Η ΕΕ αφήνει κενό στα σύνορα του Λιβάνου

Καθώς πλησιάζει η 31η Δεκεμβρίου 2026, οπότε η ειρηνευτική δύναμη του ΟΗΕ στον Λίβανο πρέπει να τερματίσει τις κανονικές επιχειρήσεις της (UNIFIL), η νέα αποστολή της ΕΕ δεν αναλαμβάνει την επιτήρηση των συνόρων. Στις 12 Οκτωβρίου, οι κυβερνήσεις της ΕΕ αποφάσισαν τη σύστασή της με αρχική εντολή τριών ετών, για να συμβουλεύει και να εκπαιδεύει τον λιβανικό στρατό και την αστυνομία, σύμφωνα με το Συμβούλιο της ΕΕ. Στόχος της είναι να ενισχύσει τις λιβανικές δυνάμεις ώστε να διασφαλίζουν οι ίδιες τα σύνορά τους.

Τι προβλέπει η αποστολή συμβούλων

Την αποστολή ζήτησε ο Λίβανος. Οι στρατιωτικοί σύμβουλοι θα συνεργάζονται με τις Ένοπλες Δυνάμεις του Λιβάνου για τον έλεγχο των χερσαίων συνόρων, τη θαλάσσια ασφάλεια, τη στρατιωτική αναγνώριση και την αντιμετώπιση του λαθρεμπορίου, ενώ μη στρατιωτική ομάδα θα συμβουλεύει την αστυνομία (Συμβούλιο της ΕΕ). Ο πρόεδρος Ζοζέφ Αούν χαιρέτισε την απόφαση και χαρακτήρισε τον στρατό και την αστυνομία νόμιμα μέσα για την επέκταση της κρατικής εξουσίας (MTV Lebanon).

Η σύσταση της αποστολής δεν σημαίνει ότι έχει ήδη αναπτυχθεί προσωπικό στη Βηρυτό. Ο σχεδιασμός συνεχίζεται και απαιτείται χωριστή απόφαση για την έναρξη της αποστολής (Συμβούλιο της ΕΕ). Κάθε κυβέρνηση αποφασίζει επίσης αν θα διαθέσει προσωπικό. Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης διευκρινίζει ότι οι προκηρυγμένες θέσεις πολιτικού προσωπικού εξαρτώνται από πολιτικές αποφάσεις και την έγκριση του προϋπολογισμού (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης). Δεν έχουν ακόμη ανακοινωθεί ο διοικητής ή ο προϋπολογισμός της αποστολής, ούτε ποιες χώρες θα στείλουν προσωπικό.

Τι έκαναν οι περιπολίες και δεν θα κάνουν οι σύμβουλοι

Η ειρηνευτική δύναμη του ΟΗΕ περιπολεί στη ζώνη ανάμεσα στην Μπλε Γραμμή, τη γραμμή αποχώρησης του Ισραήλ που έχει χαράξει ο ΟΗΕ, και στον ποταμό Λιτάνι. Αναφέρει παραβιάσεις και διατηρεί ανοιχτό δίαυλο επικοινωνίας μεταξύ των λιβανικών και των ισραηλινών δυνάμεων (ειρηνευτική δύναμη του ΟΗΕ στον Λίβανο). Η απόφαση της ΕΕ δεν αναθέτει στους συμβούλους να κάνουν περιπολίες, να επιτηρούν την εκεχειρία ή να λειτουργούν ως δύναμη ανάσχεσης ανάμεσα στις δύο πλευρές (Συμβούλιο της ΕΕ). Η ύπατη εκπρόσωπος της ΕΕ για την εξωτερική πολιτική, Κάγια Κάλας, δήλωσε στη Βηρυτό ότι η αποστολή δεν θα αντικαταστήσει την ειρηνευτική δύναμη του ΟΗΕ (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης).

Ο στρατός που καλείται να αναλάβει είναι ήδη επιβαρυμένος. Τον Φεβρουάριο του 2026 βρίσκονταν νότια του ποταμού Λιτάνι περισσότεροι από 9.000 στρατιώτες του (έκθεση του ΟΗΕ). Ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Άσυλο περιγράφει τις δυνάμεις ασφαλείας του Λιβάνου ως χρόνια υποχρηματοδοτούμενες και εξοπλισμένες με παρωχημένα μέσα (Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Άσυλο).

