Οι επιδοτήσεις καυσίμων μπερδεύουν την ΕΚΤ

Το πετρέλαιο τύπου Brent ξεπέρασε τα 109 δολάρια. Το Στενό του Ορμούζ παραμένει κλειστό για περισσότερες από 80 ημέρες. Στην ΕΕ, οι κυβερνήσεις δαπανούν δισεκατομμύρια σε επιδοτήσεις καυσίμων, καθεμία με δικό της σχήμα και χωρίς ουσιαστικό συντονισμό. Στις 11 Ιουνίου, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η οποία ορίζει το ενιαίο επιτόκιο για τις 20 χώρες του ευρώ, αναμένεται σχεδόν βέβαια να το αυξήσει σε μια οικονομία που ήδη πιέζεται. Η εθνική δημοσιονομική πολιτική κατακερματίζει την ενιαία αγορά και η ΕΚΤ δεν έχει καθαρό σήμα πληθωρισμού πάνω στο οποίο να στηριχθεί.

Ο αγώνας των επιδοτήσεων

Το γερμανικό Tankrabatt, μια προσωρινή μείωση του φόρου στα καύσιμα κατά περίπου 17 λεπτά ανά λίτρο, με κόστος περίπου 1,6 δισ. ευρώ σε δύο μήνες, έριξε τον γενικό πληθωρισμό στο 2,6 τοις εκατό τον Μάιο. Η επιδότηση λήγει στις 30 Ιουνίου. Ο Γερμανός υπουργός Μεταφορών έχει προειδοποιήσει ότι το κράτος δεν αντέχει δημοσιονομικά την παράτασή της, ενώ η Bundesbank προβλέπει μηδενική ανάπτυξη στο δεύτερο τρίμηνο.

Άλλες κυβερνήσεις επέλεξαν διαφορετικά εργαλεία. Η Πολωνία επέβαλε νομικά δεσμευτικές ανώτατες τιμές καυσίμων με υπουργική απόφαση. Το Βέλγιο ενεργοποίησε επίσημο σχέδιο έκτακτης ανάγκης για το πετρέλαιο, το μόνο κράτος-μέλος της ΕΕ που το έκανε. Η Ιταλία βρίσκεται στη δυσκολότερη θέση: ο διοικητής της Τράπεζας της Ιταλίας, Φάμπιο Πανέτα, προειδοποίησε στα τέλη Μαΐου ότι το ενεργειακό σοκ θα επιβραδύνει αισθητά την ανάπτυξη και θα ωθήσει τον πληθωρισμό πολύ πάνω από τον στόχο. Η Ρώμη ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ, να παρατείνει τη δημοσιονομική ρήτρα διαφυγής, η οποία επιτρέπει στις κυβερνήσεις να υπερβαίνουν τα όρια ελλείμματος σε περιόδους έκτακτης ανάγκης, ώστε να καλυφθούν και οι ενεργειακές δαπάνες.

Η Επιτροπή αρνήθηκε. Πρότεινε μόνο μια στενή εξαίρεση για πράσινες επενδύσεις, αποκλείοντας ρητά τις επιδοτήσεις καυσίμων. Η στάση αυτή ακολουθεί το μοτίβο των δημοσιονομικών διαπραγματεύσεων νωρίτερα μέσα στο 2026: η Επιτροπή δίνει πολιτικό χώρο σε επίπεδο τίτλων, αλλά κρατά τους περιορισμούς αρκετά αυστηρούς ώστε να διαφυλαχθούν οι κανόνες για τα ελλείμματα. Παράλληλα, επιμένει ότι δεν υπάρχει «άμεση ανησυχία για την ασφάλεια εφοδιασμού» και προτείνει εθελοντικό συντονισμό αντί για δεσμευτικά μέτρα.

Η έρευνα για τις επιδοτήσεις καυσίμων δείχνει σταθερά ότι ωφελούν δυσανάλογα τα υψηλότερα εισοδήματα, δηλαδή τα νοικοκυριά που οδηγούν περισσότερο. Ο ΟΟΣΑ έχει προειδοποιήσει ότι οι οριζόντιες μειώσεις φόρων και τα πλαφόν τιμών υπονομεύουν τα κίνητρα για εξοικονόμηση ενέργειας σε μια κρίση προσφοράς.

Γιατί η ΕΚΤ δεν βλέπει καθαρό σήμα

Αυτός ο δημοσιονομικός κατακερματισμός δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την απόφαση της ΕΚΤ στις 11 Ιουνίου. Οι αγορές προεξοφλούν σε μεγάλο βαθμό αύξηση επιτοκίων, την πρώτη εδώ και τρία χρόνια. Ανώτερα στελέχη της ΕΚΤ, μεταξύ τους η Ιζαμπέλ Σνάμπελ από το Εκτελεστικό Συμβούλιο, έχουν υποστηρίξει δημόσια ότι η αντιμετώπιση του ενεργειακού σοκ ως προσωρινού φαινομένου δεν είναι πλέον πειστική.

Το γερμανικό Tankrabatt δημιουργεί συγκεκριμένη στρέβλωση. Συγκρατώντας τεχνητά τον γενικό πληθωρισμό, αλλοιώνει τον μέσο όρο της ευρωζώνης που χρησιμοποιεί η ΕΚΤ για τη χάραξη πολιτικής. Όταν η επιδότηση λήξει την 1η Ιουλίου, ο γερμανικός πληθωρισμός θα επανέλθει μηχανικά προς τα πάνω, ανεβάζοντας μαζί του και τον μέσο όρο της ευρωζώνης. Η Εαρινή Οικονομική Πρόβλεψη της Επιτροπής για το 2026 περιγράφει ευθέως την παγίδα: η επεκτατική δημοσιονομική πολιτική τροφοδοτεί τον πληθωρισμό που απαιτεί αυστηρότερη νομισματική πολιτική, η οποία με τη σειρά της απειλεί τη δημοσιονομική βιωσιμότητα των χωρών με υψηλό χρέος.

Η Ιταλία απορροφά κάθε αύξηση επιτοκίων διαφορετικά από τη Γερμανία. Η ΕΚΤ διαθέτει εργαλείο ανάσχεσης για τέτοιες αποκλίσεις: το Μέσο Προστασίας της Μετάδοσης, δηλαδή τον μηχανισμό έκτακτων αγορών ομολόγων που έχει σχεδιαστεί ώστε να αποτρέπει την ανεξέλεγκτη άνοδο του κόστους δανεισμού των κρατών. Η ενεργοποίησή του, όμως, την ώρα που η Τράπεζα αυξάνει τα επιτόκια, θα δοκίμαζε έναν μηχανισμό που δεν έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ.

Τι μένει ανοιχτό

Μετά την 11η Ιουνίου, η πορεία θα εξαρτηθεί από το αν θα ανοίξει ξανά το Στενό του Ορμούζ. Αν παραμείνει κλειστό μέσα στο καλοκαίρι, το δυσμενές σενάριο της Επιτροπής προβλέπει περαιτέρω άνοδο των τιμών του πετρελαίου και διατήρηση του πληθωρισμού της ευρωζώνης σε υψηλά επίπεδα έως το 2027. Τα στρατηγικά αποθέματα των κρατών-μελών του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας ήδη μειώνονται. Και η ΕΕ εξακολουθεί να μην έχει δεσμευτικό μηχανισμό για να συντονίσει τι δαπανούν οι 27 κυβερνήσεις της, σε ποιους και για πόσο.

Είκοσι επτά επιδοτήσεις καυσίμων δεν συνιστούν ενεργειακή πολιτική. Συνιστούν πρόβλημα για τη νομισματική πολιτική.