Η ΕΕ παγώνει το πλαφόν στο ρωσικό πετρέλαιο

Τα κράτη-μέλη της ΕΕ συμφώνησαν στις 15 Ιουλίου να διατηρήσουν για ακόμη μία εβδομάδα το πλαφόν στην τιμή του ρωσικού πετρελαίου στα 44,10 δολάρια το βαρέλι (Euronews, Denník N). Χωρίς αυτή την παράταση, ένας ενσωματωμένος μαθηματικός τύπος θα ανέβαζε αυτόματα το όριο περίπου στα 58 δολάρια, μειώνοντας την πίεση στη Μόσχα χωρίς να χρειαστεί καμία πολιτική απόφαση. Το ευρύτερο 21ο πακέτο κυρώσεων παραμένει ακόμη ανοιχτό (Aktuality.sk).

Όπλο υπηρεσιών, όχι εμπάργκο

Το πλαφόν δεν απαγορεύει τη διάθεση ρωσικού πετρελαίου στις διεθνείς αγορές. Στοχεύει τις δυτικές υπηρεσίες που κάνουν το εμπόριο εφικτό. Ναυτιλιακές εταιρείες, ασφαλιστές, μεσίτες και χρηματοδότες που συνδέονται με την ΕΕ και την Ομάδα των Επτά μπορούν να εξυπηρετούν θαλάσσιες μεταφορές ρωσικού αργού μόνο εφόσον το φορτίο πωλείται στο ύψος του πλαφόν ή χαμηλότερα. Αν η τιμή το υπερβαίνει, οφείλουν να αποσυρθούν (Council, EUR-Lex).

Ο μηχανισμός επιχειρεί να συμβιβάσει δύο αντικρουόμενους στόχους: να μειώσει τα έσοδα της Ρωσίας ανά βαρέλι, αλλά να κρατήσει το ρωσικό πετρέλαιο στην αγορά ώστε να μη διαταραχθούν οι διεθνείς τιμές. Το ύψος του πλαφόν είναι το σημείο όπου αυτοί οι δύο στόχοι συγκρούονται.

Με το ρωσικό αργό Urals να κινείται γύρω στα 40 δολάρια, ένα όριο στα 44 δολάρια μπορεί να φαίνεται σχεδόν αδιάφορο. Η μικρή απόσταση, όμως, είναι ακριβώς ο μηχανισμός πίεσης. Στα 44 δολάρια, κάθε φορτίο βρίσκεται κοντά στο νόμιμο όριο, αναγκάζοντας τους μεταφορείς και τους ασφαλιστές να ελέγχουν προσεκτικά τη συμμόρφωση. Αν οι τιμές κινηθούν έστω και λίγο υψηλότερα, οι δυτικοί πάροχοι υπηρεσιών αντιμετωπίζουν πραγματικό νομικό κίνδυνο. Ένα πλαφόν στα 58 δολάρια θα εξαφάνιζε αυτή την τριβή: τα περισσότερα φορτία θα πληρούσαν αυτομάτως τις προϋποθέσεις, η πρόσβαση στη δυτική ναυτιλία και ασφάλιση θα αποκαθίστατο ευκολότερα, η Ρωσία θα συνέχιζε να πουλά σε τιμές αγοράς και οι δυτικές εταιρείες θα διατηρούσαν τα κέρδη τους από τη συναλλαγή (Upday, Business AM).

Η ρήτρα επανεξέτασης που είχε ενσωματωθεί στον αρχικό κανονισμό του 2022 υπολογίζει εκ νέου το πλαφόν με βάση πρόσφατους μέσους όρους της αγοράς. Καθώς οι τιμές του πετρελαίου μετακινήθηκαν, η αριθμητική άρχισε να σπρώχνει το όριο προς τα πάνω από μόνη της. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζήτησε εξάμηνο πάγωμα για να αποτρέψει αυτή την εξέλιξη (E&E News). Πήρε μία εβδομάδα.

