Η ΕΕ παγώνει τα €75 στα σύνορα άνθρακα

Μια αναβολή δύο ημερών στο ημερολόγιο των Βρυξελλών δείχνει κάτι μεγαλύτερο από διαδικαστική καθυστέρηση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μετέφερε την επανεξέταση του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών από τις 15 στις 17 Ιουλίου (Argus), ενώ τα κράτη-μέλη ανέβαλαν για τον Σεπτέμβριο την ψηφοφορία για τους κανόνες στις εισαγωγές με βάση τον άνθρακα (Sendeco2). Οι δύο κινήσεις φωτίζουν την ίδια πολιτική σύγκρουση: αν η βαριά βιομηχανία της ΕΕ θα συνεχίσει να λαμβάνει δωρεάν δικαιώματα ρύπανσης και μετά το 2030, και ποιος θα πληρώσει το κόστος αν αυτό συμβεί.

Γιατί τα δωρεάν δικαιώματα έχουν τόσο μεγάλη αξία

Η ευρωπαϊκή αγορά άνθρακα, το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών, υποχρεώνει τις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής και τα εργοστάσια να αγοράζουν δικαίωμα για κάθε τόνο διοξειδίου του άνθρακα που εκπέμπουν. Η τιμή αυτού του δικαιώματος είναι, πρακτικά, το κόστος του άνθρακα. Για να μη μεταφέρουν οι επιχειρήσεις την παραγωγή τους εκτός Ευρώπης ώστε να το αποφύγουν, η ΕΕ εισήγαγε τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα, γνωστό ως CBAM, ο οποίος επιβάλλει στους εισαγωγείς χάλυβα, τσιμέντου, αλουμινίου και άλλων προϊόντων μια αντίστοιχη επιβάρυνση. Ο μηχανισμός άρχισε να εισπράττει πραγματικά χρήματα την 1η Ιανουαρίου 2026 (EUR-Lex).

Το ποσό δεν είναι αμελητέο. Τα πιστοποιητικά CBAM κόστιζαν 75,28 ευρώ ανά τόνο διοξειδίου του άνθρακα το δεύτερο τρίμηνο του 2026 (Argus, SteelOrbis). Σε αυτό το επίπεδο τιμών, κάθε απόφαση για το ποιος λαμβάνει δωρεάν δικαιώματα μετακινεί πραγματικό χρήμα μεταξύ κλάδων, κρατών και επιχειρήσεων.

Ενόψει της ψηφοφορίας του Σεπτεμβρίου, η αντιπαράθεση έχει ήδη χωριστεί σε δύο στρατόπεδα. Περίπου 40 βιομηχανικοί όμιλοι, μεταξύ των οποίων η BASF, η thyssenkrupp και η ArcelorMittal, ζήτησαν πολιτική παρέμβαση απέναντι στην αύξηση του κόστους του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών, προειδοποιώντας για κλείσιμο μονάδων και μετεγκατάσταση παραγωγής (Finanzen.net). Το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα στηρίζει αυτή τη γραμμή, πιέζοντας τον επίτροπο Κλίματος Βόπκε Χούκστρα να παρατείνει τα δωρεάν δικαιώματα πέραν του 2030 (Euronews).

Απέναντί τους, η Επιτροπή Περιβάλλοντος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ψήφισε στις 6 Ιουλίου, με 56 ψήφους υπέρ και 11 κατά, ένα αυστηρότερο κείμενο για τον CBAM. Πρότεινε την επέκταση του μηχανισμού σε περίπου 180 μεταγενέστερα προϊόντα της αλυσίδας αξίας, όπως ανταλλακτικά αυτοκινήτων και οικιακές συσκευές, και απέρριψε τη χρήση διεθνών πιστώσεων άνθρακα ως υποκατάστατων των ευρωπαϊκών δικαιωμάτων (European Parliament). Έτσι, η κοινοβουλευτική επιτροπή μπαίνει ευθέως απέναντι στο βιομηχανικό λόμπι πριν από την κρίσιμη ψηφοφορία.