Η ΕΕ χρηματοδοτεί ήδη μέρος αυτού του εξοπλισμού. Ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για την Ειρήνη, ταμείο της ΕΕ εκτός του κοινοτικού προϋπολογισμού για στρατιωτική βοήθεια, έχει διαθέσει 182 εκατ. ευρώ στον λιβανικό στρατό από το 2022 (Συμβούλιο της ΕΕ). Οι σύμβουλοι μπορούν να προσθέσουν τεχνογνωσία, αλλά δεν μπορούν να καλύψουν μισθούς, ενώ η εκπαίδευση απαιτεί χρόνο που δεν αφήνει το χρονοδιάγραμμα του ΟΗΕ.

Ποιοι μπορούν ακόμη να καλύψουν το κενό

Τρεις διαφορετικοί πόλοι κρατούν τις αποφάσεις που απομένουν, ο καθένας με τη δική του αρμοδιότητα. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ θα αποφασίσει αν θα διαδεχθεί την ειρηνευτική δύναμη άλλη δύναμη του ΟΗΕ. Ο Γενικός Γραμματέας έχει προτείνει τρεις επιλογές, με περίπου 5.525, 3.370 ή 1.980 ένστολους (ΟΗΕ). Η Ουάσιγκτον, που διαθέτει δικαίωμα βέτο στο Συμβούλιο, είχε αφήσει να εννοηθεί ότι θα εμπόδιζε ανανέωση της εντολής χωρίς σαφή ημερομηνία λήξης (Security Council Report).

Η Γαλλία και η Ιταλία εξετάζουν μια δεύτερη οδό, έξω από τον ΟΗΕ και την ΕΕ. Σε κοινή δήλωσή τους τον Ιούνιο του 2026 ανέφεραν ότι θα διερευνήσουν το ενδεχόμενο να ηγηθούν δικού τους διεθνούς συνασπισμού μετά τη λήξη της αποστολής του ΟΗΕ στον Λίβανο (Ηλύσια). Η ιδέα παραμένει σε διερευνητικό στάδιο. Θα απαιτούσε ξεχωριστές αποφάσεις στο Παρίσι και στη Ρώμη, τη συμμετοχή και άλλων χωρών και, κατά πάσα πιθανότητα, τη συναίνεση του Λιβάνου.

Η τρίτη πλευρά είναι οι ίδιες οι κυβερνήσεις της ΕΕ. Δεν έχουν ακόμη ψηφίσει για την έναρξη της αποστολής και καμία δεν υποχρεούται να διαθέσει προσωπικό.

Η απόφαση της ΕΕ αφορά το μακροπρόθεσμο ζητούμενο: να μπορούν ο στρατός και η αστυνομία του Λιβάνου να διατηρούν μόνοι τους τον έλεγχο στον νότο. Το άμεσο κενό, όμως, παραμένει. Οι κανονικές επιχειρήσεις της ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ λήγουν στις 31 Δεκεμβρίου, οπότε από την 1η Ιανουαρίου η γραμμή ανάμεσα στο Ισραήλ και τον Λίβανο ενδέχεται να μείνει χωρίς τους ανθρώπους που καταγράφουν τα περιστατικά και διατηρούν ανοιχτή την επικοινωνία μεταξύ των δύο στρατών (ειρηνευτική δύναμη του ΟΗΕ στον Λίβανο). Τίποτε από όσα αποφάσισε η ΕΕ στις 12 Οκτωβρίου δεν καλύπτει αυτόν τον ρόλο (Συμβούλιο της ΕΕ). Το αν θα υπάρξει διάδοχη δύναμη εξαρτάται από το Συμβούλιο Ασφαλείας, όπου η Ουάσιγκτον μπορεί να μπλοκάρει μια νέα αποστολή του ΟΗΕ, και από το αν η Γαλλία, η Ιταλία ή άλλες πρωτεύουσες θα μετατρέψουν τη συζήτηση για συνασπισμό σε ανάπτυξη στρατευμάτων.