο προσεκτικές φωνές στο Διοικητικό Συμβούλιο, έχει χαρακτηρίσει την αύξηση «αναπόφευκτη για λόγους αξιοπιστίας» (Bloomberg).

Αν ο πληθωρισμός 3,5% στις υπηρεσίες δείχνει ότι οι μισθοί αρχίζουν να κυνηγούν το ενεργειακό κόστος, η αναμονή ενέχει τον κίνδυνο να παγιωθούν υψηλότερες προσδοκίες για τις τιμές. Όμως το ΑΕΠ της ευρωζώνης αυξήθηκε μόλις 0,2% το πρώτο τρίμηνο του 2026 (ΕΚΤ), ενώ η εμπιστοσύνη των καταναλωτών βρίσκεται στο -19, κοντά στο χαμηλότερο επίπεδο από τον Δεκέμβριο του 2022 (Trading Economics). Η αύξηση του κόστους δανεισμού πιέζει τα νοικοκυριά και από τις δύο πλευρές: ακριβότερους λογαριασμούς ενέργειας και ακριβότερα στεγαστικά δάνεια. Η ΕΚΤ είχε αυξήσει τα επιτόκια μέσα σε σοκ προσφοράς και το 2011, επί Ζαν-Κλοντ Τρισέ, για να αλλάξει πορεία λίγους μήνες αργότερα καθώς βάθαινε η κρίση χρέους. Η απόσυρση των επιδοτήσεων μπορεί να συμπιέσει τη ζήτηση από μόνη της. Οι εργαζόμενοι που χάνουν αγοραστική δύναμη στη Μαδρίτη και στη Ρώμη δεν θα είναι εκείνοι που θα πάρουν την απόφαση.