Η ΕΕ αποκλείει Ουκρανούς άνδρες από προστασία

Στη συνεδρίαση της 4ης Ιουνίου στο Λουξεμβούργο, οι υπουργοί Εσωτερικών της ΕΕ στήριξαν κατ’ αρχήν την εξαίρεση των Ουκρανών ανδρών ηλικίας 23 έως 60 ετών από το έκτακτο ευρωπαϊκό καθεστώς προστασίας προσφύγων. Αν προχωρήσει, θα είναι η πρώτη φορά που η Ένωση διαχωρίζει συλλογική προστασία με βάση την ηλικία και το φύλο. Το ασυνήθιστο στοιχείο είναι ότι την κατεύθυνση αυτή στηρίζει και η ίδια η Ουκρανία. Ο επίτροπος Μάγκνους Μπρούνερ δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι «αυτό ζητούν και οι Ουκρανοί από εμάς» (UNN, Euronews).

Το στρατιωτικό δίκαιο που ισχύει στην Ουκρανία απαγορεύει σε αυτούς τους άνδρες να εγκαταλείπουν τη χώρα. Οι ευρωπαϊκές οικονομίες, όμως, έχουν ήδη ενσωματώσει μέρος της εργασίας τους. Παράλληλα, ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ απαγορεύει τις διακρίσεις λόγω φύλου και ηλικίας.

Τι αλλάζει

Η Οδηγία για την Προσωρινή Προστασία είναι ένας έκτακτος μηχανισμός που δημιουργήθηκε το 2001 και ενεργοποιήθηκε για πρώτη φορά μετά τη ρωσική εισβολή πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία. Δίνει στους Ουκρανούς αυτόματη άδεια διαμονής και δικαίωμα εργασίας, χωρίς να περνούν από ατομική διαδικασία ασύλου. Σήμερα καλύπτει 4,33 εκατομμύρια ανθρώπους. Οι ενήλικοι άνδρες αποτελούν το 26,6% του συνόλου, δηλαδή περίπου 1,15 εκατομμύριο (Eurostat).

Η προστασία λήγει τον Μάρτιο του 2027. Και τα 27 κράτη-μέλη στηρίζουν την παράτασή της έως το 2028, αλλά μεγάλη πλειοψηφία θέλει η νέα παράταση να μην ισχύει για νέες αιτήσεις ανδρών σε ηλικία επιστράτευσης. Όσοι άνδρες έχουν ήδη καθεστώς προστασίας θα το διατηρήσουν (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Για να αλλάξει ο κανόνας απαιτείται ειδική πλειοψηφία στο Συμβούλιο, όπου εκπροσωπούνται οι εθνικές κυβερνήσεις: πρέπει να συμφωνήσει το 55% των κρατών-μελών, που να αντιστοιχούν στο 65% του πληθυσμού της ΕΕ. Καμία χώρα δεν έχει μόνη της δικαίωμα βέτο. Η Κομισιόν αναμένεται να παρουσιάσει επίσημο νομοθετικό κείμενο μέσα στις επόμενες εβδομάδες (eurointegration.com.ua).

Μια ευρεία συμμαχία με εσωτερική αντίφαση

Η Γερμανία και η Αυστρία πιέζουν περισσότερο προς αυτή την κατεύθυνση. Ο υπουργός Εσωτερικών Αλεξάντερ Ντόμπριντ δήλωσε ότι το Βερολίνο έχει «αμφιβολίες για το αν οι Ουκρανοί σε στρατεύσιμη ηλικία πρέπει να καλύπτονται» (Deutschlandfunk). Ο Σουηδός υπουργός Μετανάστευσης Γιόχαν Φόρσελ το διατύπωσε πιο ωμά: οι άνδρες αυτοί «πρέπει να βρίσκονται στην πατρίδα τους, πολεμώντας για το μέλλον της Ουκρανίας και την ελευθερία της Ευρώπης» (GP.se). Ο Τσέχος υπουργός Εσωτερικών Μέτναρ υποστήριξε ότι περίπου το 80% των κρατών-μελών στηρίζει τον περιορισμό (CT24).

Η Ισπανία και η Ιταλία αντιτίθενται στην αλλαγή. Ο Ισπανός υπουργός Εσωτερικών Γκράντε-Μαρλάσκα δήλωσε ότι «όλοι οι Ουκρανοί πολίτες πρέπει να παραμείνουν προστατευμένοι σε όλες τις χώρες της ΕΕ» (Euronews). Το Λουξεμβούργο έθεσε ένα πρακτικό πρόβλημα: αν τα κράτη αποκλίνουν ως προς τα κριτήρια επιλεξιμότητας, άνδρες που θα απορρίπτονται σε μία χώρα θα μπορούν να εγγράφονται σε άλλη, δημιουργώντας έναν εσωτερικό κύκλο μετακίνησης μέσα στη ζώνη Σένγκεν, όπου δεν υπάρχουν συνοριακοί έλεγχοι (Tageblatt).

Η αντίφαση είναι ότι οι χώρες που πιέζουν περισσότερο για τον αποκλεισμό φιλοξενούν και τους περισσότερους Ουκρανούς: η Γερμανία 1,27 εκατομμύρια, η Πολωνία 961.000, η Τσεχία 380.000 (Eurostat, Euractiv). Η Πολωνία ήδη χτίζει παράκαμψη μέσω της κάρτας CUKR, μιας τριετούς άδειας εργασίας που μετατρέπει την προσωρινή προστασία σε κανονική διαμονή. Η Τσεχία προσφέρει αντίστοιχη πενταετή άδεια. Και οι δύο χώρες θέλουν να κρατήσουν τους εργαζομένους, αποδεσμεύοντάς τους όμως από το ανθρωπιστικό πλαίσιο που τους δίνει ευρύτερα δικαιώματα.

Το εμπόδιο των θεμελιωδών δικαιωμάτων

Η ίδια η Κομισιόν έχει αλλάξει γραμμή. Τον Φεβρουάριο, εκπρόσωπός της επέμενε ότι το καθεστώς «δεν κάνει διάκριση μεταξύ γυναικών, παιδιών και ανδρών οποιασδήποτε ηλικίας» (Brussels Signal). Τέσσερις μήνες αργότερα, ο Μπρούνερ περιέγραψε την εξαίρεση ως την επικρατέστερη επιλογή. Κανένα όργανο της ΕΕ δεν έχει δημοσιεύσει επίσημη νομική γνωμοδότηση για το αν ένας δημογραφικός αποκλεισμός από συλλογική προστασία συμβιβάζεται με τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, ο οποίος απαγορεύει διακρίσεις ακριβώς σε αυτά τα πεδία (eurointegration.com.ua).

Η Γαλλία παραμένει δημόσια σιωπηλή. Η στάση της έχει βάρος, διότι χωρίς το Παρίσι στο πλευρό της Μαδρίτης και της Ρώμης, οι τρεις χώρες δεν φτάνουν το όριο του 35% του πληθυσμού που απαιτείται για να μπλοκαριστεί ειδική πλειοψηφία. Από το αν θα μιλήσει η Γαλλία θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό αν ο αποκλεισμός θα γίνει δίκαιο της ΕΕ ή αν η ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική προστασίας θα κρατήσει την αρχή ότι το καθεστώς ενός ανθρώπου δεν εξαρτάται από την ηλικία, το φύλο ή τις ανάγκες μιας εμπόλεμης κυβέρνησης σε ανθρώπινο δυναμικό.