Το έλλειμμα ΕΕ-Κίνας στα 360 δισ. ευρώ

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαρακτήρισε στις 29 Μαΐου τις εμπορικές και επενδυτικές σχέσεις της ΕΕ με την Κίνα «μη βιώσιμες», χρησιμοποιώντας την πιο σκληρή γλώσσα που έχει επιστρατεύσει μέχρι σήμερα απέναντι στο Πεκίνο. Η δήλωση ήρθε μετά από μια χρονιά κατά την οποία το εμπορικό έλλειμμα της ΕΕ με την Κίνα αυξήθηκε κατά 18%, στα 359,8 δισ. ευρώ (Eurostat, Courthouse News). Οι ευρωπαϊκές εξαγωγές προς την Κίνα μειώθηκαν, οι εισαγωγές αυξήθηκαν και η Κομισιόν προειδοποιεί ότι 29 εκατομμύρια ευρωπαϊκές θέσεις εργασίας εκτίθενται στον κίνδυνο που δημιουργεί η κινεζική βιομηχανική υπερπαραγωγή (Le Monde).

Η παρέμβαση, όμως, ήταν πολιτική τοποθέτηση, όχι νομοθετική πράξη. Δεν συνοδεύτηκε από δεσμευτικά μέτρα. Και η πραγματική εξάρτηση της Ευρώπης από την Κίνα έχει αυξηθεί από τότε που οι Βρυξέλλες ανακοίνωσαν, πριν από τρία χρόνια, τη στρατηγική του «de-risking», δηλαδή τη μείωση των κρίσιμων εξαρτήσεων χωρίς πλήρη οικονομική αποσύνδεση.

Η εξάρτηση που βάθυνε

Μελέτη του Ιδρύματος Friedrich Naumann, που δημοσιοποιήθηκε την ίδια εβδομάδα, αποτύπωσε αριθμητικά την αποτυχία της στρατηγικής. Η εξάρτηση της Γερμανίας από κινεζικές εισαγωγές αυξήθηκε σε κάθε κρίσιμη κατηγορία μεταξύ 2023 και 2025: στις μπαταρίες λιθίου από 49,7% σε 66,5%, στα αντιβιοτικά από 65,3% σε 72,9%, στα φωτοβολταϊκά πάνελ από 89% σε 92,6% (n-tv). Οι όγκοι εισαγωγών σπάνιων γαιών τριπλασιάστηκαν.

Το ίδιο μοτίβο φαίνεται σε όλη την ήπειρο. Οι ιταλικές εισαγωγές από την Κίνα αυξήθηκαν κατά 91% μεταξύ 2019 και 2025, η μεγαλύτερη άνοδος μεταξύ των μεγάλων οικονομιών της ΕΕ (Corriere della Sera). Σε επίπεδο ΕΕ, 98% των εισαγόμενων φωτοβολταϊκών πάνελ προέρχεται από την Κίνα, ενώ περίπου 70% των αλυσίδων εφοδιασμού για μπαταρίες και καθαρές τεχνολογίες περνά από Κινέζους παραγωγούς (Bruegel, Κοινό Κέντρο Ερευνών της ΕΕ). Η Ευρώπη θέλει να απεξαρτηθεί από έναν προμηθευτή τον οποίο χρειάζεται περισσότερο από ποτέ.

Η Γαλλία πιέζει, η Γερμανία ζυγίζει

Πέντε χώρες, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Ολλανδία και η Λιθουανία, κατέθεσαν στις 25 Μαΐου κοινό έγγραφο ζητώντας ταχύτερη ενεργοποίηση εμπορικών αμυντικών μέτρων (Corriere della Sera). Ο επίτροπος Εμπορίου της ΕΕ, Στεφάν Σεζουρνέ, απάντησε με σχέδιο τριών πυλώνων: ανώτατο όριο 60% για το μερίδιο οποιασδήποτε χώρας σε μία αλυσίδα εφοδιασμού, αντικατάσταση των αργών ερευνών ανά προϊόν με κλαδικές ρήτρες προστασίας και αυστηρότερους κανόνες για τις ξένες επιδοτήσεις (Le Monde).

Η Γερμανία δεν υπέγραψε. Το Βερολίνο δεν απορρίπτει τα εμπορικά αμυντικά εργαλεία, αλλά προτιμά στοχευμένες παρεμβάσεις συμβατές με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, αντί για οριζόντια πλαφόν στις αλυσίδες εφοδιασμού που θα μπορούσαν να προκαλέσουν κινεζικά αντίμετρα (Handelsblatt). Η υπουργός Οικονομίας Κατερίνα Ράιχε ταξίδεψε την ίδια εβδομάδα στο Πεκίνο με επιχειρηματική αποστολή 40 ατόμων, ζητώντας «αμοιβαιότητα» και αξιόπιστη πρόσβαση σε σπάνιες γαίες. Επέστρεψε χωρίς συμφωνίες (Deutschlandfunk).

