Η εσθονική παράκαμψη οδηγεί σε ρωσικά ύδατα

Την 1η Οκτωβρίου, Ρώσοι συνοριοφύλακες σταμάτησαν το φορτηγό πλοίο Västerbotten, που κατευθυνόταν στο εσθονικό λιμάνι Σιλαμάε, καθώς διέσχιζε ένα μικρό τμήμα ρωσικών υδάτων. Το κράτησαν για ώρες και στη συνέχεια το άφησαν να συνεχίσει, χωρίς, σύμφωνα με την Εσθονία, η Μόσχα να εξηγήσει ποτέ τον λόγο (ERR).

Ήταν η δεύτερη φορά που η Ρωσία σταμάτησε πλοίο σε αυτή τη διαδρομή. Αφού το 2025 κράτησε εκεί ένα δεξαμενόπλοιο, η Εσθονία επιχείρησε να κατευθύνει την κίνηση προς το Σιλαμάε μέσα από τα δικά της ύδατα (Yle).

Το συγκεκριμένο πλοίο ακολούθησε και πάλι τη ρωσική διαδρομή.

Ώρες αγκυροβολημένο, χωρίς εξήγηση

Το πλοίο παρέμεινε αγκυροβολημένο στα ρωσικά χωρικά ύδατα για το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας. Στοιχεία παρακολούθησης πλοίων που ανέλυσε η φινλανδική εφημερίδα Aamuposti έδειξαν ότι ξανάρχισε την πορεία του αργά το απόγευμα (Aamuposti).

Η Ρωσία δεν έχει σχολιάσει τη στάση. Κανένας Ρώσος αξιωματούχος δεν έχει αναλάβει δημόσια την ευθύνη για την απόφαση, ενώ στα σχετικά ρεπορτάζ δεν έχει εμφανιστεί εντολή, κατηγορία ή καταγραφή επιθεώρησης.

Γιατί τα μεγάλα πλοία περνούν από ρωσικά ύδατα

Το πλοίο μπήκε στα ρωσικά ύδατα επειδή η γεωγραφία ευνοεί αυτή τη διαδρομή για τα μεγάλα σκάφη. Είναι ασφαλέστερη από την πορεία ανάμεσα στα αβαθή της εσθονικής θαλάσσιας περιοχής. Τα δημοσιεύματα περιγράφουν τη διέλευση ως συνεννόηση μεταξύ Εσθονίας, Φινλανδίας και Ρωσίας, χωρίς όμως να κατονομάζουν τη συμφωνία ή να παραθέτουν το κείμενό της (ERR).

Η Ρωσία επιτηρεί τα συγκεκριμένα ύδατα, αλλά η εξουσία της έχει όρια. Η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας αναγνωρίζει στα πλοία το δικαίωμα «αβλαβούς διέλευσης»: μπορούν να διασχίζουν τα χωρικά ύδατα μιας άλλης χώρας, εφόσον δεν απειλούν την ασφάλειά της. Η ίδια σύμβαση απαγορεύει στο παράκτιο κράτος να παρεμποδίζει τη διέλευση, εκτός από τις περιπτώσεις που προβλέπει (ΟΗΕ).

Ο Άρε Πιλ, αρμόδιος για τη διαχείριση της θαλάσσιας κυκλοφορίας στην Εσθονική Υπηρεσία Μεταφορών, έδωσε την ευνοϊκότερη για τη Μόσχα ερμηνεία. Είπε ότι η άδεια διέλευσης δεν απαλλάσσει ένα πλοίο από επιθεώρηση και εκτίμησε ότι η Ρωσία έκρινε πως χρειαζόταν να γίνει μία. Το δεύτερο σκέλος είναι δική του εκτίμηση, όχι εξήγηση της Ρωσίας. Χωρίς αιτιολόγηση από τη Μόσχα, δεν μπορεί ακόμη να κριθεί αν η στάση ήταν σύμφωνη με τη σύμβαση.

