Ρωσικές κυρώσεις έως τον Ιούλιο του 2027

Η ΕΕ ανανέωσε τις ευρείες οικονομικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας για δώδεκα μήνες, αντί για το συνηθισμένο εξάμηνο, παρατείνοντάς τες έως τις 31 Ιουλίου 2027 (European Pravda, RBC Ukraine). Η αλλαγή μοιάζει διοικητική, αλλά έχει πολιτικό βάρος: αφαιρεί μία ετήσια προθεσμία βέτο και μειώνει στο μισό τις ευκαιρίες που έχει οποιαδήποτε κυβέρνηση να κρατήσει όμηρο ολόκληρο το πακέτο.

Γιατί το χρονοδιάγραμμα έχει μεγαλύτερη σημασία απ’ όσο φαίνεται

Με βάση τις ευρωπαϊκές Συνθήκες, κυρώσεις αυτού του τύπου χρειάζονται ομοφωνία και των 27 κρατών-μελών κάθε φορά που τίθενται προς ανανέωση (άρθρο 31 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση). Η διαδικασία έχει δύο νομικά βήματα: πρώτα οι κυβερνήσεις συμφωνούν ομόφωνα σε μια απόφαση εξωτερικής πολιτικής· έπειτα ένας κανονισμός μετατρέπει την απόφαση αυτή σε δεσμευτικούς κανόνες για τράπεζες, εμπορικές επιχειρήσεις, ενεργειακούς ομίλους και εταιρείες μεταφορών (επισκόπηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής). Στην πράξη, τα δύο στάδια αντιμετωπίζονται ως ενιαίο πολιτικό πακέτο, άρα ένα και μόνο βέτο μπορεί να μπλοκάρει τα πάντα (Verfassungsblog).

Ο προηγούμενος ρυθμός ήταν απολύτως προβλέψιμος. Το Συμβούλιο ανανέωσε τις κυρώσεις για έξι μήνες τον Ιούλιο του 2024, ξανά τον Ιανουάριο του 2025 και ξανά τον Δεκέμβριο του 2025 (Ashurst). Κάθε προθεσμία μετατρεπόταν σε προγραμματισμένο σημείο πίεσης. Κυβερνήσεις που ζητούσαν ανταλλάγματα σε άσχετους ευρωπαϊκούς φακέλους ή αντιμετώπιζαν εσωτερική δυσαρέσκεια για το ενεργειακό κόστος μπορούσαν να αξιοποιήσουν την επικείμενη λήξη ως μοχλό διαπραγμάτευσης.

Η ετήσια ανανέωση δεν καταργεί την ομοφωνία. Περιορίζει όμως τις προγραμματισμένες στιγμές διαπραγμάτευσης από δύο τον χρόνο σε μία.

Ποιος κερδίζει προβλεψιμότητα, ποιος χάνει πίεση

Το καθεστώς κυρώσεων είναι εκτεταμένο. Περιλαμβάνει τα παγωμένα αποθεματικά της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας, αποσυνδέσεις από το δίκτυο διατραπεζικών πληρωμών SWIFT, απαγορεύσεις εξαγωγών όπλων και τεχνολογίας διπλής χρήσης, περιορισμούς στις εισαγωγές πετρελαίου και άνθρακα, μέτρα στη ναυτιλία, ρυθμίσεις για το υγροποιημένο φυσικό αέριο και απαγορεύσεις στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες (επισκόπηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής). Για επιχειρήσεις που τρέχουν προγράμματα συμμόρφωσης σε όλα αυτά τα πεδία, ο μεγαλύτερος κύκλος ανανέωσης σημαίνει πιο καθαρό ορίζοντα σχεδιασμού (SW Zoll).

Ο εξάμηνος κύκλος δημιουργούσε και ένα νομικό παράδοξο. Οι προσφυγές ενώπιον των δικαστηρίων της ΕΕ κατά κυρώσεων χρειάζονται συνήθως 18 έως 24 μήνες, ενώ τα επίμαχα μέτρα αντικαθίσταντο κάθε έξι μήνες. Αυτό αποδυνάμωνε τον δικαστικό έλεγχο, καθώς τα δικαστήρια δυσκολεύονταν να εξετάσουν αν συγκεκριμένες κυρώσεις ήταν νομικά στέρεες πριν αυτές λήξουν και επανεκδοθούν (Brussels Morning).

Οι κυβερνήσεις που χάνουν είναι εκείνες που χρησιμοποιούσαν κάθε προθεσμία ως διαπραγματευτικό χαρτί. Η Βουλγαρία έδωσε το συγκεκριμένο παράδειγμα σε αυτόν τον γύρο. Η Σόφια απείλησε με βέτο συνδέοντας το ζήτημα με το διυλιστήριο του Μπουργκάς, το μοναδικό διυλιστήριο της χώρας, το οποίο εξαρτάται από ρωσικό αργό βάσει παλαιότερης εξαίρεσης από τη γενική απαγόρευση εισαγωγών (DW, κανονισμός 2022/879). Με την ετήσια ανανέωση, η Βουλγαρία έχει πλέον μία ευκαιρία τον χρόνο να πιέσει για αυτό το θέμα, αντί για δύο.

Τι μένει ανοιχτό

Δύο επιφυλάξεις εμποδίζουν την εικόνα να διαβαστεί ως πλήρης θεσμική θωράκιση. Οι ατομικές λίστες κυρώσεων, που καλύπτουν περισσότερα από 2.600 φυσικά και νομικά πρόσωπα, ανανεώθηκαν χωριστά και παραμένουν σε εξάμηνο κύκλο (AL24 News). Επίσης, δεν υπάρχει αξιόπιστο μοντέλο που να συνδέει την αλλαγή του χρονοδιαγράμματος με μετρήσιμη επίπτωση στον πληθωρισμό, στις τιμές ενέργειας ή στο ΑΕΠ. Το κόστος που σηκώνουν οι Ευρωπαίοι προκύπτει από το περιεχόμενο των κυρώσεων και από την ευρύτερη αναδιάταξη του ενεργειακού εφοδιασμού μακριά από τη Ρωσία. Η αλλαγή στο ημερολόγιο επηρεάζει το πόσο μόνιμο φαίνεται αυτό το κόστος.

Αυτή η διάρκεια είναι και το βασικό μήνυμα. Η ΕΕ απομακρύνεται από την αντιμετώπιση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας ως έκτακτου καθεστώτος που μπαλωνόταν δύο φορές τον χρόνο και τις μετατρέπει σε σταθερό στοιχείο της οικονομικής σχέσης της Ευρώπης με τη Μόσχα. Το αν η εφαρμογή τους μπορεί να ακολουθήσει, ιδίως απέναντι σε πετρελαιοφόρα με δυσδιάκριτες σημαίες που παρακάμπτουν τους ναυτιλιακούς περιορισμούς και σε δίκτυα που διοχετεύουν απαγορευμένα αγαθά στη Ρωσία μέσω τρίτων χωρών, είναι το ερώτημα που θα κριθεί στους επόμενους δώδεκα μήνες.