Πράσινο φως στην καταλανική αμνηστία

Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έκρινε στις 16 Ιουλίου ότι το ενωσιακό δίκαιο δεν εμποδίζει την ισπανική αμνηστία για αδικήματα που συνδέονται με το καταλανικό κίνημα ανεξαρτησίας (Euronews, Brussels Signal). Η απόφαση αφαιρεί από τους αντιπάλους του νόμου το ισχυρότερο ευρωπαϊκό νομικό επιχείρημα. Δεν αμνηστεύει όμως αυτομάτως κανέναν. Αυτό παραμένει έργο των ισπανικών δικαστηρίων, αρκετά από τα οποία έχουν ήδη δείξει ότι δεν θεωρούν την απόφαση του Λουξεμβούργου γενική άφεση.

Πώς έφθασε η υπόθεση στο Λουξεμβούργο

Δύο ισπανικά δικαστήρια προσέφυγαν στο άρθρο 267 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τη διάταξη που επιτρέπει στους εθνικούς δικαστές να ζητούν από το ΔΕΕ ερμηνεία του ενωσιακού δικαίου (άρθρο 267 ΣΛΕΕ). Το Λουξεμβούργο απαντά στο νομικό ερώτημα· η τελική κρίση για την υπόθεση παραμένει στο εθνικό δικαστήριο που υπέβαλε το ερώτημα.

Το ισπανικό Tribunal de Cuentas, το ανώτατο ελεγκτικό όργανο για τη διαχείριση δημόσιου χρήματος, ρώτησε αν η διαγραφή οικονομικών ευθυνών για κονδύλια που δαπανήθηκαν στο δημοψήφισμα ανεξαρτησίας του 2017 παραβιάζει τους κανόνες προστασίας του προϋπολογισμού της ΕΕ. Σε ξεχωριστή διαδικασία, η Audiencia Nacional, ανώτερο ποινικό δικαστήριο, ζήτησε να μάθει αν η αμνήστευση κατηγορουμένων σε υπόθεση τρομοκρατίας που συνδέεται με την καταλανική ανεξαρτησία υπονομεύει την αντιτρομοκρατική οδηγία της ΕΕ (RTVE).

Απορρίφθηκαν οι δύο ενστάσεις, διατηρήθηκε ένα όριο

Το Δικαστήριο απέρριψε και τις δύο βασικές ενστάσεις. Στο δημοσιονομικό σκέλοςος, έκρινε ότι η χρήση ισπανικού δημόσιου χρήματος για ένα παράνομο δημοψήφισμα δεν προκάλεσε ζημία στον προϋπολογισμό της ΕΕ (Brussels Signal). Στο σκέλος της τρομοκρατίας, δέχθηκε ότι η ισπανική αμνηστία είναι αρκετά περιορισμένη ώστε να μη ματαιώνει την εφαρμογή της ευρωπαϊκής οδηγίας: καλύπτει μόνο το πλαίσιο της καταλανικής ανεξαρτησίας και εξαιρεί πράξεις που προκάλεσαν εκ προθέσεως σοβαρή βλάβη στα ανθρώπινα δικαιώματα.

Ένα όριο, πάντως, παρέμεινε. Το Δικαστήριο αντέδρασε σε διάταξη που θα μπορούσε να υποχρεώσει τους Ισπανούς δικαστές να κλείσουν υποθέσεις μέσα σε δύο μήνες, προτού το Λουξεμβούργο ολοκληρώσει την απάντηση στα προδικαστικά ερωτήματα (Internazionale/Reuters). Η Ισπανία μπορεί να θεσπίζει αμνηστίες, αλλά δεν μπορεί να διακόπτει τον ίδιο τον δικαστικό δίαυλο της ΕΕ.

Ο Πουτζδεμόν παραμένει σε νομική εκκρεμότητα

Για πρώην Καταλανούς αξιωματούχους που αντιμετωπίζουν λογιστικές αξιώσεις ενώπιον του Tribunal de Cuentas, ο δρόμος προς την αμνηστία είναι πλέον σε μεγάλο βαθμό ανοικτός (Eurasia Review). Για τον Κάρλες Πουτζδεμόν, το κενό παραμένει πολύ μεγαλύτερο.

Λίγες ώρες μετά την απόφαση, ο δικαστής του Ανώτατου Δικαστηρίου Πάμπλο Γιαρένα διατήρησε σε ισχύ το εθνικό ένταλμα σύλληψης κατά του Πουτζδεμόν (Antena 3). Η συλλογιστική του Γιαρένα δεν στηρίζεται στο ενωσιακό δίκαιο. Υποστηρίζει ότι η φερόμενη κατάχρηση δημόσιων πόρων από τον Πουτζδεμόν περιλάμβανε προσωπικό πλουτισμό, στοιχείο που εξαιρείται από τον ίδιο τον νόμο της αμνηστίας. Το Λουξεμβούργο δεν κλήθηκε ποτέ να απαντήσει σε αυτό το ερώτημα. Επόμενος κρίσιμος σταθμός γίνεται πλέον το Συνταγματικό Δικαστήριο της Ισπανίας, το οποίο ανέβαλε για το φθινόπωρο τη δική του κρίση για την αμνηστία (Eurasia Review).

Για τον πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ, η απόφαση προσφέρει πολιτικό έδαφος. Το ισχυρότερο επιχείρημα της αντιπολίτευσης, ότι η αμνηστία παραβιάζει το δίκαιο της ΕΕ, δοκιμάστηκε δικαστικά και απορρίφθηκε. Ο Σάντσεθ μπορεί πλέον να πει στους κοινοβουλευτικούς του εταίρους, τη Junts και την ERC, τα δύο βασικά καταλανικά κόμματα υπέρ της ανεξαρτησίας που στηρίζουν την κυβέρνησή του, ότι η υπόσχεσή του πέρασε το ευρωπαϊκό νομικό εμπόδιο (Ouest-France). Οι ηγέτες του κινήματος ανεξαρτησίας απάντησαν ζητώντας άμεση και πλήρη εφαρμογή. Η γερμανική και η γαλλική κάλυψη αντιμετώπισαν την απόφαση ως περιορισμένη: ως νομικό σταθμό ελέγχου, όχι ως πράσινο φως για τον αποσχισμό (taz).

Το Δικαστήριο μπορούσε να κρίνει αν το ενωσιακό δίκαιο μπλοκάρει την αμνηστία. Δεν μπορούσε να αποφασίσει αν τα ισπανικά δικαστήρια θα την εφαρμόσουν. Το Λουξεμβούργο έβγαλε την ΕΕ από την εξίσωση. Τα δικαστήρια της Μαδρίτης αναλαμβάνουν πλέον την καθυστέρηση, τη διακριτική ευχέρεια και τις συνέπειες.