€1,4 δισ. στην Ουκρανία, αποθέματα παγωμένα

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε στις 5 Αυγούστου ότι μετέφερε στην Ουκρανία 1,4 δισ. ευρώ από τα κέρδη που παρήγαγαν τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία της ρωσικής κεντρικής τράπεζας (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Reuters). Κινείται το εισόδημα, όχι τα ίδια τα αποθεματικά. Αυτή η διάκριση εξηγεί γιατί τα χρήματα μπορούν να διοχετευθούν στο Κίεβο, αλλά και γιατί το εργαλείο παραμένει περιορισμένο.

Πώς παράγουν μετρητά τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία

Όταν η ΕΕ πάγωσε περιουσιακά στοιχεία της ρωσικής κεντρικής τράπεζας μετά την εισβολή του 2022, τα κουπόνια ομολόγων και άλλες πληρωμές συνέχισαν να καταβάλλονται, χωρίς όμως να μπορούν πλέον να σταλούν στη Μόσχα. Αυτές οι εγκλωβισμένες ταμειακές ροές συσσωρεύθηκαν στα κεντρικά αποθετήρια τίτλων, δηλαδή στους θεσμούς που φυλάσσουν και διακανονίζουν τίτλους, και στο μεταξύ απέφεραν τόκους.

Το 2024, το Συμβούλιο της ΕΕ, όπου οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών διαπραγματεύονται και ψηφίζουν νομοθεσία, δέσμευσε αυτά τα κέρδη που δημιουργήθηκαν μετά το πάγωμα υπέρ της Ουκρανίας, χωρίς να αγγίξει το αρχικό κεφάλαιο (EUR-Lex, The Brussels Times). Η κοινή θέση της G7 είναι ότι τα ίδια τα αποθεματικά πρέπει να παραμείνουν ακινητοποιημένα έως ότου η Ρωσία τερματίσει την επιθετικότητά της και πληρώσει για τις ζημιές (ανακοινωθέν της G7 στην Απουλία). Η πέμπτη αυτή μεταφορά ακολουθεί την ίδια λογική.

Αποπληρωμή δανείων, όχι όπλα

Ο τίτλος εύκολα παραπέμπει σε αποστολές οπλισμού. Στην πράξη, σχεδόν όλο το ποσό κατευθύνεται σε μηχανισμό αποπληρωμής δανείων. Σύμφωνα με την Επιτροπή, το 95% βοηθά την Ουκρανία να εξυπηρετήσει δάνεια της ΕΕ και της G7 στο πλαίσιο του σχεδίου Extraordinary Revenue Acceleration, ύψους 45 δισ. ευρώ. Μόνο το 5% περνά μέσω του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη, του εκτός προϋπολογισμού εργαλείου της ΕΕ για στρατιωτική στήριξη (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Euronews).

Η κατανομή αυτή έχει πολιτική σημασία. Η Ουγγαρία έχει επανειλημμένα μπλοκάρει ή καθυστερήσει εκταμιεύσεις από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό για την Ειρήνη. Κατευθύνοντας σχεδόν όλα τα χρήματα μέσω του δανειακού καναλιού, ο μηχανισμός παρακάμπτει αυτή τη σύγκρουση (Onet/Politico). Ταυτόχρονα, όμως, η συγκεκριμένη δόση υπηρετεί κυρίως χρέος. Τα πραγματικά στρατιωτικά κονδύλια, ένα χωριστό ποσό 3,47 δισ. ευρώ για drones, πυραύλους και μαχητικά αεροσκάφη, αποδεσμεύθηκαν στις 30 Ιουλίου μέσω άλλου προγράμματος (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Το Βέλγιο απορροφά τη νομική πίεση

Ο μηχανισμός λειτουργεί όσο τα ρωσικά αποθεματικά παραμένουν παγωμένα και συνεχίζουν να παράγουν εισόδημα. Και οι δύο προϋποθέσεις έχουν ρίσκο, το οποίο συγκεντρώνεται σε μεγάλο βαθμό στο Βέλγιο, όπου η Euroclear κατέχει τη μεγάλη πλειονότητα των ακινητοποιημένων στοιχείων.

Δικαστήριο της Μόσχας διέταξε τη Euroclear να καταβάλει περίπου 200 δισ. ευρώ στη ρωσική κεντρική τράπεζα. Η Euroclear δηλώνει ότι θα ασκήσει έφεση. Η απόφαση δεν μπορεί να εκτελεστεί στην Ευρώπη, αλλά δίνει στη Μόσχα νομικό πρόσχημα για αντίποινα σε δυτικά περιουσιακά στοιχεία που παραμένουν στη Ρωσία (Washington Post, The Brussels Times). Ρώσοι επενδυτές έχουν καταθέσει χωριστές διαιτητικές προσφυγές απευθείας κατά του Βελγίου (21news, Le Monde).

Η έκθεση του Βελγίου οξύνει μια πολιτική διαίρεση στο εσωτερικό της ΕΕ. Ο υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας Κεστούτις Μπούντρις, μετά από ρωσική επίθεση στο Κίεβο που προκάλεσε ζημιές στη λιθουανική πρεσβεία, ζήτησε ρωσική αποζημίωση και διεθνείς μηχανισμούς καταγραφής των ζημιών (Delfi). Ο Λιθουανός ευρωβουλευτής Πέτρας Αουστρέβιτσιους έχει χαρακτηρίσει πολιτική αποτυχία την προσέγγιση που περιορίζεται μόνο στα κέρδη (Friends of Europe). Τα πολωνικά μέσα αντιμετώπισαν τη δόση ως χρήσιμο ελάχιστο, όχι ως πλήρη απάντηση (Rzeczpospolita). Η γερμανική κάλυψη την περιέγραψε ως συνηθισμένο εισόδημα από τόκους, ενώ το Βερολίνο δεν έχει ζητήσει δημοσίως τη δήμευση του αρχικού κεφαλαίου (Spiegel).

Η Επιτροπή αναφέρει ότι τα ακινητοποιημένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία έχουν αποφέρει συνολικά 8 δισ. ευρώ σε έκτακτα κέρδη. Δεν έχει δημοσιεύσει, όμως, έναν ενιαίο λογαριασμό που να δείχνει πόσα δημιουργήθηκαν, πόσα μεταφέρθηκαν, πόσα δεσμεύθηκαν και πόσα εκταμιεύθηκαν πράγματι προς την Ουκρανία (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Οι κυβερνήσεις αποφεύγουν προς το παρόν τη δήμευση των αποθεματικών, επειδή φοβούνται προσφυγές με βάση την κρατική ασυλία, αντίποινα κατά δυτικών εταιρικών περιουσιακών στοιχείων στη Ρωσία και τον κίνδυνο οι κεντρικές τράπεζες εκτός Δύσης να επανεξετάσουν αν πρέπει να τοποθετούν αποθεματικά σε υποδομές της ευρωζώνης. Για την ώρα, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, όπου οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων καθορίζουν την πολιτική κατεύθυνση της ΕΕ, επιλέγει τη νομικά ασφαλέστερη διαδρομή: παίρνει τα κέρδη, αφήνει τα αποθεματικά και επιτρέπει στο Βέλγιο να σηκώνει μεγάλο μέρος του νομικού βάρους. Κανένας αρχηγός κράτους δεν έχει αναλάβει δημοσίως την ευθύνη να αλλάξει αυτή την ισορροπία.