ΕΕ: Άλμα 23,8% στο κόστος καυσίμων

Τα καύσιμα για τα Ι.Χ. κόστισαν στους καταναλωτές της ΕΕ 23,8 τοις εκατό περισσότερο τον Αύγουστο του 2026 σε σύγκριση με έναν χρόνο νωρίτερα (Eurostat). Το ποσοστό προκύπτει από τον εναρμονισμένο δείκτη τιμών καταναλωτή, τον δείκτη πληθωρισμού που καταρτίζουν όλες οι χώρες της ΕΕ με την ίδια μεθοδολογία. Καταγράφει όσα πληρώνουν οι οδηγοί στα πρατήρια, μετά τους φόρους και τις τυχόν ελαφρύνσεις. Αποτυπώνει, επομένως, το κόστος της αγοράς όπως διαμορφώνεται από την εθνική πολιτική, χωρίς όμως να δείχνει πόσο από την αύξηση οφείλεται στο πετρέλαιο και πόσο στις κυβερνήσεις.

Πώς ένας σταθερός φόρος αλλάζει την αριθμητική

Η τιμή ενός λίτρου καυσίμου διαμορφώνεται σε διαδοχικά επίπεδα. Στη βάση βρίσκονται το αργό πετρέλαιο, που τιμολογείται σε δολάρια, και τα περιθώρια διύλισης, μεταφοράς και λιανικής. Στη συνέχεια, οι κυβερνήσεις επιβάλλουν τον ειδικό φόρο κατανάλωσης, έναν σταθερό φόρο που υπολογίζεται σε λεπτά ανά λίτρο, και κατόπιν τον φόρο προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) στο σύνολο της τιμής, συμπεριλαμβανομένου και του ειδικού φόρου. Η φορολογία καυσίμων στη Γερμανία ακολουθεί αυτό το μοντέλο (German Finance Ministry).

Το σταθερό φορολογικό σκέλος επηρεάζει το ποσοστό της μεταβολής. Όταν αυξάνεται απότομα η τιμή του αργού, ο ειδικός φόρος παραμένει ίδιος, με αποτέλεσμα η τιμή στην αντλία να αυξάνεται αναλογικά λιγότερο. Το αντίστροφο συμβαίνει όταν λήγει μια προσωρινή μείωση: η τιμή στο πρατήριο ανεβαίνει ακόμη και αν η τιμή του πετρελαίου παραμένει αμετάβλητη. Η Γερμανία μείωσε τον ειδικό φόρο καυσίμων κατά 14,04 λεπτά το λίτρο τον Μάιο και τον Ιούνιο, με εκτιμώμενο κόστος 1,6 δισ. ευρώ, και η μείωση έληξε τον Ιούλιο (Bundestag).

Γρήγορη και οριζόντια ή φθηνότερη και στοχευμένη

Η Γερμανία επιλέγει και πάλι την ταχύτητα. Στις 18 Σεπτεμβρίου, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση και οι κυβερνήσεις και των 16 κρατιδίων συμφώνησαν σε νέα μείωση κατά 14 λεπτά από την 1η Οκτωβρίου έως τις 31 Δεκεμβρίου. Το εκτιμώμενο κόστος ανέρχεται σε 2,5 δισ. ευρώ και θα κατανεμηθεί ισόποσα μεταξύ του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού και των προϋπολογισμών των κρατιδίων (Bundesregierung, ZDF). Στις 22 Σεπτεμβρίου απαιτούνταν ακόμη η έγκριση της Bundestag, της κάτω Βουλής, και της Bundesrat, του σώματος που εκπροσωπεί τα κρατίδια (Tagesschau). Η Γερμανία δεν είναι η μόνη χώρα που κινείται προς αυτή την κατεύθυνση: η Ισπανία εφαρμόζει από τον Ιούλιο μειούμενη περικοπή του ειδικού φόρου, η οποία επρόκειτο να λήξει στις 30 Σεπτεμβρίου, εκτός αν παραταθεί (BOE).

Η μείωση ενός φόρου περιορίζει τα έσοδα του κράτους, όμως την τελική τιμή την καθορίζουν οι λιανοπωλητές. Οι οικονομολόγοι αποκαλούν «μετακύλιση» το ποσοστό της φορολογικής μείωσης που φτάνει τελικά στην αντλία. Μετά την έκπτωση στα καύσιμα που εφαρμόστηκε στη Γερμανία το 2022, το Ινστιτούτο ifo διαπίστωσε ότι μόνο ένα μέρος της μεταφέρθηκε στους οδηγούς (ifo). Τα δημόσια έσοδα, ωστόσο, μειώνονται κατά το σύνολο της φορολογικής ελάφρυνσης.