Διάτρητο, αλλά όχι άνευ σημασίας

Το πλαφόν έχει μεγάλες διαρροές. Το CREA, το Κέντρο Έρευνας για την Ενέργεια και τον Καθαρό Αέρα, διαπίστωσε ότι το 54% του ρωσικού πετρελαίου που μεταφέρεται δια θαλάσσης κινείται ήδη με «σκιώδη» δεξαμενόπλοια εκτός δυτικής δικαιοδοσίας (CREA). Ωστόσο, οι δυτικές υπηρεσίες δεν έχουν εξαφανιστεί. Σχεδόν το 30% των εξαγωγών ρωσικού αργού τον Απρίλιο μεταφέρθηκε ακόμη με δεξαμενόπλοια συνδεδεμένα με την Ομάδα των Επτά, πολλά από αυτά ελληνικών συμφερόντων, παρότι τα έγγραφα πιστοποίησης τιμής που χρησιμοποιούν οι έμποροι για να δηλώνουν συμμόρφωση θεωρούνται ευρέως αναξιόπιστα (RUSI).

Αν το πλαφόν δεν είχε καμία αξία, δεν θα υπήρχε τόσο έντονη σύγκρουση για το ύψος του.

Ποιος εξαρτάται από ποια διαδρομή

Η διαπραγμάτευση χωρίζει τα κράτη ανάλογα με το είδος της οικονομικής τους έκθεσης.

Οι χρήστες αγωγών, όπως η Ουγγαρία και η Σλοβακία, λαμβάνουν ρωσικό αργό μέσω του αγωγού Druzhba σε τιμή χαμηλότερη από τις διεθνείς τιμές. Το διυλιστήριο MOL της Ουγγαρίας κερδίζει από τη διαφορά ανάμεσα στη φθηνή ρωσική πρώτη ύλη και τις ευρωπαϊκές τιμές προϊόντων. Η Βουδαπέστη επιχειρεί τώρα να αποσπάσει μέρος αυτού του περιθωρίου μέσω προοδευτικής εισφοράς στη διαφορά Brent-Urals, δηλαδή στη διαφορά ανάμεσα στο διεθνές σημείο αναφοράς και στη ρωσική ποιότητα που πωλείται με έκπτωση (Telex). Οι ΗΠΑ προσθέτουν εξωτερική πίεση, προειδοποιώντας για δασμούς έως και 100% σε μεγάλους αγοραστές ρωσικής ενέργειας (444).

Οι πωλητές ναυτιλιακών υπηρεσιών, όπως η Ελλάδα, η Κύπρος και η Μάλτα, βρίσκονται μέσα στο ίδιο το σύστημα επιβολής. Η Αθήνα υποστηρίζει ότι ένα πολύ χαμηλό πλαφόν θα ωθούσε το εμπόριο σε αδιαφανείς στόλους τρίτων χωρών, εκτός ευρωπαϊκής εμβέλειας, πλήττοντας την ευρωπαϊκή ναυτιλία χωρίς να μειώνει κατ’ ανάγκην τα ρωσικά έσοδα (DW). Πρόκειται ταυτόχρονα για πραγματικό πρόβλημα σχεδιασμού και για σαφές εμπορικό συμφέρον.

Οι κερδισμένοι από ένα υψηλότερο πλαφόν είναι ευδιάκριτοι: οι Ρώσοι εξαγωγείς, οι traders που διακινούν φορτία, οι πλοιοκτήτες που χρεώνουν αυξημένα ναύλα και τα διυλιστήρια που αγοράζουν πετρέλαιο με έκπτωση. Ένα χαμηλότερο πλαφόν πλήττει πρώτα τη Ρωσία, αλλά πιέζει και τις ευρωπαϊκές ναυτιλιακές εταιρείες, καθώς και τα διυλιστήρια που εξαρτώνται από αγωγούς και βλέπουν τα περιθώριά τους να συρρικνώνονται όσο περιορίζεται η έκπτωση.

Η ΕΕ έχει περιθώριο έως τις 23 Ιουλίου. Το πάγωμα της περασμένης εβδομάδας έδειξε ότι ένα σύστημα κυρώσεων μπορεί να αποδυναμωθεί από την ίδια του την αριθμητική, χωρίς να απαιτηθεί νέα πολιτική απόφαση. Αυτό το σφάλμα σχεδιασμού είναι πλέον το καθαρότερο τεστ για το κατά πόσο η Ευρώπη αντιμετωπίζει σοβαρά τη δική της οικονομική πίεση προς τη Μόσχα.