Η γερμανική επιφυλακτικότητα αντανακλά την έκθεση της χώρας. Το διμερές εμπόριο με την Κίνα έφθασε τα 250 δισ. ευρώ το 2025, παρότι οι γερμανικές εξαγωγές αυτοκινήτων έχουν υποχωρήσει στο μισό από το 2022 (Euronews, Krone). Οι αντιφάσεις δεν περιορίζονται στο Βερολίνο. Η Ιταλία υπέγραψε το σκληρότερο κείμενο, την ώρα που υποδέχεται την κινεζική αυτοκινητοβιομηχανία Dongfeng για τη συνδιαχείριση εργοστασίου της Stellantis στο Κασίνο (Il Fatto Quotidiano). Η Ουγγαρία, η οποία απορρόφησε 44% των κινεζικών άμεσων ξένων επενδύσεων που κατευθύνθηκαν στην ΕΕ, βρίσκεται μπροστά σε άμεση σύγκρουση ανάμεσα στη στρατηγική προσέλκυσης εργοστασίων και στα προτεινόμενα πλαφόν, που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν τις μονάδες της BYD και της CATL που χτίζονται στη χώρα (Portfolio).

Η ρητορική προηγείται της εφαρμογής

Οι τρεις πυλώνες του Σεζουρνέ δεν έχουν ακόμη μετατραπεί σε νομοθετικό κείμενο. Το προτεινόμενο «εργαλείο κατά της υπερπαραγωγής», που θα επέτρεπε στην ΕΕ να μπλοκάρει προληπτικά εισαγωγές οι οποίες τιμολογούνται κάτω από το κόστος παραγωγής, παραμένει σε διαβούλευση, με επίσημη πρόταση να αναμένεται το νωρίτερο στο τρίτο τρίμηνο του 2026 (Atlantic Council). Ο επικαιροποιημένος κανονισμός για τον έλεγχο άμεσων ξένων επενδύσεων, δηλαδή την κρατική εξέταση εξαγορών σε ευαίσθητους κλάδους, κατέληξε σε πολιτική συμφωνία τον Δεκέμβριο του 2025, αλλά δεν θα εφαρμοστεί πριν από τα τέλη του 2027 (Συμβούλιο της ΕΕ).

Η μία συγκεκριμένη αλλαγή που έρχεται άμεσα είναι η κατάργηση, από την 1η Ιουλίου, του αφορολόγητου ορίου των 150 ευρώ για μικροδέματα (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Σήμερα, εκατομμύρια μικροαποστολές από κινεζικές πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου, όπως η Temu και η Shein, εισέρχονται στην ΕΕ χωρίς δασμούς, πιέζοντας τους τοπικούς λιανεμπόρους. Η επιβολή δασμών σε κάθε δέμα πλήττει απευθείας τα περιθώρια αυτού του επιχειρηματικού μοντέλου.

Η Κίνα δεν περιμένει την Ευρώπη να αποφασίσει. Το Πεκίνο έχει ήδη επιβάλει δασμούς 42,7% στα ευρωπαϊκά γαλακτοκομικά (Euronews), έχει καθυστερήσει πιστοποιήσεις αεροσκαφών της Airbus, έχει περιορίσει τις εξαγωγές σπάνιων γαιών και έχει επιβάλει κυρώσεις σε επτά ευρωπαϊκές αμυντικές εταιρείες (Radio Free Europe).

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συνεδριάζει στις 18 Ιουνίου για να χαράξει κατεύθυνση. Η βαθύτερη αντίφαση είναι αριθμητική: η Ευρώπη χρειάζεται κινεζικά φωτοβολταϊκά, μπαταρίες και σπάνιες γαίες για να πετύχει τους δικούς της κλιματικούς στόχους. Η προστασία της εγχώριας βιομηχανίας επιβραδύνει την απανθρακοποίηση· οι ανεξέλεγκτες εισαγωγές διαλύουν τη βιομηχανική βάση που απαιτείται για μακροπρόθεσμη αυτάρκεια (CER). Τρία χρόνια μετά την έναρξη του «de-risking», η εξάρτηση έχει μόνο βαθύνει. Στις 18 Ιουνίου, η Ευρώπη πρέπει να αποφασίσει ποιο κόστος θεωρεί μικρότερο: να τραυματίσει τη δική της πράσινη μετάβαση ή να βλέπει τη βιομηχανική της βάση να συρρικνώνεται.