Το ΔΕΕ ξεμπλοκάρει την ισπανική αμνηστία

Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έκρινε στις 16 Ιουλίου ότι ο ισπανικός νόμος αμνηστίας για τους Καταλανούς αυτονομιστές δεν παραβιάζει το δίκαιο της ΕΕ. Η απόφαση αφαιρεί ένα βασικό ευρωπαϊκό επιχείρημα κατά του νόμου, αλλά δεν ανοίγει αυτομάτως τον δρόμο της επιστροφής για τον Κάρλες Πουτζδεμόν από το Βέλγιο. Το ισπανικό Ανώτατο Δικαστήριο εξακολουθεί να αρνείται την εφαρμογή της αμνηστίας στη δική του υπόθεση, ενώ το εθνικό ένταλμα σύλληψης παραμένει σε ισχύ (δελτίο Τύπου CURIA αριθ. 112/26, Euronews).

Τι αποφάσισε πράγματι το Λουξεμβούργο

Τα ισπανικά δικαστήρια είχαν ζητήσει από το Δικαστήριο της ΕΕ, το οποίο συνεδρίασε στη μείζονα σύνθεσή του, να απαντήσει σε τρία ερωτήματα. Αν ο νόμος αμνηστίας θίγει τα οικονομικά συμφέροντα της ΕΕ. Αν παραβιάζει τους ευρωπαϊκούς κανόνες κατά της τρομοκρατίας. Και αν η δίμηνη προθεσμία που θέτει στους δικαστές για να αποφανθούν τους αναγκάζει να αγνοήσουν εκκρεμή προδικαστικά ερωτήματα προς το Λουξεμβούργο.

Οι απαντήσεις ήταν περιορισμένες, αλλά σαφείς. Η αμνηστία ανήκει στην αρμοδιότητα των κρατών-μελών. Η χρήση δημόσιων πόρων που συνδέθηκε με την καταλανική προσπάθεια ανεξαρτησίας δεν σήμαινε αυτομάτως ζημία για τον προϋπολογισμό της ΕΕ (Brussels Signal). Οι ευρωπαϊκοί κανόνες κατά της τρομοκρατίας δεν απαγορεύουν έναν νόμο αμνηστίας που αποσκοπεί στην πολιτική συμφιλίωση (Al Jazeera). Και αν η προθεσμία του ισπανικού νόμου υποχρέωνε δικαστές να αποφασίσουν πριν απαντήσει το Δικαστήριο της ΕΕ σε προδικαστικό ερώτημα, οι δικαστές οφείλουν να την παραμερίσουν (δελτίο Τύπου CURIA).

Το Δικαστήριο της ΕΕ δεν έκρινε ότι ο Πουτζδεμόν καλύπτεται από την αμνηστία. Δεν διέταξε την Ισπανία να άρει το ένταλμα σύλληψης. Δεν αποφάνθηκε αν η εξαίρεση του νόμου για πράξεις που συνεπάγονται «προσωπικό πλουτισμό» εφαρμόζεται στη δική του περίπτωση. Αυτά παραμένουν ζητήματα των ισπανικών δικαστηρίων (Politico, δελτίο Τύπου CURIA).

Δύο δικαστήρια, δύο δρόμοι, και οι δύο στη Μαδρίτη

Το Ανώτατο Δικαστήριο ελέγχει την ποινική δικογραφία του Πουτζδεμόν. Ο ανακριτής του έχει αρνηθεί να εφαρμόσει την αμνηστία στην κατηγορία που απομένει, δηλαδή την κακή χρήση δημόσιων πόρων. Το σκεπτικό έχει σημασία: ο νόμος εξαιρεί πράξεις που συνδέονται με προσωπικό όφελος, και ο δικαστής αντιμετωπίζει την καταγγελλόμενη χρήση δημόσιου χρήματος για την καταλανική ανεξαρτησία ως τέτοια πράξη (el Constitucional, NRC). Το Δικαστήριο της ΕΕ αποδυνάμωσε έναν πυλώνα αυτής της άρνησης, απορρίπτοντας το επιχείρημα περί ζημίας στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Το εσωτερικό όμως ερώτημα παραμένει: χωρά η υπόθεση Πουτζδεμόν στην εξαίρεση περί «προσωπικού πλουτισμού»; Αυτό είναι ζήτημα ισπανικού, όχι ευρωπαϊκού δικαίου.

Ο δεύτερος δρόμος περνά από το Συνταγματικό Δικαστήριο της Ισπανίας. Τον Ιούνιο του 2025 είχε κρίνει ότι ο νόμος αμνηστίας είναι, σε γενικές γραμμές, συμβατός με το ισπανικό Σύνταγμα (Brussels Signal). Ο Πουτζδεμόν έχει πλέον καταθέσει amparo, δηλαδή συνταγματική προσφυγή με την οποία υποστηρίζει ότι η άρνηση του Ανώτατου Δικαστηρίου να εφαρμόσει την αμνηστία παραβιάζει θεμελιώδη δικαιώματά του. Αν το Συνταγματικό Δικαστήριο ανατρέψει την ερμηνεία του Ανώτατου Δικαστηρίου, τόσο το ένταλμα όσο και η απόφαση για την αμνηστία θα πρέπει να επανεξεταστούν (NRC).

Μέχρι ισπανικό δικαστήριο να άρει τυπικά το ένταλμα σύλληψης, η επιστροφή από το Βέλγιο ενέχει πραγματικό νομικό κίνδυνο. Ο βελγικός και ο ολλανδικός Τύπος το διατυπώνουν καθαρά: η απόφαση φέρνει τον Πουτζδεμόν ένα βήμα πιο κοντά στην επιστροφή, δεν του δίνει ελεύθερη διέλευση (De Morgen).

Γιατί η Ευρώπη παρακολουθεί μια ισπανική υπόθεση

Η απόφαση καλύφθηκε σε πολλές χώρες ως κάτι περισσότερο από εσωτερική ισπανική υπόθεση. Τα γερμανικά ρεπορτάζ υπενθυμίζουν το 2018, όταν δικαστήριο του Σλέσβιχ-Χόλσταϊν εξέτασε ισπανικό αίτημα έκδοσης του Πουτζδεμόν και έδειξε ότι το Ευρωπαϊκό Ένταλμα Σύλληψης, ο μηχανισμός με τον οποίο ένα κράτος της ΕΕ ζητεί από άλλο την παράδοση υπόπτου, δεν καταργεί τις εθνικές νομικές κατηγορίες (Deutschlandfunk). Το 2018 το ερώτημα ήταν αν άλλη χώρα θα εκτελούσε ισπανικό ένταλμα. Το 2026 είναι αν η ίδια η Ισπανία θα εφαρμόσει τον νόμο που ψήφισε.

Το Δικαστήριο της ΕΕ χάραξε το όριο ανάμεσα σε όσα μπορεί να εμποδίσει το ευρωπαϊκό δίκαιο και σε όσα παραμένουν εθνική επιλογή. Ο ισπανικός νόμος αμνηστίας άντεξε σε αυτόν τον έλεγχο. Το αν ο Πουτζδεμόν θα ωφεληθεί από τον νόμο που προέκυψε μέσα από την πολιτική σύγκρουση της οποίας υπήρξε κεντρικό πρόσωπο θα κριθεί πλέον από το Ανώτατο Δικαστήριο και το Συνταγματικό Δικαστήριο της Ισπανίας. Το Λουξεμβούργο περιόρισε την υπόθεση. Η Μαδρίτη εξακολουθεί να κρατά την πόρτα από την οποία θέλει να περάσει ο Πουτζδεμόν.