Οι γερμανικές εκπομπές μειώθηκαν επειδή τα εργοστάσια δούλεψαν λιγότερο

Η ενεργοβόρα βιομηχανία της Γερμανίας εξέπεμψε 97 εκατ. τόνους διοξειδίου του άνθρακα το 2025, μειωμένους κατά 5,5%. Όμως η ίδια η γερμανική υπηρεσία περιβάλλοντος απέδωσε την πτώση στη μείωση της παραγωγής και στην ασθενή ζήτηση, όχι σε επενδύσεις καθαρής τεχνολογίας (Umweltbundesamt). Η παραγωγή συρρικνώθηκε και, μαζί της, συρρικνώθηκαν οι εκπομπές. Δημοσιογραφική έρευνα κατέγραψε ότι μόνο η BASF έχει ωφεληθεί από 4,7 δισ. ευρώ σε δωρεάν πιστοποιητικά και από 800 εκατ. ευρώ σε έσοδα εμπορίας από το 2013 (Correctiv). Τα δωρεάν δικαιώματα δεν ενεργοποίησαν μετασχηματισμό. Επιδότησαν τη διατήρηση του υφιστάμενου μοντέλου.

Η Σουηδία δείχνει την αντίστροφη πλευρά. Η SSAB επενδύει περίπου 6 δισ. ευρώ για να αντικαταστήσει τον άνθρακα με υδρογόνο στην παραγωγή χάλυβα (Cyprus Mail/Reuters). Κάθε επιπλέον έτος κατά το οποίο οι ανταγωνιστές της συνεχίζουν να λαμβάνουν δωρεάν δικαιώματα μειώνει την απόδοση αυτής της επένδυσης. Η Σουηδία πλήρωσε πρώτη και τώρα βλέπει τις Βρυξέλλες να εξετάζουν αν θα ανταμείψουν όσους δεν ακολούθησαν.

Η Ιταλία αποκαλύπτει και το ρήγμα μέσα στην ίδια τη βιομηχανία. Οι χαλυβουργίες στην αρχή της αλυσίδας θέλουν την προστασία του CBAM απέναντι σε φθηνότερους ξένους ανταγωνιστές. Οι μεταποιητικές επιχειρήσεις που παράγουν αυτοκίνητα, συσκευές και μηχανήματα ζητούν να καθυστερήσει έως το 2030 η επέκταση του μηχανισμού στα downstream προϊόντα, επειδή ανεβάζει το κόστος του χάλυβα και του αλουμινίου που αγοράζουν ως εισροές (SteelOrbis). Η Πολωνία, με βιομηχανικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας γύρω στα 170-194 ευρώ ανά μεγαβατώρα και με δίκτυο που παραμένει βαρύ σε άνθρακα, πιέζει εντονότερα για βραδύτερη μείωση του ανώτατου ορίου εκπομπών και για παράταση των δωρεάν δικαιωμάτων (WP, RMF24).

Ο Σεπτέμβριος θα κρίνει αν ο συνοριακός μηχανισμός λειτουργεί

Η ψηφοφορία του Σεπτεμβρίου θα καθορίσει πόσο μπορούν να αφαιρούν οι εισαγωγείς όταν δηλώνουν ότι έχουν ήδη πληρώσει τιμή άνθρακα σε τρίτη χώρα. Αν οι κανόνες έκπτωσης είναι υπερβολικά γενναιόδωροι, οι εισαγωγείς θα μπορούν να αξιοποιούν τα κενά του συστήματος και ο συνοριακός μηχανισμός θα αδειάσει από περιεχόμενο. Αν είναι υπερβολικά αυστηροί, οι εξαγωγείς από χώρες με μερική τιμολόγηση άνθρακα θα αντιμετωπίσουν κάτι που θα μοιάζει με συγκαλυμμένο δασμό.

Η ΕΕ καλείται να επιλέξει ανάμεσα σε δύο κατηγορίες επιχειρήσεων: εκείνες που έχουν ήδη δαπανήσει δισεκατομμύρια για να μειώσουν τις εκπομπές τους και εκείνες που έλαβαν δωρεάν δικαιώματα συνεχίζοντας να ρυπαίνουν. Από τα στοιχεία που εξετάστηκαν δεν προκύπτει δημόσια τεκμηρίωση ότι η παράταση των δωρεάν δικαιωμάτων συνοδεύεται από δεσμευτικές επενδύσεις σε καθαρή παραγωγή. Οι γερμανικές εκπομπές μειώθηκαν επειδή μειώθηκε η ζήτηση. Τα δεδομένα δείχνουν ότι η ελάφρυνση προστατεύει τους κατεστημένους παίκτες· δεν τους μετασχηματίζει.