Η Γαλλία έχει επιλέξει διαφορετική λύση. Το πακέτο μέτρων της 22ας Σεπτεμβρίου διευρύνει τη στήριξη προς όσους χρησιμοποιούν το αυτοκίνητό τους για να μετακινηθούν στην εργασία τους. Σύμφωνα με τη Libération, έως και 5,5 εκατ. άνθρωποι ενδέχεται να δικαιούνται την ενίσχυση, με τις σχετικές αναφορές να κάνουν λόγο για καταβολή 100 ευρώ.

Ο νέος σχεδιασμός αντιμετωπίζει μια καταγεγραμμένη αδυναμία της προηγούμενης οριζόντιας επιστροφής φόρου καυσίμων στη Γαλλία. Το Ελεγκτικό Συνέδριο της χώρας υπολόγισε το κόστος του μέτρου σε 7,6–8 δισ. ευρώ και διαπίστωσε ότι οι μεγαλύτεροι καταναλωτές καυσίμων καρπώθηκαν μεγαλύτερο μέρος της ενίσχυσης (Cour des comptes). Η καταβολή σε εργαζομένους που πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια κατευθύνει τη στήριξη προς τις ομάδες που επιλέγει η κυβέρνηση, αν και οι κανόνες επιλεξιμότητας προσεγγίζουν μόνο κατά προσέγγιση την πραγματική ανάγκη. Παράλληλα, αφήνει αμετάβλητες τόσο την τιμή στην αντλία όσο και την επίσημη μέτρηση του πληθωρισμού στα καύσιμα στη Γαλλία.

Όταν η μείωση φόρου μιας γειτονικής χώρας περνά τα σύνορα

Οι εθνικές επιλογές μεταδίδονται και πέρα από τα σύνορα. Σύμφωνα με το NRC, το ντίζελ κόστιζε περίπου 2,81 ευρώ το λίτρο στην Ολλανδία στις 18 και 19 Σεπτεμβρίου, έναντι περίπου 2,47 ευρώ στη Γερμανία, πριν από τη νέα μείωση. Πρατήρια στην ολλανδογερμανική μεθόριο προειδοποιούν ότι μια μεγαλύτερη διαφορά θα οδηγήσει τους πελάτες τους προς τα ανατολικά (Omroep Gelderland). Κάθε ρεζερβουάρ που γεμίζει στη Γερμανία μεταφέρει την πώληση, αλλά και τον ειδικό φόρο και τον ΦΠΑ που τη συνοδεύουν, στη γερμανική πλευρά. Μέχρι στιγμής δεν έχει μετρηθεί πόσα λίτρα περνούν τα σύνορα.

Κάθε προσέγγιση εξυπηρετεί διαφορετικό στόχο. Οι οριζόντιες μειώσεις φαίνονται αμέσως στην αντλία και μειώνουν τον δείκτη τιμών. Το κράτος επιδοτεί κάθε λίτρο, συμπεριλαμβανομένων όσων αγοράζουν πλουσιότεροι και ξένοι οδηγοί, ενώ μέρος της εξοικονόμησης μπορεί να παραμείνει στους λιανοπωλητές. Οι στοχευμένες πληρωμές επιβαρύνουν λιγότερο τον προϋπολογισμό, αλλά διατηρούν υψηλό τον πληθωρισμό που βλέπει το κοινό.

Γι’ αυτό ο πίνακας της Eurostat χρειάζεται προσεκτική ανάγνωση. Η τιμή του αργού, οι συναλλαγματικές ισοτιμίες, το κόστος διύλισης και τα περιθώρια λιανικής επηρεάζουν τον δείκτη μαζί με τη φορολογία. Η κατάταξη, όμως, συγκρίνει τις τιμές στην αντλία μετά τις κρατικές παρεμβάσεις και δεν μπορεί να δείξει ποια χώρα υπέστη το μεγαλύτερο υποκείμενο σοκ από την άνοδο του πετρελαίου. Μια χώρα που μειώνει τον ειδικό φόρο καυσίμων θα εμφανιστεί καλύτερα στον πίνακα από μια γειτονική χώρα που καταβάλλει επιδόματα, ακόμη και αν και οι δύο δαπάνησαν χρήματα για να προστατεύσουν τους ίδιους οδηγούς.