Λείπουν 9,000 θέσεις αλληλεγγύης στην ΕΕ

Στις 12 Ιουνίου, οι ελληνικές συνοριακές αρχές άρχισαν να εφαρμόζουν επταήμερους ελέγχους ασύλου στο πλαίσιο του αναθεωρημένου συστήματος μετανάστευσης της ΕΕ. Την ίδια ημέρα, ο Γερμανός υπουργός Εσωτερικών επιβεβαίωνε ότι οι έλεγχοι στα εσωτερικά σύνορα θα παραμείνουν τουλάχιστον έως τον Σεπτέμβριο. Και οι δύο χώρες δεσμεύονται από τις ίδιες δέκα νομικές πράξεις. Τις εφαρμόζουν, όμως, με πολύ διαφορετικούς όρους.

Το Σύμφωνο απαιτεί από κάθε χώρα της ΕΕ να ελέγχει τις παράτυπες αφίξεις μέσα σε επτά ημέρες, να κάνει βιομετρικούς ελέγχους μέσω της κοινής ευρωπαϊκής βάσης δακτυλικών αποτυπωμάτων και να παραπέμπει τους ανθρώπους είτε σε διαδικασία ασύλου είτε σε διαδικασία επιστροφής. Οι περισσότεροι κανόνες είναι κανονισμοί, άρα ισχύουν απευθείας χωρίς να χρειάζεται χωριστή ψήφιση από τα εθνικά κοινοβούλια. Η άμεση εφαρμογή, όμως, δεν σημαίνει αυτόματη εφαρμογή: τα κράτη πρέπει να ορίσουν αρμόδιες υπηρεσίες, να εκπαιδεύσουν χειριστές υποθέσεων, να φτιάξουν δομές και να συνδέσουν βάσεις δεδομένων.

Γρήγορη συμμόρφωση, κυβερνητικές συντομεύσεις, διοικητική πίεση

Η Λιθουανία ψήφισε πλήρες νομοθετικό πακέτο, ανέθεσε σε γραφείο συνηγόρου την παρακολούθηση των δικαιωμάτων και δέσμευσε 73,9 εκατ. ευρώ από ευρωπαϊκά κονδύλια (Lrytas). Υπέγραψε διμερή συμφωνία με την Κύπρο για τη μετεγκατάσταση 58 ανθρώπων και κατέβαλε 1,14 εκατ. ευρώ για το υπόλοιπο της υποχρέωσής της στο πλαίσιο της αλληλεγγύης (LRT). Οι αριθμοί είναι μικροί, αλλά ο μηχανισμός λειτουργεί.

Η Γαλλία προτίμησε την ταχύτητα από τον κοινοβουλευτικό έλεγχο. Η κυβέρνηση κατέθεσε εξουσιοδοτικό νομοσχέδιο ώστε να προσαρμόσει το γαλλικό δίκαιο με κυβερνητικά διατάγματα, αντί να συζητηθεί το Σύμφωνο άρθρο προς άρθρο στη Βουλή (Vie publique). Η Le Monde ανέφερε ότι επαγγελματίες του πεδίου και μη κυβερνητικές οργανώσεις κινούνται πλέον μέσα σε ένα μωσαϊκό διαταγμάτων, αποφάσεων και εγκυκλίων, δηλαδή σε μια «ζώνη νομικής αβεβαιότητας».

Η Ολλανδία πρόσθεσε πάνω στις ευρωπαϊκές απαιτήσεις τις δικές της εθνικές περιοριστικές ρυθμίσεις: κατάργηση των μόνιμων αδειών ασύλου και αυστηρότερους κανόνες για την οικογενειακή επανένωση. Η Υπηρεσία Μετανάστευσης και Πολιτογράφησης της χώρας προειδοποίησε ότι ο συνδυασμός των νέων υποχρεώσεων κινδυνεύει να υπερφορτώσει τον μηχανισμό. Η χώρα εξακολουθεί να έχει έλλειμμα περίπου 23.000 θέσεων φιλοξενίας, ενώ 100 από τους 342 δήμους δεν προσφέρουν καμία στέγη (DutchNews).

