Το μπλόκο ανεβάζει το πλαφόν στο ρωσικό πετρέλαιο

Το 21ο πακέτο κυρώσεων της ΕΕ κατά της Ρωσίας κόλλησε στις Βρυξέλλες γύρω στις 10-12 Ιουλίου όχι επειδή μία χώρα είπε «όχι», αλλά επειδή κάθε χώρα είχε τη δυνατότητα να το κάνει. Οι πρέσβεις των κρατών-μελών στην COREPER, την επιτροπή όπου οι μόνιμοι αντιπρόσωποι διαπραγματεύονται τα κείμενα πριν τα εγκρίνουν οι υπουργοί, δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν σε αυτό που παρουσιαζόταν ως ο πιο φιλόδοξος γύρος κυρώσεων από την εισβολή στην Ουκρανία (Euronews, Συμβούλιο της ΕΕ). Το πλαφόν στο πετρέλαιο, τα νηολόγια πλοίων, οι ποσοστώσεις αλιευμάτων και επίμαχα πρόσωπα μπήκαν στο ίδιο πακέτο, το οποίο απαιτούσε ομοφωνία βάσει του άρθρου 31 της Συνθήκης για την ΕΕ. Κάθε κυβέρνηση βρήκε κάτι να προστατεύσει.

Το ρολόι του πλαφόν στο πετρέλαιο

Η καθυστέρηση είχε κόστος. Το ευρωπαϊκό πλαφόν στην τιμή του ρωσικού πετρελαίου, δηλαδή ο κανόνας που επιτρέπει σε δυτικές ασφαλιστικές και ναυτιλιακές εταιρείες να εξυπηρετούν ρωσικό αργό μόνο αν πωλείται κάτω από συγκεκριμένο όριο, επρόκειτο να αναπροσαρμοστεί αυτόματα στις 15 Ιουλίου. Ο μηχανισμός λειτουργεί απλά: επειδή οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου είχαν αυξηθεί, ο μαθηματικός τύπος θα ανέβαζε το πλαφόν από τα 44,10 δολάρια το βαρέλι προς τα περίπου 58 δολάρια ή και υψηλότερα (Euronews, Eurointegration). Υψηλότερο πλαφόν σημαίνει ότι περισσότερα ρωσικά φορτία μπορούν να χρησιμοποιούν νόμιμα δυτική ναυτιλία και ασφάλιση. Αυτό μεταφράζεται σε περισσότερα έσοδα για τη Μόσχα.

Ο επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν ήθελε να παγώσει το πλαφόν στο χαμηλότερο επίπεδο έως τον Ιανουάριο του 2027. Όμως το πάγωμα είχε ενσωματωθεί στο ευρύτερο πακέτο. Αφού το πακέτο δεν προχώρησε, δεν μπορούσε να προχωρήσει ούτε το πάγωμα.

Πέρα από το πλαφόν, η Επιτροπή πρότεινε να προστεθούν στον κατάλογο κυρώσεων ακόμη 30 δεξαμενόπλοια του λεγόμενου σκιώδους στόλου, δηλαδή παλαιά πλοία που μεταφέρουν ρωσικό αργό εκτός των κανονικών ασφαλιστικών δικτύων, να επεκταθούν οι απαγορεύσεις συναλλαγών σε 31 ρωσικές τράπεζες και να στοχοποιηθούν πλατφόρμες κρυπτονομισμάτων και ενδιάμεσοι σε τρίτες χώρες που χρησιμοποιούνται για την παράκαμψη των υφιστάμενων κανόνων (Baker McKenzie, United24). Σύμφωνα με την Επιτροπή, τα υφιστάμενα μέτρα καλύπτουν ήδη το 90% των πρώην εισαγωγών ρωσικού πετρελαίου και το 70% των περιουσιακών στοιχείων του ρωσικού τραπεζικού συστήματος (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ενεργειακές κυρώσεις, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, χρηματοπιστωτικά μέτρα). Το 21ο πακέτο θα έκλεινε μέρος των κενών που απομένουν στην εφαρμογή.

Τρεις χώρες, τρία μπλόκα

Ο κανόνας της ομοφωνίας σημαίνει ότι κάθε πρωτεύουσα μπορεί να κρατήσει όμηρο ολόκληρο το πακέτο έως ότου ικανοποιηθεί η δική της ένσταση. Τρία παραδείγματα δείχνουν τον μηχανισμό.