Η παράκαμψη του Ταλίν και τα όριά της

Η προηγούμενη υπόθεση αφορούσε το δεξαμενόπλοιο Green Admire, το οποίο η Ρωσία σταμάτησε καθώς αναχωρούσε από το Σιλαμάε. Τότε οι εσθονικές αρχές ήθελαν να μεταφέρουν όλη την κίνηση του λιμανιού έξω από τα ρωσικά ύδατα (The Maritime Executive).

Η Εσθονική Υπηρεσία Μεταφορών προχώρησε στην εφαρμογή αυτής της επιλογής, αποφασίζοντας ότι τα πλοία που φτάνουν στο Σιλαμάε ή αναχωρούν από αυτό θα χρησιμοποιούν εσθονικά ύδατα. Το Yle παρουσιάζει την απόφαση ως απάντηση στην υπόθεση του 2025, όχι στη στάση αυτής της εβδομάδας (Yle).

Το Västerbotten πέρασε, παρ’ όλα αυτά, από τα ρωσικά ύδατα. Κανένα από τα δημοσιεύματα που παρατίθενται δεν αναπαράγει το κείμενο της οδηγίας του Ταλίν, οπότε δεν είναι σαφές αν δεσμεύει όλους τους πλοιάρχους ή αν αφήνει την επιλογή στο ίδιο το πλοίο. Στα διαθέσιμα στοιχεία δεν υπάρχει κάτι που να δείχνει ότι το Västerbotten παραβίασε κανόνα επιλέγοντας τη συντομότερη και ασφαλέστερη διαδρομή.

Αυτό το κενό έχει σημασία, επειδή το πρόβλημα είναι η ίδια η διαδρομή. Η Εσθονία μπορεί να υποδεικνύει στα πλοία να μένουν στα δικά της ύδατα, αλλά δεν μπορεί να κάνει τα αβαθή βαθύτερα. Όσο η ασφαλέστερη πορεία περνά από ρωσικά ύδατα, η Μόσχα καθορίζει πόσο ομαλά φτάνουν τα πλοία σε ένα εσθονικό λιμάνι· και έχει πλέον δείξει δύο φορές ότι είναι διατεθειμένη να αξιοποιήσει αυτή τη θέση.

Η χώρα με το σαφέστερο επίσημο συμφέρον στην υπόθεση δεν έχει μιλήσει μέχρι στιγμής. Το Västerbotten έφερε κυπριακή σημαία, και το κράτος της σημαίας έχει την ευθύνη για τα πλοία του στη θάλασσα. Κυπριακά μέσα κάλυψαν τη στάση, αλλά το SigmaLive αναμετέδωσε την εσθονική εκδοχή και δεν δημοσίευσε δήλωση του κυπριακού υπουργείου Ναυτιλίας (SigmaLive).

Προς το παρόν, το κόστος το επωμίζονται οι πλοίαρχοι. Όποιος επιλέγει την ασφαλέστερη διαδρομή προς το Σιλαμάε πρέπει να υπολογίζει ότι μπορεί να μείνει για ώρες αγκυροβολημένος υπό ρωσική επιτήρηση, χωρίς να λάβει εξήγηση ή μεταγενέστερη ενημέρωση από τη Μόσχα. Το κόστος είναι μικρό σε κάθε μεμονωμένο ταξίδι. Σε βάθος χρόνου, όμως, δίνει στη Ρωσία σταθερό μοχλό πίεσης για το πόσο εύκολα φτάνουν τα πλοία σε ένα εσθονικό λιμάνι.

Η παράκαμψη που ανακοίνωσε το Ταλίν δεν κράτησε αυτό το πλοίο έξω από τα ρωσικά ύδατα, όπου η Ρωσία το καθυστέρησε. Τα μέχρι τώρα δημοσιεύματα δεν αποσαφηνίζουν αν οι πλοίαρχοι ήταν υποχρεωμένοι να ακολουθήσουν την εσθονική οδηγία.