Πολιτική απόρριψη με ένδυμα συμμόρφωσης

Η Πολωνία εξασφάλισε προσωρινή εξαίρεση ενός έτους από τη δεξαμενή αλληλεγγύης του 2026. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή την ενέκρινε επειδή η χώρα φιλοξενεί πάνω από ένα εκατομμύριο Ουκρανούς πρόσφυγες και αντιμετωπίζει εργαλειοποιημένες μεταναστευτικές ροές στα σύνορα με τη Λευκορωσία (Onet). Το υπουργείο Εσωτερικών δήλωσε στη συνέχεια ότι η Πολωνία «δεν θα δέχεται μετανάστες από άλλα κράτη ούτε θα αναλαμβάνει τα σχετικά κόστη», μετατρέποντας μια ετήσια εξαίρεση σε γλώσσα μόνιμης αποχής.

Το Βερολίνο υποστηρίζει ότι το Σύμφωνο θα μειώσει τις παράτυπες δευτερογενείς μετακινήσεις, δηλαδή τις μετακινήσεις αιτούντων άσυλο από το πρώτο κράτος άφιξης προς άλλες χώρες της ΕΕ, και θα καταστήσει περιττούς τους ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα. Ο υπουργός Εσωτερικών Αλεξάντερ Ντόμπριντ διατηρεί αυτούς τους ελέγχους τουλάχιστον έως τις 15 Σεπτεμβρίου 2026, χωρίς να έχει δημοσιοποιήσει κάποιο όριο ή κριτήριο για την άρση τους. Μόνο τρία από τα δεκαέξι γερμανικά κρατίδια θέλουν να δημιουργήσουν κέντρα επεξεργασίας δευτερογενούς μετανάστευσης (Tagesschau).

Αλληλεγγύη ήδη αποδυναμωμένη

Ο μηχανισμός επιμερισμού βαρών του Συμφώνου σχεδιάστηκε για να μη σηκώνουν μόνες τους οι χώρες πρώτης γραμμής, όπως η Ελλάδα και η Ιταλία, την πίεση του ασύλου. Το νομικό κείμενο θέτει ετήσια κατώτατα όρια: 30.000 μετεγκαταστάσεις και 600 εκατ. ευρώ σε οικονομικές συνεισφορές (ερωτήσεις και απαντήσεις της Επιτροπής).

Τα κράτη-μέλη δεσμεύτηκαν για λιγότερα. Σύμφωνα με το Euronews, το αποτέλεσμα για το 2026 έκλεισε στις 21.000 μετεγκαταστάσεις και στα 420 εκατ. ευρώ. Οι πραγματικοί αριθμοί μειώνονται ακόμη περισσότερο όταν συνυπολογιστούν εξαιρέσεις όπως της Πολωνίας.

Η Ελλάδα ψήφισε την εφαρμοστική νομοθεσία στις 9 Ιουνίου (gr.euronews.com) και ήδη εφαρμόζει διαδικασίες ελέγχου και συνοριακές διαδικασίες. Το Human Rights Watch προειδοποίησε ότι η ανεξάρτητη παρακολούθηση που προβλέπει το Σύμφωνο δεν φτάνει αυτομάτως στα σημεία όπου μπορεί να ασκούνται καταναγκαστικές πρακτικές στα σύνορα. Οι κανόνες διασφαλίζουν την παρουσία παρατηρητών στα σημεία ελέγχου. Δεν καλύπτουν όσα συμβαίνουν πριν κάποιος μπει επισήμως στο σύστημα.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να κινήσει διαδικασίες επί παραβάσει και να ανακτήσει απλήρωτες συνεισφορές αλληλεγγύης. Δεν μπορεί, όμως, να λειτουργήσει εθνικές υπηρεσίες ασύλου, να στελεχώσει συνοριακά φυλάκια ή να χτίσει δομές φιλοξενίας. Η εξαίρεση της Πολωνίας θα τεθεί προς ανανέωση τον Δεκέμβριο του 2026. Εκεί θα φανεί για πρώτη φορά αν οι υποχρεώσεις αλληλεγγύης αντέχουν όταν συγκρούονται με την εθνική πολιτική.