Η Ελλάδα, η Κύπρος και η Μάλτα αντιστάθηκαν στο πάγωμα του πλαφόν, επειδή περιορίζει άμεσα τις ναυτιλιακές τους βιομηχανίες, οι οποίες εισπράττουν αμοιβές από τη μεταφορά ρωσικού αργού και υγροποιημένου φυσικού αερίου (Upday). Χαμηλότερο πλαφόν σημαίνει λιγότερα φορτία που μπορούν να μεταφέρουν νόμιμα. Η Βουλγαρία αντέδρασε στην επιβολή κυρώσεων στον συνδεδεμένο με τη Lukoil δισεκατομμυριούχο Βαγκίτ Αλεκπέροφ, προειδοποιώντας ότι τα μέτρα θα μπορούσαν να απειλήσουν το διυλιστήριο του Μπουργκάς, το οποίο τροφοδοτεί με καύσιμα τα Βαλκάνια (Il Foglio). Ο Ρόμπερτ Φίτσο της Σλοβακίας απείλησε με μπλόκο λόγω του ενεργειακού κόστους για μια οικονομία που εξακολουθεί να εξαρτάται από το ρωσικό φυσικό αέριο μέσω αγωγών (Noviny.sk).

Καμία κυβέρνηση δεν ακύρωσε μόνη της το πακέτο. Το θεσμικό σύστημα, όμως, έδωσε σε κάθε επιφύλαξη την ίδια δυνατότητα βέτο, και οι επιφυλάξεις συσσωρεύθηκαν.

Ποιος κερδίζει από την καθυστέρηση

Κάθε εβδομάδα καθυστέρησης αφήνει πιο ανοιχτά τα κανάλια ρωσικών εσόδων. Ανάλυση του CREA για τον Ιούνιο του 2026 έδειξε ότι οι εισαγωγές ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου στην ΕΕ παρέμεναν πάνω από τα επίπεδα του Ιουνίου 2025, ότι η Ουγγαρία εισήγαγε ρωσικά ορυκτά καύσιμα αξίας 591 εκατ. ευρώ μέσα σε έναν μήνα και ότι οκτώ φορτία πετρελαϊκών προϊόντων που είχαν παραχθεί από ρωσικό αργό εκφορτώθηκαν σε ευρωπαϊκά λιμάνια παρά την υφιστάμενη απαγόρευση (CREA). Οι διαχειριστές του σκιώδους στόλου και οι πλατφόρμες διακανονισμού μέσω κρυπτονομισμάτων κερδίζουν χρόνο για να αναδρομολογήσουν ροές πριν τους προλάβει η επιβολή των κανόνων.

Στο εσωτερικό της Ευρώπης, οι κερδισμένοι είναι συγκεκριμένοι κλάδοι που αποφεύγουν άμεσο κόστος συμμόρφωσης ή απώλεια εργασιών: Έλληνες πλοιοκτήτες που διατηρούν έσοδα από τη διαμετακόμιση υγροποιημένου φυσικού αερίου, βουλγαρικά συμφέροντα γύρω από τα διυλιστήρια που κρατούν την πρόσβαση σε αργό, Ιβηρες εισαγωγείς αλιευμάτων που συνεχίζουν να προμηθεύονται ρωσικά προϊόντα. Οι χαμένοι είναι λιγότερο ορατοί, και αυτό εξηγεί εν μέρει γιατί χάνουν. Τα ρωσικά έσοδα περιορίζονται λιγότερο, παρατείνοντας τη χρηματοδότηση ενός πολέμου τον οποίο οι κυρώσεις υποτίθεται ότι πρέπει να κάνουν δυσκολότερο. Και η αξιοπιστία της ΕΕ ως δύναμης οικονομικής πίεσης φθείρεται κάθε φορά που ένα πακέτο εφαρμογής καθυστερεί εξαιτίας ενός διυλιστηρίου, ενός νηολογίου και ενός αγωγού.

Οι ευρωπαϊκές κυρώσεις έχουν βάρος επειδή εφαρμόζονται ως κανόνες μίας ενιαίας αγοράς, δεσμεύοντας ταυτόχρονα τις τράπεζες του Λουξεμβούργου, τα ελληνικά δεξαμενόπλοια, τα πολωνικά τελωνεία και τα γαλλικά προξενεία. Η ΕΕ, όμως, μπορεί να πιέσει τη Ρωσία μόνο όταν και οι 27 κυβερνήσεις αποδέχονται κόστος στο εσωτερικό τους. Αυτή τη στιγμή, αρκετές δεν το αποδέχονται.